Historia e Britanisë së Madhe

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Anglia dhe Skocia ekzistonin si vende të ndara sovrane dhe të pavarura me monarkët e tyre dhe struktura politike qysh nga shek. IX. Principata, dikur e pavarur, e Uellsit ra nën kontrol të monarkëve anglez nga Statuti i Rhuddlanit më 1284, por u aneksua formalisht ose u "bashkua" me Anglinë nën dy "Ligjet e Uellsit" të vitit 1535 dhe 1542. Edhe pse Mbreti skocez, James VI, u bë edhe mbreti i Anglisë më 1603, duke krijuar kështu "bashkim personal" mes dy mbretërive, Anglia (me gjithë Uellsin) dhe Skocia mbetën të ndara deri kur Traktati i Bashkimit u pranua një shekull më vonë dhe u vë në zbatim nga "Aktet e Bashkimit 1707". Aktet e Bashkimit, të miratuara nga Parlametet e Anglisë dhe Skocisë respektivisht, krijuan një bashkim politik në formën e një Mbretërie të Bashkuar të Britanisë së Madhe.[1] Akti i Bashkimit 1800 bashkoi Mbretërine e Britanisë së Madhe me Mbretërinë e Irlandës, e cila gradualisht ishte vënë nën sundimin anglez mes viteve 1541 dhe 1691, duke formuar kështu Mbretërinë e Britanisë së Madhe dhe Irlandës më 1801.[2]

Perandoria Britanike u bë perandoria më e madhe në histori

Gjatë shekullit të ardhshëm Britania e Madhe luajti rol të rëndësishëm në zhvillimin e ideve perëndimore të demokracisë parlamentare si dhe duke bërë kontribute të rëndësishme në Literaturë , Art dhe Shkencë.[3] Revolucioni Industrial i drejtuar nga Britania e Madhe transformoi vendin. Gjatë kësaj periushe, ashtu si edhe Fuqitë e tjera botërore , Britania e Madhe u angazhua në shfrytëzim kolonial, përfshirë tregtimin e skllevërve, megjithëse miratimi i Aktit të tregtimit të skllevërve i vitit 1807 e bëri Britaninë e Madhe vendin e parë në botë që ndalonte tregtimin e skllevërve.

Pas humbjes së Napoleonit në "Luftërat Napoleonike", Britania u bë fuqia kryesore detare e shekullit të 19-të. Në majë të saj, Perandoria Britanike qeveriste territori të mëdha në Azi, Afrikë, Oqeani dhe Amerikë .

Në fund të "Erës Viktoriane" Britania e Madhe humbi udhëheqësinë e saj industrial, veçantërisht në dobi të Perandorisë Gjermane, e cila e kaloi Britaninë në prodhimin industrial dhe tregti në vitet e 1890-ta, dhe në dobi të Shteteve të Bashkuara. Britania mbeti fuqi e lartë dhe perandoria e saj arriti madhësinë maksimale në vitin 1921, duke marrë mandatin e Ligës së Kombeve nga ish kolonitë gjermane dhe otomane pas Luftës së Parë Botërore.

Tensionet në Irlandë çuan deri te ndarja e Ishullit më 1920, përcjellë nga pavarësia e "Shtetit të pavarur Irlandez" më 1922. Gjashtë nga nëntë komunat e krahinës Ulster mbetën në Britaninë e Madhe, të cilat pastaj ndryshuan emrin nga "Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës" në "Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës Veriore" më 1927.[4]

Pas Luftës së Parë Botërore, rrjeti i parë transmetues internacional, BBC, u krijua. Në vitin 1924 Lëvizja laburiste, e cila po forcohej qysh më 1890, formoi qeverinë e parë laburiste. Britania luftoi Gjermaninë NazisteLuftën e Dytë Botërore, me aleatët e saj të Kommonwealthit, përfshirë këtu Kanada, Australia, Zelanda e Re, Afrika Jugore dhe India, më vonë duke u bashkuar me aleatë të tjerë si Shtetet e Bashkuara. Udhëheqësi i kohës së Luftës Uinston Churchill dhe pasardhësi i kohës së paqes Clement Attlee ndihmuan në krijimin e botës post-luftë si pjesë e "Treshes së Madhe" . Lufta e Dytë Botërore e la Britaninë financiarisht të dëmtuar. Marrjet hua gjatë Luftës së dytë botërore nga Kanada dhe Shtetet e Bashkuara ishin të shtrenjta ekonomikisht por, së bashku me "Ndihmat Marshall" të post-luftës , Britania e Madhe nisi rrugën e shërimit.

-Epoka Viktoriane-Gjysma e shek. XIX -->anglia ishte shteti me i zhvilluar i botes

1-i fuqishem&i pasur

2-Flota me e madhe ne bote

3-zoteronte shume koloni

4-Furnizonte tregjet boterore me makineri

5-Londra-->Qyteti me i madh ne bote

-->Qender nderkombetare,financiare

Te gjitha keto arriten si sundim i mbretereshes Victoria qe sundoi per plot 64 vjet ne angli--->u quajt epoka viktoriane.

u Zhvullua-->industria

-->tregtia

-->Aktiviteti Bankar

--> u Pasurua Borgjezia --------->{ky informacion esht shkruajtur prej mesuese Rudina Ballabani

shkolla "Nonda Bulka". ☻☺☻☺☻☺per me shume info .....

Perandoria Britanike[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Perandoria Britanike.

"Shtatë vitet e luftës", që filluan më 1756, ishte lufta e parë me përmasa botërore, e luftuar në Europë, Indi, Amerikë Veriore, Karaibet, Filipinet dhe pjesa bregdetare e Afrikës. Nënshkrimi i "Traktatit të Parisit (1763)" ka pasur konsekuenca të rëndësishme për Brianinë dhe perandorinë e saj.

1920-1939,Britania e madhe

Britania doli fituese ne Luften e Pare Boterore.Por lufta kishte ndikuar ne te gjitha zhvillimet e brendshme te vendit.Keshtu,ekonomia ishte vene ne sherbim te luftes ,cka kishte keqesuar jetesen e popullsise . Te shumta ishin sakrificat e atyre qe moren pjese ne frontet e luftimeve.Lufta me rrjedhojat e saj pati ndikime edhe ne jeten politike.Britaniket fajesonin qeverine , qe nuk kishte bere perpjekjet e duhura per te ndaluar shperthimin e luftes.

Partise Liberale u ul roli dhe ndikimi ,pas luftes.Partia Liberale dhe Partia Konservatore,mbizoteruan sistemin politik te demokracise liberale ne Britani qe ne shek XIX.Qeverite ishin njepartiake Paria Laburiste ,paraqitej si parti e klases punetore ndersa partia Konservatore konsiderohej si parti e klases se mesme dhe te larte.Te dyja partite qe te siguronin votat e domosdoshme qe te formonin qeverite ,duhej te perfaqesonin e interesa te te gjitha klasave .Ne vitin 1924,laburistet formuan qeverine e pare ne historine e Britanise .Qeveria laburiste zhvilloi me tej politikat sociale,sidomos ato per sigurimet sociale per te moshuarit,te papunet,te semuret.Filloi ndertimi i banesave ne qira te ulet

Shih dhe këtë[redakto | redakto tekstin burimor]

Burime të dhënash[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ "The Treaty (or Act) of Union, 1707". Marrë më 2006-05-15. 
  2. ^ "The Act of Union". Act of Union Virtual Library. Marrë më 2006-05-15. 
  3. ^ Ferguson, Niall (2003). Empire: The Rise and Demise of the British World Order. Basic Books. ISBN 0-465-02328-2. 
  4. ^ "The Anglo-Irish Treaty, [[6 December]] [[1921]]". CAIN. Marrë më 2006-05-15.  URL–wikilink conflict (help)