Fjalëformim

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Në gjuhësi, fjalëformimi është krijimi i një fjale të re. Fjalëformimi ndonjëherë është në kontrast me ndryshimin semantik, i cili është një ndryshim në kuptimin e një fjale të vetme. Kufiri në mes të formimit të fjalës dhe ndryshimit semantik mund të jetë e vështirë për tu përcaktuar: një përdorim i ri i një fjale të vjetër mund të shihet si një fjalë e re që rrjedh nga një e vjetër dhe identike me atë në mënyrën e shkrimit. Fjalëformimi mund të jetë në kontrast me formimin e shprehjeve idiomatike, edhe pse fjalët mund të formohen nga fjalët me shumë fraza (shih kompleksin dhe inkorporimin).

Llojet e formimit të fjalës[redakto | redakto tekstin burimor]

Ka një numër te metodave të formimit të fjalës.

Formimi morfologjik i fjalës[redakto | redakto tekstin burimor]

Ka dy nën-kategori: Fjalët e krijuara nga derivimi dhe fjalë të krijuara nga konvertimi.

Gjuhësia[redakto | redakto tekstin burimor]

Artikulli kryesor: Gjuhësia (derivimi) Derivimi është procesi i formimit të fjalëve të reja nga ato ekzistuese duke shtuar bashkangjitëset e tyre, si pa + turp bën → paturpësi. Në rastet në të cilat ka një korrespondencë një-për-një midis afikseve dhe kategorive sintaksore, kjo është e njohur si aglutinim. Agulutinativ siç shihet në gjuhë.

Fjalëformimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Artikulli kryesor: Fjalëformimi (Konvertimi) I njohur si zero-ndajshtesim, gjithashtu, konvertimi përfshin një fjalë të re të formuar nga një fjalë ekzistuese e njëjtë, si formimin e fjalës “e gjelbër” nga mbiemër nje ekzistues.

Përzierja[redakto | redakto tekstin burimor]

Artikulli kryesor: Fjalët e përziera Një përzierje fjalësh është një fjalë e formuar nga pjesët e bashkuara të dy ose më shumë fjalëve të vjetra. Një shembull është fjala smog, e cila vjen nga fjalët tym dhe mjegull, apo fjala mëngjes i vonë, e cila vjen nga mëngjes dhe drekë. Nën-kategori të fjalëve të përziera janë: reduktimi i një fjale të një prej pjesëve të saj, psh fax (faksimile), gripit (influenza) dhe bot (robot). Fjalët që priten, nuk mund të mbajnë kuptimin e tyre origjinal. Për shembull, "duke luajtur një video lojë kundër një bot" nuk është e njëjtë si "duke luajtur një video lojë kundër një roboti".

Neologjizmat[redakto | redakto tekstin burimor]

Artikulli kryesor: Neologjizma Një neologjizëm është një fjalë krejtësisht të re. Nënkategoritë e neologjizmave përfshijnë: Eponim, një emër i duhur që bëhet i zakonshëm dhe që përdoret për një ide që është e lidhur me këtë emër, zakonisht duke ndryshuar pjesën e saj të të folurit, si fotokopje, dhe buçitës. Fjalë e huazuar quhet një fjalë e cila është huazuar nga një gjuhë tjetër, si fjala “klishe” e cila është huazuar nga frëngjisht. Një fjalë onomatopeik, quhet një fjalë e cila imiton tingujt natyrore, si emri “zog i krisur”.

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

Bibliografia[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Hadumod Bussmann (1996), Routledge Dictionary of Language and Linguistics, London: Routledge.

Ein internationales Handbuch zur Natur und Struktur von Wörtern und Wortschätzen, Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft 21], Berlin/New York: Walter de Gruyter, vol. 1, fq. 1142-1178.

  • Ghil'ad Zuckermann (2003). Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew. Houndmills: Palgrave Macmillan. (Palgrave Studies in Language History and Language Change). ISBN 1-4039-1723-X.