Gjuha palatine gjermane

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Palatine gjermane

Pälzisch
Flitët në Gjermani (Palatinate jugpermendimore,Rheinpfalz]]
Folësit
Taksonomia
Filogjeneza Indo evropiane
 Gjermanike
  Perendimore gjermanike
   Të larta gjermanike
    Gjermanishtja qendrore perëndimore
     Franko qendrore
      Palatine Gjermane
Shkrimi Latin
Kodet e klasifikimit
ISO 639-3 pfl
Glottolog pala1330

Palatina gjermane ose Pfaelzisch (Pälzisch, gjermanisht: Pfälzisch) është një dialekti franko-perendimor i gjermanishtes që flitet në Luginën e sipërme të Rhinet afërsisht në një zonë midis qyteteve të Zweibrücken, Kaiserslautern, Alzey, Worms, Ludwigshafen am Rhein, Mannheim, Heidelberg, Speyer, Landau, Wörth am Rhein dhe kufiri me rajonin Alsace në Francë, por edhe më gjerë. Pensilvania gjermane, ose Pensilvania holandeze zbritet kryesisht nga dialektet palatineze gjermane të folura nga gjermanët që emigruan në Amerikën e Veriut nga shekulli i shtatëmbëdhjetë deri në shekullin e nëntëmbëdhjetë dhe që zgjodhën të mbajnë gjuhën e tyre amtare. Swabianët e Danubit në Kroaci dhe Serbi gjithashtu përdorin shumë elementë të saj. Normalisht, një dallon Pfälzisch folur në pjesën perëndimore të Palatinate (Westpfälzisch) dhe Pfälzisch folur në pjesën lindore të Pfalz (Vorderpfälzisch). Termi anglisht Palatine i referohet rajonit të Pfalzit ku fliten këto dialekte.

Disa shembuj të dallimeve në mes Gjermanihtes të Lartë dhe Pfälzisch janë:

Vorderpfälzisch Westpfälzisch Gjermanishtja e Lartë Shqip
Mais Mais Mäuse minj
Lais Lais Läuse morrat
Grumbeea Grumbeer Kartoffel patate
Schnook Schdeschmick Stechmücke mosquito
Bääm Bääm Bäume pemë
Bää Bää Beine këmbë
Schdää Schdää Stein guri
soi sei sein tij (posesiv) / të jetë
unsa unser unsere yni
net (nit) net nicht nuk
dowedder/dewedda degeche dagegen kundër
Fisch (Fusch) Fisch Fisch feshk
ebbes ebbes etwas diëka
Ärwett Arwett Arbeit punë
Doa Dor Tor portë
Abbel Abbel Apfel mollë
hawwe hann haben ka
Haffe Hawwe Kochtopf tenxhere (tigan)

Disa shembuj të shqiptimit të fjalisë në Vorderpfälzisch do të ishin:

Isch habb's'm schunn vazehlt, awwa där hod ma's nit geglaabt.

Në Westpfälzisch:

Ich hann's'm schunn verzehlt, awwer er had mer's net geglaabt.

Në gjermanishten standarde, fjalia do të lexonte si të tillë:

Ich hab's ihm schon erzählt, aber er hat's mir nicht geglaubt.

Në përkthimin në gjuhën shqipe do të ishte:

Unë i kam thënë atij, por ai nuk më besoi.

Hasche aa Hunger? (Westpfälzisch)

Hoschd ach Hunga? (Vorderpfälzisch)

Në gjermanishten standarde, fjalia do të lexonte si të tillë:

Hast du auch Hunger?

Në përkthimin në gjuhën shqipe do të ishte,

A je edhe ti i uritur?

Prononcimi dhe gramatika ndryshojnë nga rajoni në rajon (madje edhe nga qyteti në qytet). Palatina gjermanë shpesh mund të tregojnë pjesën e Pfalzit apo edhe fshatin ku janë folësit e tjerë.

Në mënyrë gramatike, të gjitha dialektet palatine ndajnë karakteristikat që genitive nuk përdoren (zëvendësohen me përdorimet e dative, me ose pa von) dhe se shumica e foljeve nuk kanë një kohë të kaluar të papërsosur, vetëm të përsosur.