Lega Nord
Për partinë e sotme me shtrirje kombëtare, shih Lega per Salvini Premier.
Lega Nord Lega Nord per l'Indipendenza della Padania | |
|---|---|
 | |
| Shkurtesa | LN |
| Themelues | Umberto Bossi |
| Themeluar | 8 janar 1991 |
| Selia | Via Carlo Bellerio 41, Milano |
| Ideologjia | Federalizmi Rajonalizmi Autonomizmi Nacionalizmi padan Kundërevropianizmi |
| Krahu politik | Qendra e djathtë |
Lega Nord (LN), emri i plotë i së cilës është Lega Nord per l'Indipendenza della Padania, është një parti politike italiane e djathtë dhe rajonaliste, e themeluar më 8 janar 1991 nga Umberto Bossi si federatë e disa lëvizjeve autonomiste të Italisë veriore. Në fazën e saj historike partia mbrojti federalizmin, federalizmin fiskal dhe autonominë e rajoneve veriore; në disa momente ajo e lidhi identitetin e vet politik me idenë e Padanisë dhe me kërkesa separatiste.[1][2][3]
Në vitet 2010, sidomos nën drejtimin e Matteo Salvinit, partia pësoi një transformim të thellë ideologjik dhe organizativ, duke u zhvendosur gradualisht nga një profil kryesisht rajonalist verior drejt një profili më kombëtar, sovranist dhe antiemigracion. Kjo fazë u shoqërua me krijimin e subjektit të veçantë Lega per Salvini Premier, i regjistruar me statut më 2018 dhe i përdorur sot si emri politik aktiv i Legës në shkallë kombëtare.[4][5][6][7]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Prejardhja dhe themelimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Lega Nord lindi nga bashkimi i një vargu lëvizjesh autonomiste dhe rajonaliste të krijuara në vitet 1980. Në këtë proces patën rol të rëndësishëm sidomos Lega Lombarda, Liga Veneta dhe Piemont Autonomista, si edhe grupe të tjera më të vogla. Në vitin 1989 këto forca u bashkuan në një aleancë zgjedhore të quajtur Lega Nord, e cila më 1991 u shndërrua në një parti të mirëfilltë federative nën drejtimin e Umberto Bossit.[2][8]
Që në fillesat e saj, Lega Nord e paraqiti veten si forcë që kundërshtonte centralizmin shtetëror dhe kërkonte një organizim federal të Italisë, me më shumë autonomi politike dhe financiare për rajonet veriore.[1][2]
Ascesa në vitet 1990
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në zgjedhjet politike të vitit 1992 partia arriti suksesin e saj të parë të madh në rang kombëtar, me 8,6% të votave në pjesën proporcionale të zgjedhjeve për Dhomën e Deputetëve, ndërsa në veri mori pothuajse 20% të votave. Kjo e bëri Lega Nord një nga aktorët e rinj më të rëndësishëm të sistemit politik italian në fazën e krizës së partive tradicionale.[1][3]
Në vitin 1994 Lega Nord hyri në aleancë me Forza Italian e Silvio Berlusconit në rajonet veriore dhe u bë forcë qeverisëse në koalicionin e qendrës së djathtë. Aleanca zgjati pak: në dhjetor 1994 Lega i tërhoqi mbështetjen qeverisë Berlusconi, duke kontribuar në rënien e saj.[8][3]
Në mesin e viteve 1990 partia thelloi profilin e saj padanist dhe separatist. Në këtë fazë, krahas kërkesave për federalizëm, ajo përdori gjithnjë e më shumë idenë e Padanisë si bashkësi politike dhe kulturore të veçantë të Italisë veriore.[1][9]
Nga partia rajonaliste te transformimi nën Salvini
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Pas fazës më të theksuar separatise, Lega Nord u rikthye gradualisht në një profil më të përqendruar te federalizmi dhe autonomia rajonale, duke mbetur megjithatë një nga shtyllat kryesore të koalicioneve të qendrës së djathtë italiane, sidomos në vitet 2001–2006 dhe 2008–2011.[1][3]
Në vitin 2012, pas skandaleve të brendshme që goditën drejtimin historik të partisë, Umberto Bossi u zëvendësua nga Roberto Maroni, ndërsa në dhjetor 2013 sekretar federal u zgjodh Matteo Salvini. Nën drejtimin e tij, Lega Nord nisi një transformim të fortë: rajonalizmi tradicional humbi peshë në komunikimin politik, ndërsa u forcuan temat e sovranitetit kombëtar, kundërshtimit të emigracionit dhe euroskepticizmit.[4][5]
Në prag të zgjedhjeve politike të vitit 2018, emri publik Lega u përdor gjithnjë e më shumë në vend të Lega Nord, ndërsa subjekti Lega per Salvini Premier u bë instrumenti i ri politik i përdorur nga lëvizja në shkallë kombëtare. Nga kjo fazë e tutje, emri Lega Nord lidhet kryesisht me periudhën historike të partisë së themeluar nga Bossi.[4][5][6][7]
Ideologjia dhe profili politik
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Historikisht, Lega Nord u karakterizua nga një përzierje federalizmi, rajonalizmi dhe autonomizmi. Objektivi i saj kryesor ishte transformimi i Italisë nga shtet unitar në shtet federal, me theks të veçantë te autonomia fiskale dhe administrative e rajoneve veriore.[2][3]
Në disa faza, sidomos në vitet 1990, partia përvetësoi gjithashtu elemente të nacionalizmit padan dhe të separatizmit, duke paraqitur veriun italian si një hapësirë të dallueshme nga pjesa tjetër e vendit.[9]
Nën drejtimin e Salvinit, profili i partisë ndryshoi ndjeshëm. Rajonalizmi tradicional u zëvendësua në masë të madhe nga një gjuhë politike më kombëtare dhe populiste, e orientuar kundër emigracionit, kundër elitave politike dhe, në shumë raste, me tone të forta euroskeptike.[4][5]
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 4 5 "Lega nord". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 3 4 "Lega Nord". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 3 4 5 "The League". Encyclopaedia Britannica (në anglisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 3 4 Albertazzi, Daniele; Giovannini, Arianna; Seddone, Antonella (2018). "'No regionalism please, we are Leghisti!'. The transformation of the Italian Lega Nord under the leadership of Matteo Salvini". Regional & Federal Studies (në anglisht). 28 (5): 645–671. doi:10.1080/13597566.2018.1512977. Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 3 4 Passarelli, Gianluca; Tuorto, Davide (2022). "From the Lega Nord to Salvini's League: changing everything to change nothing?". Journal of Modern Italian Studies (në anglisht). 27 (2). doi:10.1080/1354571X.2022.2044649. Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 "Statuto del movimento politico "Lega per Salvini premier"". Gazzetta Ufficiale della Repubblica Italiana (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 "Lega per Salvini Premier". Lega per Salvini Premier (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 "Bòssi, Umberto". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 Giordano, Benito (2000). "Italian regionalism or 'Padanian' nationalism? The political project of the Lega Nord in Italian politics". Political Geography (në anglisht). 19 (4): 445–471. doi:10.1016/S0962-6298(99)00088-8. Marrë më 2026-04-13.