Monedha
Një monedhë[1] është një objekt i vogël, zakonisht i rrumbullakët dhe i sheshtë, që përdoret kryesisht si mjet shkëmbimi ose mjet ligjor pagese. Ato standardizohen në peshë dhe prodhohen në sasi të mëdha në një punishte monedhash për të lehtësuar tregtinë. Ato lëshohen më shpesh nga një qeveri. Monedhat shpesh kanë imazhe, numra ose tekst mbi to. Faqet e monedhave ose medaljeve nganjëherë quhen ana e përparme dhe e pasme, duke iu referuar përkatësisht anës së përparme dhe të pasme. Ana e përparme e një monedhe zakonisht quhet kokë, sepse shpesh përshkruan kokën e një personi të shquar, dhe ana e pasme njihet si bisht.
Monedhat e para metalike - të shpikura në botën e lashtë greke dhe të përhapura gjatë periudhës helenistike - ishin të bazuara në metale të çmuara dhe u shpikën për të thjeshtuar dhe rregulluar detyrën e matjes dhe peshimit të shufrave të metalit (metalit të trashë) të mbajtura me vete për qëllime transaksionesh. Ato mbanin vlerën e tyre brenda vetë monedhave, por stampimet gjithashtu shkaktuan manipulime, të tilla si prerja e monedhave për të hequr një pjesë të metalit të çmuar.[2]
Shumica e metaleve moderne të monedhave janë metale bazë dhe vlera e tyre vjen nga statusi i tyre si para fiat - vlera e monedhës përcaktohet me ligj. Në njëqind vitet e fundit, vlera nominale e monedhave në qarkullim ka qenë herë pas here më e ulët se vlera e metalit që ato përmbajnë, kryesisht për shkak të inflacionit. Nëse ndryshimi bëhet i konsiderueshëm, autoriteti lëshues mund të vendosë t'i tërheqë këto monedha nga qarkullimi, ndoshta duke lëshuar ekuivalentë të rinj me një përbërje të ndryshme, ose publiku mund të vendosë t'i shkrijë monedhat ose t'i grumbullojë ato (shih ligjin e Gresham). Aktualisht monedhat përdoren si para në transaksionet e përditshme, duke qarkulluar së bashku me kartëmonedhat. Zakonisht, monedha me vlerën më të lartë në qarkullim (duke përjashtuar monedhat e shufrave) vlen më pak se kartëmonedha me vlerën më të ulët. Monedhat janë zakonisht më efikase se kartëmonedhat sepse zgjasin më shumë: kartëmonedhat zgjasin vetëm rreth katër vjet, krahasuar me 30 vjet për një monedhë.[3]
Përjashtime nga rregulli i vlerës nominale që është më e lartë se vlera e përmbajtjes aktualisht ndodhin për monedhat e shufrave të bëra prej bakri, argjendi ose ari (dhe rrallë metale të tjera, të tilla si platini ose paladiumi), të destinuara për koleksionistë ose investitorë në metale të çmuara. Shembuj të monedhave moderne prej ari për koleksionistë/investarë përfshijnë sovranin britanik të prerë nga Mbretëria e Bashkuar, Shqiponjën e Artë Amerikane të prerë nga Shtetet e Bashkuara, Gjethin e Panjës së Artë Kanadeze të prerë nga Kanadaja dhe Krugerrandin, të prerë nga Afrika e Jugut. Ndërsa monedhat Shqiponja dhe Sovrani kanë vlera nominale (thjesht simbolike), Krugerrandi nuk ka. Monedhat përkujtimore zakonisht shërbejnë vetëm si artikuj koleksionistësh, megjithëse disa vende lëshojnë edhe monedha përkujtimore për qarkullim të rregullt, të tilla si monedhat përkujtimore 2€ dhe monedhat e bukura të Amerikës së Veriut.
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ "Fjalorthi". fjalorthi.com (në anglisht). Marrë më 2025-10-12.
- ↑ "Expedition Magazine | Like a Bad Penny". Expedition Magazine (në anglisht). Marrë më 2025-10-12.
- ↑ "U.S. Currency: Financial Benefit of Switching to a $1 Coin Is Unlikely, but Changing Coin Metal Content Could Result in Cost Savings". www.gao.gov (në anglisht). Marrë më 2025-10-12.