Fjalia

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko


Fjalia është një grup fjalësh të lidhura në mes vete sipas kuptimit dhe rregullave gramatikore të gjuhës. Fjalia kumton diçka. Në gjuhën e folur fjalitë karakterizohen nga një intonacion ose vijë melodike e veçantë (zbritëse, ngjitëse etj.). Në gjuhën e shkruar ato përcaktohen nga shenjat e pikësimit (pikë, pikëpyetje, pikëpresje, pikëçuditje). • Një fjali mund të jetë e thjeshtë ose e përbërë. Fjalia është e thjeshtë kur ka vetëm një folje. Fjalia është e përbërë kur ka më shumë se një folje.

Tipat e fjalive sipas llojit të kumtimit

Sipas llojit të kumtimit fjalitë mund të jenë: • Dëftore; • Pyetëse; • Nxitëse; • Dëshirore

Fjalia dëftore[redakto | redakto tekstin burimor]

• Fjalia dëftore shërben për të treguar diçka, për të dhënë një informacion rreth një fakti, rreth një vëzhgimi, një gjykimi, një opinioni. • Fjalia dëftore, kur është e mëvetësishme, shqiptohet me një intonacion tregues. Toni zbret në fund të fjalisë. Ai ngrihet në fjalën që mban theksin logjik, kur është i dukshëm. • Fjalia dëftore ka foljen zakonisht në mënyrën dëftore, por mund ta ketë edhe në mënyrën lidhore, habitore e kushtore.

Fjali pyetëse[redakto | redakto tekstin burimor]

• Fjalia pyetëse përdoret për të pyetur për diçka që folësi nuk e di ose e di pjesërisht dhe pret prej bashkëbiseduesit një përgjigje. Këto fjali përdoren dendur në dialog, sepse bashkëbiseduesit për çdo pyetje që bëjnë, presin një përgjigje. • Dallohen tri lloje fjalish pyetëse: • Fjali pyetëse tërësore; • Fjali pyetëse të pjesshme; • Fjali pyetëse retorike. • Fjalia është pyetëse tërësore, kur bashkëbiseduesi i përgjigjet pyetjes me po, jo ose me foljen e fjalisë pyetëse: - Ishe sot te mjeku? Po. (Isha.) • Fjalia është pyetëse e pjesshme, kur folësi ka njohuri për atë që pyet, por ai do të mësojë më shumë. Këtyre pyetjeve nuk u jepet përgjigje me po ose jo, por me një ose disa fjalë: - Ç’muaj është tani? – Janar. • Fjalia është pyetëse retorike, kur folësi pyet pa pritur që të marrë përgjigje: - Ç’të presësh nga ti?

Fjalia nxitëse[redakto | redakto tekstin burimor]

• Fjalia nxitëse shërben për të nxitur dikë që të zbatojë një urdhër, një këshillë, një sugjerim, një ftesë. • Në fjalitë nxitëse foljet janë zakonisht në mënyrën urdhërore, lidhore e dëftore

Fjalia dëshirore[redakto | redakto tekstin burimor]

Fjalia dëshirore shërben për të shprehur një dëshirë, një urim, një mallkim. Fjalia dëshirore mund të shprehë edhe dëshirën që të mos ndodhë diçka.

• Fjalitë dëshirore e kanë foljen në mënyrën dëshirore dhe në mënyrën lidhore. • Në fund të fjalive dëshirore vihet pikëçuditje (!).

• Fjalitë dëftore, pyetëse, nxitëse dhe dëshirore mund të paraqiten në shumë forma: veprore ose pësore, pohore ose mohore dhe thirrmore.

• Fjalia është në formën veprore, kur folja e saj është e formës veprore dhe është në formën pësore, kur folja e saj është e formës joveprore (ose pësore). • Në formën mohore të fjalisë mohohet një pohim. Pra, fjalia e formës pohore pëson një shndërrim mohor. • Fjalitë bëhen thirrmore kur shoqërohen me një ndjenjë të fortë kënaqësie, habie, frike, zemërimi etj.