Kodi gjenetik

Kodi gjenetik - informatat gjenetike te gjenit-segmentit te caktuar te molekulës se ADN përcaktojnë secilën veçori fenotipore te caktuar, ndërsa kjo aftësi realizohet duke përcaktuar strukturën paresore (radhitjen e aminoacideve) te secilës proteine në qelizën e gjalle.

Informatat gjenetike jane te shkruara në radhitjen e molekulës se ADN në forme te shifruar te cilat qelizat janë te afta t'i lexojnë dhe ti përkthejnë me përpikshmeri te madhe. Meqenëse proteinat përbehen prej 20 aminoacideve, ndërsa acidet nukleike vetëm prej kater nukleotidesh, është përfunduar se vendin e një aminoacidi në zingjirin polipeptidik e përcakton grupi prej 3 nukleotidesh te njëpasnjëshme në molekulën e ADN, që paraqesin SHIFRËN apo KODIN gjenetik.

Tripleti i nukleotideve në ARNi shënohet si Kodon ndërsa në ARNt si Antikodon. Me kombinimin e kater tipeve te nukleotideve është e mundshme te realizohen gjithsej 64 kode, kodone dhe antikodone. Mirëpo 3 kodone në ARNi : UAA, UAG dhe UGA, janë te palexueshme dhe nuk bartin ndonjë informate për asnjë aminoacid, kështu që kur arrijnë në radhe për lexim përfundon sinteza e polipeptidit.

Pra, Kodi gjenetik është sistemi me të cilin renditja e nukleotideve në molekulën e ADN-së përcakton renditjen e aminoacideve në proteinat që sintetizohen. Me fjalë të tjera është “gjuha” me të cilën ADN-ja dhe ARN-ja komunikojnë informacionin për ndërtimin e proteinave. Njësia bazë e këtij kodi është tripleti i nukleotideve, i njohur si kodon, i cili përfaqëson një aminoacid të vetëm. Meqenëse në natyrë ekzistojnë 4 lloje bazash azotike (A, U, G, C) dhe tripletet përbëhen nga tri baza, kombinimet e mundshme janë 4 3 Ky kod është universal, pra përdoret pothuajse njësoj nga të gjitha organizmat e gjallë. Kjo do të thotë se një kodon që përcakton një aminoacid tek një bakter, përcakton të njëjtin aminoacid edhe tek njeriu. Ky universalitet vërteton unitetin bazë të jetës në Tokë. Në vitin 1965, shkencëtarët Nirenberg dhe Khorana arritën të deshifrojnë kuptimin e të gjithë kodit gjenetik, duke përcaktuar se cili triplet i ARN-së përkon me secilin aminoacid. Për shembull, kodoni AUG kodon për aminoacidin metioninë dhe njëkohësisht shërben si kodon fillimi, duke treguar vendin ku fillon sinteza e proteinës në ribozom. Procesi i sintezës së proteinave ndodh në ribozome. ARN-ja lajmëtare (ARNm), që bart informacionin gjenetik nga bërthama, bashkëvepron me ARN-në transportuese (ARNt), e cila sjell aminoacidet përkatëse. Çdo ARNt përmban një antikodon, triplet bazash që përputhet me kodonin përkatës të ARNm-së. Kur një kodon i ARNm-së përputhet me antikodonin e ARNt-së, aminoacidi që mbart ky i fundit lidhet me zinxhirin polipeptidik në formim. Ky proces përsëritet derisa ribozomi të arrijë një kodon ndalimi, pas së cilës zinxhiri i proteinës lirohet. Pas sintezës, proteina mund të pësojë modifikime të mëtejshme ose të transportohet në aparatin e Golxhit për përpunim dhe shpërndarje në qelizë. Kjo është një përkthesë e saktë përmbajtësore dhe me ngjashmëri të lartë, që ruan idetë dhe strukturën shkencore të faqes në foto, pa qenë kopje e drejtpërdrejtë. Kodi gjenetik Kodi gjenetik është redundant, që do të thotë se disa kodone të ndryshme mund të përcaktojnë të njëjtin aminoacid. Për shembull, aminoacidi leucinë kodifikohet nga gjashtë kodone të ndryshme (UUA, UUG, CUU, CUC, CUA dhe CUG). Kjo mbivendosje shërben si mbrojtje ndaj gabimeve që mund të ndodhin gjatë transkriptimit ose translacionit, duke siguruar që ndonjë mutacion i vetëm nuk do të ndikojë domosdoshmërisht në strukturën përfundimtare të proteinës.