Shko te përmbajtja

Gjuha Burushaski

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë

Burushaski (Burushaski: burūšaskī / بروشسکی[1]) është një gjuhë e izoluar e folur nga njerëzit e Burushos që banojnë pothuajse tërësisht në veri të Gilgit-Baltistanit, Pakistan[2][3], me disa qindra folës në veri Jammu dhe Kashmir, Indi.[4] Në Pakistan, Burushaski flitet nga njerëz në rrethin Hunza-Nagar, në rrethin e Gilgit të veriut, dhe në luginat e Yasin dhe Ishkoman të rrethit Ghizer të veriut. Rajoni i tyre i lindjes ndodhet në veri të Gilgit-Baltistanit dhe kufizohet me korridorin Pamir në veri. Në Indi, Burushaski është folur në Botraj Mohalla të rajonit Hari Parbat në Srinagar[5][6].Emra të tjerë për gjuhën janë Biltum, Khajuna, Kunjut, Brushaski, Burukaki, Burukaski, Burushaki, Burushki[7], Brugaski, Brushas, Werchikwar dhe Misa: ski.

Sipas një statistike te vitit 2000 Gjuhen Burashaski e flasin 87.000 banorë[4].

Klasifikimi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Janë bërë përpjekje për të krijuar lidhje midis Burushaskit dhe disa familjeve të ndryshme gjuhësore, ndonëse asnjë prej tyre nuk është pranuar nga shumica e gjuhëtarëve.

Pas Berger (1956), Fjalorët e Trashëgimisë Amerikane sugjeruan që fjala * abel 'mollë', emri i vetëm për një pemë (pema) të rindërtuar për Proto-indo-evropiane, mund të ketë marrë hua nga një gjuhë ancestrale deri në Burushaski. ("Apple" dhe "pemë e mollëve" janë ballazuar në Burushaski moderne.)

Hipoteza të tjera paraqesin një marrëdhënie gjenealogjike midis Burushaskit dhe gjuhëve të Kaukazit të Veriut, gjuhëve të Kartvelianit, gjuhëve jeneze dhe/ose gjuhëve Indo-Europiane, zakonisht në makrofamilitë e propozuara.

  • Propozuar makrofamilja "Dené-Caucasian" përfshin Burushaski si një degë primare së bashku me Kaukazin e Veriut dhe Jeniseian.[8][9]
  • Një makrofamil i propozuar, i njohur si "Karasuk",[10] përfshin Burushaski si pjesë e një dege me Kaukazin e Veriut,[11] me të dyja të lidhura më shumë në distancë me Jeniseian.
  • Disa lloj marrëdhënie me makrofamilën e propozuar "Indo Hittite" është sugjeruar nga Eric P. Hamp.[12]
  • Ka pasur gjithashtu propozime që Burushaski përbën, ose është prejardhja e, një degë primare e indo-evropiane, ndonëse jo e lidhur ngushtë me fqinjët e saj të tanishëm në gjuhët indo-iraniane.[13][14] Në veçanti, Ilija Čašule ka propozuar ngjashmëri midis Burushaskit dhe gjuhëve frigjane të zhdukura.[15]

Gjuhësi Sadaf Munshi deklaroi se Burushaski mund të ketë zhvilluar përgjatë gjuhëve Dravidian para emigrimit Indo-Aryan në Azinë Jugore, duke përmendur faktin se të dy kanë tinguj retroflex.

(Burushaski nuk u përfshi në një përpjekje të vitit 2008 nga Edward Vajda, [20] për të ringjallur propozimin e Merritt Ruhlen-it "makrofamilinë Deniz-jeniseian",[16] e cila lidhi jenisian dhe Na-Dene.

Referime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. ↑ Laurie Bauer, 2007, The Linguistics Student’s Handbook, Edinburgh
  2. ↑ ""Pakistan's 'Burushaski' Language Finds New Relatives" (në anglisht). NPR. 20 qershor 2012. Marrë më 23 shtator 2017. It's spoken by about 90,000 people, the Burusho people, and nearly all of them live in Pakistan. A few hundred live in India.
  3. ↑ "Encyclopedia - Britannica Online Encyclopedia". Original.britannica.com (në anglisht). Marrë më 14 shtator 2013.
  4. 1 2 Ahmed, Musavir (2016). "Ethnicity, Identity and Group Vitality: A study of Burushos of Srinagar". Journal of Ethnic and Cultural Studies (në anglisht). 3 (1): 1–10. ISSN 2149-1291.
  5. ↑ Munshi, Sadaf (2006). Jammu and Kashmir Burushashki: Language, Language Contact, and Change. The University of Texas at Austin. p. 6. The J & K Burushos – speakers of the variety of Burushaski spoken in Jammu & Kashmir (henceforth “JKB”) in India – are settled in and around a small locality by the foothills of Hari Parbat Fort in Srinagar, the capital of the state of Jammu & Kashmir (henceforth “J & K”).
  6. ↑ "Dissertation Abstracts" Arkivuar 2 shkurt 2017 tek Wayback Machine. Linguist List. Marrë 2013-09-14.
  7. ↑ "Burushaski". Ethnologue. 1999-02-19. Marrë 2013-09-14.
  8. ↑ Bengtson, John. "Some features of Dene–Caucasian phonology (with special reference to Basque)". Cahiers de l’Institut de Linguistique de Louvain (CILL) (në anglisht). 30.4 (33–54).
  9. ↑ Bengtson, John; Blazek, V (1995). "Lexica Dene–Caucasica". Central Asiatic Journal (në anglisht). 39: 11-50 & 161-164.
  10. ↑ van Driem, George (2001). Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region (në anglisht). Brill.
  11. ↑ Bengtson, John (1997). "Ein vergleich von buruschaski und nordkaukasisch" (në gjermanisht). Georgica. fq. 88–94. Arkivuar nga origjinali më 4 nëntor 2017.
  12. ↑ Hamp, Eric P. (gusht 2013). "The Expansion of the Indo-European Languages: An Indo-Europeanist's Evolving View" (PDF). Sino-Platonic Papers (në anglisht). 8. Universiteti i Pensilvanisë: 239. Marrë më 5 prill 2014.
  13. ↑ Čašule, Ilija (2003). "Evidence for the Indo-European laryngeals in Burushaski and its genetic affiliation with Indo-European". The Journal of Indo-European Studies (në anglisht). 31 (1–2): 21–86.
  14. ↑ Čašule, Ilija (2012). Hamp; Huld; Bengtson; Blazek (red.). "Correlation of the Burushaski Pronominal System with Indo-European and Phonological and Grammatical Evidence for a Genetic Relationship". The Journal of Indo-European Studies (në anglisht). 40 (1–2): 59.
  15. ↑ "Correlation of the Burushaski pronominal system with Indo-European and phonological and grammatical evidence for a genetic relationship" (PDF) (në anglisht). Arkivuar nga origjinali (PDF) më 6 dhjetor 2017. Marrë më 20 tetor 2017.
  16. ↑ Ruhlen, Merritt (nëntor 1998). The origin of the Na-Dene (PDF) (në anglisht). Proc. Natl. Acad. Sci. USA. fq. 13994–13996. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 8 korrik 2011. Marrë më 15 shtator 2013.
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Gjuha_Burushaski&oldid=2952965"