Katanxaro
Katanxaro
Catanzaro | |
|---|---|
| Comune di Catanzaro | |
 | |
  Katanxaro Vendndodhja në Itali | |
| Koordinatat: 38°53′30″N 16°35′58″E / 38.89167°N 16.59944°E | |
| Shteti | Italia |
| Rajoni | Kalabria |
| Provinca | Katanxaro (CZ) |
| Qeverisja | |
| • Kryetari | Nicola Fiorita |
| Sipërfaqja | |
• Total | 112,42 km2 (4,341 sq mi) |
| Lartësia | 320 m (1,050 ft) |
| Popullsia (1 janar 2025)[1] | |
• Total | 83.313 |
| Emërtimi i banorëve | katanxarezë |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Kodi postar | 88100 |
| Kodi telefonik | 0961 |
| Shenjti mbrojtës | Shën Vitaliani i Kapuas |
| Dita festive | 16 korrik |
| Faqja zyrtare | www |
Katanxaro (it. Catanzaro) është një qytet dhe komunë në Italinë jugore, kryeqendra e rajonit Kalabria dhe e provincës së Katanxaros. Qyteti është një nga qendrat kryesore administrative, kulturore dhe universitare të Kalabrisë.[2][3][4]
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Katanxaro ndodhet në pjesën qendrore të Kalabrisë, në një territor kodrinor që zbret drejt Gjirit të Squillaces. Qyteti lidhet me istmin e Katanxaros, brezi më i ngushtë i Italisë, dhe për këtë arsye njihet shpesh si qyteti mes dy deteve, midis detit Jon dhe detit Tirren.[3][5]
Qendra historike shtrihet në lartësi mbi luginën e Fiumarellës, ndërsa pjesa bregdetare përfaqësohet nga lagjja e Catanzaro Lido.[5][6]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sipas Britannica, Katanxaro u themelua rreth shekullit X si qendër bizantine me emrin Catasarion dhe u pushtua në vitin 1059 nga normanët e Robert Guiscardit.[2]
Për shkak të pozitës së tij strategjike, qyteti pati rëndësi ushtarake dhe politike për shumë fuqi të ndryshme. Në shekujt XVII dhe XVIII ai u bë i njohur edhe për prodhimin e mëndafshit, që i dha një famë të gjerë ekonomike.[2]
Në epokën bashkëkohore Katanxaro u godit rëndë nga tërmetet e viteve 1783, 1905 dhe 1907, si edhe nga bombardimet gjatë Luftës së Dytë Botërore. Në vitin 1971 u bë zyrtarisht kryeqendër e rajonit të Kalabrisë.[2]
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sipas të dhënave të përditësuara mbi bazë ISTAT, Katanxaro kishte 83.313 banorë më 1 janar 2025.[1]
Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Kalabrisë, me rol të fortë administrativ, universitar dhe shërbimesh.[3][4]
Ekonomia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ekonomia e Katanxaros mbështetet kryesisht në administratë, shërbime, tregti, arsim të lartë dhe funksione publike të lidhura me rolin e tij si kryeqendër rajonale.[3][2]
Historikisht qyteti ka qenë i njohur për përpunimin e mëndafshit, ndërsa sot profili i tij ekonomik lidhet më shumë me sektorin terciar, universitetin dhe aktivitetet kulturore.[2][4]
Monumentet dhe kultura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Katanxaro ruan një trashëgimi të pasur urbane dhe monumentale. Faqet zyrtare të turizmit dhe të Trenitalias përmendin ndër vendet më të njohura Katedralen e Santa Maria Assunta, Kompleksin monumental të San Giovanni-t, Villa Margherita, Il Cavatore dhe Viadotin Bisantis.[7][6][8]
Një vend të rëndësishëm ka edhe Teatro Politeama, një nga institucionet kryesore të jetës teatrale dhe muzikore të qytetit.[9]
Në qendrën historike ndodhet edhe MARCA – Museo delle Arti di Catanzaro, i inauguruar në vitin 2008 si qendër shumëfunksionale muzeale kushtuar artit antik dhe bashkëkohor.[10]
Një tjetër hapësirë e rëndësishme urbane është Parco della Biodiversità Mediterranea, park i madh i qytetit me hapësira të gjelbra, zona sportive, koleksione skulpturore dhe muze.[11]
Arsimi dhe kërkimi shkencor
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Katanxaro është një qytet universitar. Në qytet ndodhet Universiteti Magna Græcia i Katanxaros, me kampusin Salvatore Venuta në Germaneto.[4]
Prania e universitetit forcon rolin e qytetit si qendër e arsimit të lartë, kërkimit dhe shërbimeve në Kalabri.[4][3]
Transporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Transporti publik urban dhe periferik i qytetit menaxhohet nga AMC SpA (Azienda per la Mobilità della città di Catanzaro), e cila merret jo vetëm me autobusët, por edhe me funikularin dhe shërbime të tjera të mobilitetit qytetar.[12]
Një element karakteristik i transportit urban është Funicolare di Catanzaro, e cila lidh lagjen Catanzaro Sala me qendrën historike në pak minuta.[13]
Qyteti lidhet me rrjetin hekurudhor përmes stacionit të Catanzaro Lidos; Trenitalia ofron edhe një shërbim treno + bus nga Catanzaro Lido drejt qendrës historike.[7][14]
Aeroporti më i afërt është Aeroporti i Lamezia Termes, pjesë e sistemit aeroportual kalabrez; ai lidhet me rrjetin hekurudhor edhe përmes shërbimit Lamezia Airlink të Trenitalias.[15][16]
Sporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Katanxaros. Komuna rregullon përdorimin e impianteve sportive komunale dhe vazhdon të investojë në impiantistikën sportive.[17][18]
Klubi më i njohur i qytetit është U.S. Catanzaro 1929, ndërsa impianti sportiv më i rëndësishëm është Stadio Nicola Ceravolo, i inauguruar në vitin 1919 dhe me kapacitet 14.650 vendesh.[19][20]
Feja dhe traditat qytetare
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Vitaliani i Kapuas. Festa qytetare lidhet me 16 korrikun dhe me kremtimet tradicionale të San Vitaliano në qendrën historike.[1][21]
Kulti i shenjtit përbën një nga elementet më të forta identitare të qytetit, si në plan fetar ashtu edhe në atë qytetar.[22]
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 "Comune di Catanzaro (CZ) - CAP, dati, popolazione e amministrazione" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 6 "Catanzaro" (në anglisht). Encyclopaedia Britannica. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 "Catanzaro, la città tra i due mari" (në italisht). Calabria Straordinaria. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 "Università degli Studi "Magna Græcia" di Catanzaro" (në italisht). Università Magna Græcia di Catanzaro. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 "Comune di Catanzaro (CZ) - CAP, dati, popolazione e amministrazione" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 "Catanzaro" (në anglisht). Italia.it. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 "Intermodalità Catanzaro Città" (në italisht). Trenitalia. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Luoghi - Catanzaro" (në italisht). Calabria Straordinaria. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Fondazione Politeama Catanzaro" (në italisht). Fondazione Politeama - Città di Catanzaro. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "MARCA - Museo delle Arti Catanzaro" (në italisht). Ministero della Cultura. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Il Parco della Biodiversità Mediterranea" (në italisht). Provincia di Catanzaro. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Chi siamo" (në italisht). AMC SpA. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Funicolare" (në italisht). AMC SpA. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Catanzaro Lido" (në italisht). Rete Ferroviaria Italiana. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Lamezia Terme Airport" (në anglisht). SACAL. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Lamezia Airlink" (në italisht). Trenitalia. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Modalità e ticket per utilizzo impianti sportivi comunali" (në italisht). Comune di Catanzaro. Marrë më 10 prill 2026.[lidhje e vdekur]
- ↑ "Impiantistica sportiva, l'Amministrazione formalizza alla Regione il fabbisogno finanziario per Catanzaro" (në italisht). Comune di Catanzaro. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "US Catanzaro 1929 - sito ufficiale" (në italisht). US Catanzaro 1929. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Stadio Nicola Ceravolo" (në italisht). US Catanzaro 1929. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Programma di eventi per la festa di San Vitaliano" (në italisht). Comune di Catanzaro. Marrë më 10 prill 2026.[lidhje e vdekur]
- ↑ "All'Archivio storico comunale mostra sul Santo Patrono" (në italisht). Comune di Catanzaro. Marrë më 10 prill 2026.[lidhje e vdekur]