Evropianizmi
.jpg)
Evropianizmi (i quajtur edhe europeizëm) është një rrymë politike dhe mendimi që synon afrimin gradual të shteteve të Evropës deri te ndërtimi i një hapësire të përbashkët politike, institucionale dhe kulturore. Në kuptimin bashkëkohor, termi lidhet ngushtë me mbështetjen për integrimin evropian dhe për forcimin e bashkëpunimit ndërmjet vendeve të kontinentit.[1][2]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Prejardhja intelektuale
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ideja e bashkimit të Evropës ka rrënjë të hershme në mendimin politik evropian. Ndër pararendësit më të përmendur zakonisht janë Dante Alighieri dhe Pierre Dubois, ndërsa në shekujt e mëvonshëm tema e unitetit evropian u zhvillua edhe në veprat e Volterit, Immanuel Kantit, Giuseppe Mazzinit, Carlo Cattaneos dhe Victor Hugos.[3][1]
Këto përfytyrime të para nuk formuan ende një lëvizje politike të organizuar, por hodhën themelet e idesë se paqja dhe stabiliteti i kontinentit kërkonin kapërcimin e rivaliteteve ndërmjet shteteve evropiane.[3]
Shekulli XX
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Evropianizmi mori formë më të qartë politike në epokën e luftërave botërore. Gjatë kësaj periudhe u përhap bindja se nacionalizmat rivalë dhe mungesa e një rendi politik të përbashkët ishin ndër shkaqet kryesore të krizave evropiane.[4][3]
Pas Luftës së Parë Botërore, bashkimi evropian filloi të shihej si një mjet për të shmangur konflikte të reja. Në këtë kuadër u formulua edhe projekti i Aristide Briandit për një bashkim evropian, i cili megjithatë nuk pati pasoja të menjëhershme në planin institucional.[1][3]
Një moment vendimtar në historinë e evropianizmit ishte Manifesti i Ventotenes, i hartuar në vitin 1941 nga Altiero Spinelli dhe Ernesto Rossi gjatë internimit të tyre. Teksti paraqiti federatën evropiane si përgjigje ndaj krizës së shtetit kombëtar dhe ndaj përsëritjes së luftërave në kontinent.[5]
Pas Luftës së Dytë Botërore
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Pas vitit 1945 evropianizmi u shndërrua nga një projekt kryesisht intelektual në një forcë me pasoja konkrete politike dhe institucionale. Kongresi i Hagës i vitit 1948 dhe krijimi i Këshillit të Evropës në vitin 1949 shënuan disa nga hapat e parë të kësaj faze të re.[3]
Në vitet pasuese, qasjet evropianiste ndikuan në krijimin e institucioneve të para të integrimit evropian, si Komuniteti Evropian i Qymyrit dhe Çelikut dhe më pas bashkësitë evropiane që do të çonin te Bashkimi Evropian.[3]
Rrymat kryesore
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Federalizmi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Federalizmi evropian mbështet krijimin e një federate të vërtetë evropiane, me institucione të përbashkëta politike dhe juridike dhe me transferim të një pjese të sovranitetit të shteteve te niveli mbi kombëtar.[3]
Kjo rrymë lidhet veçanërisht me figura si Altiero Spinelli, i cili e konsideronte bashkimin federal të Evropës si kusht për paqen dhe për një demokraci më të qëndrueshme në kontinent.[5][3]
Funksionalizmi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Funksionalizmi synon afrimin e shteteve evropiane përmes bashkëpunimit gradual në fusha konkrete, sidomos ekonomike dhe teknike, me idenë se ky proces mund të çojë më pas edhe në integrim politik më të thellë.[3]
Kjo rrymë lidhet shpesh me emra si David Mitrany dhe Jean Monnet, dhe pati ndikim të madh në fazat e para të ndërtimit evropian pas Luftës së Dytë Botërore.[3]
Konfederalizmi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Konfederalizmi mbron një model bashkëpunimi evropian të bazuar kryesisht në marrëveshjen ndërmjet shteteve, pa krijuar një federatë të mirëfilltë dhe pa cenuar në mënyrë të thellë sovranitetin kombëtar.[3]
Kjo mënyrë të menduari lidhet me figura si Aristide Briand, Winston Churchill dhe Charles de Gaulle, të cilët e shihnin unitetin evropian më shumë si një bashkëpunim të organizuar ndërmjet shteteve sesa si një rend politik federal.[3][1]
Evropianizmi bashkëkohor
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në përdorimin bashkëkohor, evropianizmi lidhet me mbështetjen për procesin e integrimit evropian, për forcimin e institucioneve të përbashkëta dhe për zgjerimin e bashkëpunimit politik, ekonomik dhe juridik ndërmjet shteteve të Evropës.[1][2]
Brenda vetë traditës evropianiste vazhdojnë të ekzistojnë vizione të ndryshme mbi formën përfundimtare të bashkimit të Evropës. Disa e mendojnë atë si një federatë politike, disa si një bashkim të thelluar funksional, ndërsa të tjerë si një strukturë më të lirshme ndërqeveritare.[3]
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 4 5 "Europeismo". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 "Europeismo". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 "Europeismo". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- ↑ "Europeismo". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 "Ventotene, Il Manifesto di". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-13.