Kodet

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Hyrje[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjuha përmes së cilës njerëzit komunikojnë mes vete formohet si grumbull fjalësh, të cilat në fakt paraqesin kombinime të një numri të caktuar tingujsh - kur flasim, përkatësisht shkronjash - kur shkruajmë. Kështu, kur e themi fjalën lapsi, në atë rast e nënkuptojmë një mjet për shkruarje, kurse kur themi fletore, mendojmë në diçka për shkruarje, sepse ashtu është marrëveshja në gjuhën shqipe. Grumbulli i të gjitha fjalëve paraqet gjuhën, përkatësisht kodin (ang. code) për komunikim mes njerëzve të cilët e flasin atë gjuhë. Në jetën e përditshme njeriu shfrytëzon kode të ndryshme. P.sh., gjatë kalimit nëpër udhëkryq, ku komunikacioni rregullohet përmes semaforit, shfrytëzohet kodi sipas të cilit udhëkryqi mund të kalohet nëse është e ndezur ngjyra e gjelbër, kurse në ngjyrë të kuqe nuk lejohet kalimi i udhëkryqit. Te pajisjet digjitale, për përpunim dhe për transmetim të informatave, gjithashtu përdoren kode të ndryshme, te të cilët çdo shifre numerike, shkronje, ose simboli, i shoqërohet një kombinim i caktuar shifrash binare 1 dhe 0. Kombinimet e tilla, të cilat krijohen për kodimin e simboleve elementare të një kodi, quhen fjalë kodike (ang. code word). Në vazhdim do të përmenden disa lloj kodesh binare të cilët përdoren më shpesh.

Kodet BCD[redakto | redakto tekstin burimor]

Njeriu gjatë llogaritjeve të ndryshme në jetën e përditshme e shfrytëzon sistemin decimal të numrave. Kurse te pajisjet digjitale, gjatë përpunimit dhe transmetimit të informatave, shfrytëzohen kode binare. Për këtë arsye, janë krijuar të ashtuquajturit kode BCD (nga Binary Coded Decimal), te të cilët çdo shifre decimale i shoqërohet një fjalë kodike binare, përkatësisht, bëhet kodimi binar i shifrave decimale. Gjatë krijimit të kodeve BCD tentohet që fjalët kodike të zgjidhen ashtu që kodi të jetë i përshtatshëm për numërim, llogaritje, konvertim, zbulim ose për korrigjim të gabimeve etj. Te këto kode çdo shifër decimale zëvendësohet me një grup shifrash binare, përkatësisht me fjalë kodike katërshifrore. Me katër shifra binare mund të krijohen gjithsej 16 fjalë kodike të ndryshme. Por, për kodimin e shifrave decimale zgjidhen vetëm 10 fjalë kodike, gjë që jep mundësi të krijimit të më shumë kodeve BCD. Zgjedhja e kombinimeve të shifrave binare brenda një kodi mund të bëhet duke e pasur, ose duke mospasur, parasysh peshën e pozicioneve brenda fjalëve kodike. Në këtë mënyrë dallohen kodet BCD me peshë dhe pa peshë.

Kodet me peshë[redakto | redakto tekstin burimor]

Nëse shifrave binare x, y, z dhe v, brenda fjalës kodike xyzv, u korrespondojnë peshat a, b, c dhe d, për çdo fjalë kodike të kodit BCD mund të llogaritet ekuivalenti decimal përkatës kështu:

N = x ⋅ a + y ⋅ b + z⋅ c + v ⋅ d

Disa nga kodet me peshë të cilët përdoren më shpesh janë dhënë në tabelën e Fig.2.1, ku shifrave decimale u korrespondojnë fjalët kodike në kolonën e parë të tabelës.

Fjalët kodike Pastër binar 8421 (NBCD) 2421(AIKEN) 5211(WHITE) 4221 5421 5221 5311 84-2-1
0000 0 0 0 0 0 0 0 0 0
0001 1 1 1 1 1 1 1 1
0010 2 2 2 2 2 2
0011 3 3 3 2 3 3 3 2
0100 4 4 4 4 3 4
0101 5 5 3 4 3
0110 6 6 4 4 2
0111 7 7 4 5 1
1000 8 8 5 5 5 5 8
1001 9 9 6 6 6 6 7
1010 10 7 7 6
1011 11 5 7 8 8 7 5
1100 12 6 6 9 8
1101 13 7 8 7 9
1110 14 8 8 9
1111 15 9 9 9

Fig 2.1 Kodet BCD me peshë

Kodi NBCD[redakto | redakto tekstin burimor]

Si kod BCD i cili përdoret më shpesh është kodi 8421, i cili ndryshe quhet edhe NBCD (nga Natural Binary Coded Decimal), sepse fjalët kodike të këtij kodi u korrespondojnë 10 numrave të sistemit binar natyror. Kodimi i numrave decimalë, në kodin NBCD, kryhet duke zëvendësuar shifrat e veçanta brenda numrave me fjalët kodike përkatëse.

Numrat decimal Numrat binarë
0 0000
1 0001
2 0010
3 0011
4 0100
5 0101
6 0110
7 0111
8 1000
9 1001