Arkeologjia
Nga Wikipedia, Enciklopedia e Lirë
Arkeologjia (nga greq. αρχαίος, arheos = i lashtë dhe λόγος, logos = fjalë, ose mësim) është shkenca që studion qytetërimet dhe kulturat njerëzor të së kaluarës, dhe lidhjet e tyre me mjedisin rrethues, nëpërmjet mbledhjes, dokumentimit dhe shqyrtimit të gjurmëve lëndore që kanë mbetur (arkitekturës, dorë-punimeve, mbetjeve biologjike dhe njerëzore).
Arkeologjia ndahet zakonisht në arkeologjia e tokës dhe arkeologjia e nënujit (arkeologjia nënujore) të cilat kanë të përbashkët metodologjinë e kërkimit dhe studimit pavarësisht nga ambienti ku ato zhvillohen, në degë sipas periudhës ose kulturës së objektit të studiuar (p. sh. arkeologjia klasike,arkeologjia industriale, dhe paleontologjia) ose sipas veçantive teknike të studimit (arkeologjia eksperimentale), ose sipas cilësive problematike (arkeologjia urbane) ose edhe mbi bazën e llojit të lëndës së hulumtuar (p. sh. numizmatika ose epigrafia).
Tabela e përmbajtjeve |
[redakto] Historia e Arkeologjisë
[redakto] Metodat
Për analizimin arkeologjike përdoren disa metoda ndër të cilat janë të njohura Arkeobotanika, Dendrokronologjia, Arkeometalurgjia,[1] etj.
- Arkeobotanika merret me analizimin e prezencës së njerëzve në një hapësirë duke hulumtuar mënyrën e sigurimit dhe përdorimit të ushqimit. Për të hulumtuar këtë përdoren gjëra të karbonizuara apo lloje tjera të konservimit. Kjo metodë hynë në programin standard të arkeologjisë.
- Dendrokronologjia kjo metodë përdorë rrathët në trungun e pemëve. Varësisht nga numri i rrathëve dhe vetit e pemës arrihen konkludime arkeologjike mbi studimin e bërë. Zakonisht kjo metodë shërben për të hulumtuar vegjetacionit të një hapësire.
- Arkeometalurgjia si objekt studimi ka materialet e ndryshme të përpunuara nga dora e njeriut. Me bazë të dhënave për gjendjen e objekteve të ndryshme me teknika arkeologjike vije deri tek konkludime të ndryshme mbi rrethanat shoqërore dhe zhvillimin teknologjik apo ekonomik të asaj hapësire.
[redakto] Degët e Arkeologjisë
[redakto] Arkeobotanika
Gjithandej ku njerëzit kanë jetuar, ku ata kanë përgatitur ushqimin e tyre ose ku kanë ruajtur atë, gjenden edhe sot gjurmët në forme të mbeturinave bimore. Ato mund të ruhen për një kohë shumë të gjatë me ane të karbonizimit, thatesise ose përmes deponimeve të njoma nën vende pa ajër. Megjithatë mbeturinat bimorë janë aq të vogla sa që edhe gjatë gjurmimit konvencional arkeologjik mund të mos vihen re. Sidoqoftë kërkimet arkeobotanike i takojnë gjurmimit standard arkeologjik.
[redakto] Dendrokronologjia
Dendrokronologjia është një metodë që shfrytëzohet me ane të vijave që krijohen në peme me kalimin e kohës. Vija e një peme të vetme për shembull mbulon një periudhe kohore 50 vjeçare. Kjo kohë mund të zgjerohet dhe duke kërkuar sekuencat e rrathëve të pemëve të tjera, vijat e mostrave të vjetra herë pas herë vendosen në kontinuitet korrekt kohor. Po që se tregohet për një rajon të caktuar kjo dendrokronologji e vijave, p. sh. në Skandinavi, çdo mostër e drurit mund të krahasohet dhe pastaj mund të vendoset një kohë e caktuar.
[redakto] Arkeometalurgjia
Paraardhësit tanë kanë përpunuar metalin në mënyra të ndryshme. Ata e kanë prerë, derdhur, skuqur dhe kanë përdorur edhe shumë metoda të tjera. Kalitja dhe skuqja për shembull lëne gjurme në bërthame të metalit të cilat mund të vërehen me mikroskop. Po që se i krahasojmë këto gjurme të mostrave të gjetura nga vende shumë të largëta mes veti, mund të mirret se këto pjese vijnë nga rrethi i njëjte teknologjik ose ndoshta edhe prej të njëjtit farkëtar. Po ashtu mund të përcaktohet me anë të përpunimit kualitativ ose të menyres se përpunimit. Thëne shkurt : Arkeometalurgjia na mëson shumë rreth artit të përpunimit të metaleve të kulturave të hershme. Ky artizanat ishte atëherë një teknologji e lartë dhe e cila deri sot ka mbetur.
[redakto] Arkeologjia në Shqipëri
[redakto] Kontribues në lëmin e arkeologjisë
[redakto] Shiko edhe
- Arkeologjia e pamjeve nga ajri
- Arkeologjia nënujore
- Etnologjia
- Fjalori i termave të përdorura në arkeologji
- Historia
- Paleontologjia
- Prehistoria
