Tivari

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Disambig.svg Ky artikull merret me qytetin , për komunënshiko: Komuna e Tivarit


Tivar, (malazezisht: Бар/Bar) është vendbanim dhe qendër e njësisë administrative në Mal të Zi. Në gjuhën italians njihet si Antivari apo Antibari; në gjuhën greke si Antivarion (Αντιβάριον) app Thivárion (Θηβάριον); në Latinisht si Antibarium. Emri i këtij qyteti është i lidhur me emrin e qytetit të Barit në Itali dhe i cili përshkruan poziten gjeografike, përballë qytetit të Barit dhe në anën e përtejme të detit Adriatik.

Tivari 25 gushtit 1863
Pamje nga Tivari

Pak histori[redakto | redakto tekstin burimor]

Ekspedita të ndryshme të arkeologëve kanë vërtetuar se sipërfaqja e qytetit dhe rrethinës së tij kanë qenë të populluara që në parahistori. Materialet e gjetura tregojnë prezencën e Ilirëve. Mendohet se qyteti është ndërtuar mbi apo në afërsi të qytetit të lashtë të njohur si Antipargal në shekullin e VI. Emrin Antibarium (Përballë Barit në Itali) duket të jetë përmendur rreth shekullin X.

Duket se shumë sundues të Dioklesë kanë përdorur këtë qytet si seli të tyre. Kështu sunduesi i parë i Dioklesë Mihali e ka konfirmuar kurorëzimin në këtë qytet sikurse më vonë Bodini.

Nga 1166 deri më 1183 qyteti ishte në duar të bizantinëve nga të cilët Stefan Nemanja e kishte marr dhe bashkangjitur së bashku me Zetën sundimit të tij në Rashkë.

Nga relacioni i kryepeshkopit të Tivarit Guljelm Adam drejtuar dukës së Burgonjës Filipit të VII Valua, 1332 (MONUMENTIS POUR L’HISTOIRE DES PROVINCE DE NAMUR, vëll. IV, f. 293-298. Origj. latinisht. Përkthyer nga frëngjishtja.)

Nga viti 1443 deri 1571 qyteti administrohej kryesisht nga Venedikasit. Gjatë mesjetës ishte qendër e bregdeti jugorë dhe kishte një status qytet-shteti deri sa më 1571 bie nën sundimin otoman, Selim II, deri më 1878.

Shkencëtari njohur italian Gjuliem Markoni vendosi lidhjen e par telegrafike në mes ë Tivarit dhe Antibarit më 30 gusht 1904 dhe më 1908 për herë të parë futet në përdorim linja hekurudhore cila e bënte këtë qytet ndër qytet e para të lidhura me hekurudhë në Ballkan (1913).

Tivari ishte po ashtu ndër qytete e para (13 qershor 1941) në Mal të Zi ku shkrepi pushka për të luftuar fashistët.

Që nga lufta e dytë botërore e deri në ditët e sotshme qyteti është në përbërje të Republikës së Malit të Zi dhe është qendër komunale.

Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

Demografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Sipas regjistrimit të popullsisë së vitit 2003, komuna e Tivarit ka pasur 40.037 banorë, të vendosur në 83 vendbanime.

Përbërja nacionale :

Ethnicity in 2003

Ethnicity Number Percentage
Malazeze 19.960 44,14 %
Serbe 11.218 24,81 %
Shqiptare 5.450 12,05 %
Myslimane 2.852 6,31 %
Boshnjak 1.026 2,27 %
Kroat 268 0,59 %
Roma 50 0,11 %
Other 722 1,60 %
not declared 1.771 3,92 %
no data 1.906 4,21 %
Total 45.223 100 %

Sipas rezultateve preliminare të regjistrimit të popullsisë së vititi 2011, komuna e Tivarit ka pasur 42368 banorë me 14211 ekonomi familjare dhe 33312 .[1]

Komuna ka 83 fshatrat e saj (2003) 40.000 banorë, qyteti vetë 13.700 banorë. Në Bar, një kryepeshkop katolik ka vendin e tij në Regjistrimin e vitit 2003, pas nacionaliteteve shpreh : Malazezët 44,14 % 24,81 % serbë 12,05 % shqiptarë 6,21 % sllav myslimanët 2,27 % boshnjakë 10,52 % të tjera

Përbërja fetare :

  • ortodoks - 23.855 (59,58 %)
  • mysliman - 11.036 (27,56 %)
  • katolik - 3.101 (7,74 %)
  • të tjerë - 192 - (0,47 %)
  • të pa përcaktuar - 789 (1,97 %)
  • nuk besojnë - 417 (1,04 %)
  • të panjohur - 647 (1,64 %)

Gjuhët :

Kultura[redakto | redakto tekstin burimor]

Politika[redakto | redakto tekstin burimor]

Shih edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Trivia[redakto | redakto tekstin burimor]

Argjipeshkvi i Tivarit Gulielm Adae shkruan ne 1332 një vepër në latinisht për mbretin e Francës Filipi VI dhe nuk harron të shkruaje këtë frazë lapidare : "Shqiptaret kanë një gjuhe krejt tjetër dhe të ndryshme nga latinishtja, kanë alfabetin latin në të terë librat e tyre".

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

Referenca[redakto | redakto tekstin burimor]

[1]

 Commons: Tivari – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale


Gabim referencash: Etiketat <ref> ekzistojnë, por nuk u gjet etiketa <references/>