Li Bai

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Li Bai
LiBai.jpg

Li Bai në shëtitje, nga Liang Kai (1140–1210)
Ditëlindja:701
Vendlindja:Suiye, Dinastia Tang
Ditëvdekja:762
Vendvdekja:Dangtu, Dinastia Tang
Profesioni:Poet

Li Bai (701-762), i njohur gjithashtu si Li Bo ose Li Taibai, ishte një poet kinez i mirënjohur nga ditët e tij deri në të tashmen si një gjeni dhe një figurë romantike, ku figura e të cilit mori forma tradicionale poetike të reja. Ai dhe shoku i tij Du Fu (712-770) ishin dy figurat më të spikatura në lulëzimin e poezisë kineze në dinastinë Tang, e cila shpesh quhet "Epoka e Artë e Poezisë Kineze". Shprehja "Tre mrekullitë" iu referua poezisë së Li Bai't, interpretimit të shpatës së Pei Minit dhe kaligrafisë së Zhang Xu.[1]

Rreth një mijë poezi që i atribuohen atij janë të pranishme. Poemat e tij janë mbledhur në antologjinë më të rëndësishme të poezisë së dinastisë Tang Heyue yingling ji[2], e përpiluar në vitin 753 nga Yin Fan, dhe tridhjetë e katër nga poemat e tij janë përfshirë në antologjinë Treqind Poemat Tang , libër i cili u botua për herë të parë në Shekullit të 18-të. Në të njëjtin shekull, përkthimet e poezive të tij filluan të shfaqen në Evropë. Poezitë ishin modele për të festuar kënaqësitë e miqësisë, thellësinë e natyrës, vetminë dhe gëzimet e verës së pirë. Ndër më të famshmit janë "Zgjimi nga të dehurit në një ditë pranverë", "Rruga e vështirë drejt Shu" dhe "Mendimi i qetë i natës", të cilat ende shfaqen në tekstet shkollore në Kinë. Në perëndim, përkthimet shumë-gjuhësore të poezive të Li-së vazhdojnë të bëhen. Jeta e tij ka marrë edhe një aspekt legjendar, duke përfshirë tregime të dehurisë, kalorësisë dhe legjendës së njohur që Li u mbyt kur arriti nga barka e tij për të kuptuar reflektimin e hënës në lumë.

Pjesa më e madhe e jetës së Li-së është reflektuar në poezinë e tij: vendet që ai vizitoi, miqtë të cilët ai pa në udhëtime në vende të largëta, imagjinatat e tij të ëndrrave të qëndisura me paralajmërime shamanike, ngjarjet aktuale të të cilave ai kishte informacione, përshkrimet e prera nga natyra në një moment të përjetshëm të poezisë, e kështu me radhë. Megjithatë, me rëndësi të veçantë janë ndryshimet në kohërat përmes të cilave ai jetonte. Poezia e tij e hershme u zhvillua në kontekstin e një "epoke të artë" të paqes së brendshme dhe prosperitetit në perandorinë kineze të dinastisë Tang, nën sundimin e një perandori që promovonte dhe merrte pjesë në mënyrë aktive në art. Duke filluar me rebelimin e gjeneralit An Lushan, kur në gjithë Kinën veriore u shkatërrua nga lufta dhe uria,kjo gjë ndryshoi të gjitha papritmas dhe ishte tronditëse. Li po ashtu merr poezi dhe cilësi të reja. Ndryshe nga miku i tij më i ri Du Fu, Li nuk duhej të jetonte për të parë shkatërrimin e këtyre çrregullimeve. Megjithatë, pjesa më e madhe e poezisë së Liut ka mbijetuar dhe ka ruajtur një popullaritet të qëndrueshëm në Kinë dhe gjetkë.

Emri i familjes dhe mbiemri[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Emrat Li Bai, Li Po, Li Bo, Ri Haku janë përdorur të gjitha në Perëndim, por të gjitha janë shkruar me të njëjtat karaktere.[3] Emri i tij i dhënë, (白), është romanizuar nga variantet si Po, Bo, Bai, Pai. Në Hanyu Pinyin, që pasqyron kinezin modern të mandarinës, ekuivalenti kryesor i këtij karakteri është Bái; Bó është variant letrar dhe përdoret zakonisht. Versioni i rindërtuar se si ai dhe të tjerët gjatë dinastisë Tang do ta kishin shprehur këtë është Bhekk. Emri i tij i mirësjelljes ishte Taibai (太白), fjalë për fjalë "I madhi i Bardhë", pasi planeti Venus u thirr në atë kohë. Kështu, duke kombinuar emrin e familjes me emrin e mirësjelljes, emri i tij shfaqet në variantet si Li Taibo, Li Taibai, Li Tai-po, ndër të tjera.

Ai njihet edhe nga emri i tij (hao) ose emri i stilolapsit Qīnglián Jūshì (青蓮 居士), që do të thotë familja e Azure Lotus (domethënë qyteti Qianlian), ose me pseudonime "Poeti i Pranishëm" (Poet Transcendent; Vera e pavdekshme (Kinezisht: 謫 仙人, pinyin: Zhéxiānrén, Wade-Giles: Che2-hsien1-jen2), Poeti-Knight-errant (kineze e thjeshtuar: 诗 侠Kineze tradicionale: 詩 俠; pinyin: Shīxiá; Wade-Giles: Shih1-hsia2, ose "Poet-Hero".) Shprehja japoneze mund të romanizohet si "Ri Haku" ose "Ri Taihaku".

Jeta[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Li Bai, siç është përshkruar në Nanling Wushuang Pu nga Jin Guliang, Ming

Të dy "Librat e Tang", Libri i Vjetër i Tang dhe Libri i Ri i Tang, mbeten burimet kryesore të materialit bibliografik të Li Bai't.[4] Burime të tjera përfshijnë dëshmi të brendshme nga poema nga Li Bai ose rreth tij, dhe disa burime të tjera, të tilla si parathënie për poemat e tij të mbledhura nga ekzekutuesi i tij i afërm dhe letrar Li Yangbin.

Sfondi dhe ditëlindja[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Li Bai në përgjithësi konsiderohet të ketë lindur në vitin 701, në Suyab (碎 葉) në Azinë Qendrore në Kinën e lashtë (Kirgistani i sotëm)[5], ku familja e tij kishte përparuar në biznes në kufi[6]. Më pas, familja nën udhëheqjen e babait të tij, Li Ke (李 客), u zhvendos në Jiangyou, afër Chengdues moderne, në provincën Sichuan, kur i riu ishte ndoshta pesë vjeç. Ekziston njëfarë misterie apo pasigurie rreth rrethanave të zhvendosjes së familjes, së paku një mungesë autorizimi ligjor, i cili do të ishte kërkuar përgjithësisht të largohej nga rajonet kufitare, veçanërisht nëse familja e tij ishte caktuar (ekzotuar) atje. Megjithatë, pavarësisht shumë spekulime, faktet janë të mangëta.

Sfondi[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Dy llogaritë e dhëna nga bashkëkohësit Li Yangbing (një familje) dhe Fan Chuanzheng deklarojnë se familja Li ishte fillimisht nga ajo që tani është provinca jugperëndimore Jingning, Gansu. Lindja e Li-së tradicionalisht gjurmohet nga Li Gao, themeluesi fisnik i shtetit të Liang Perëndimor.[7] Kjo siguron njëfarë mbështetjeje për pretendimin e Li-së që të lidhet me familjen mbretërore dinastike Li të dinastisë Tang: perandorët Tang gjithashtu pretendonin prejardhje nga sundimtarët Li të Liangut perëndimor. Kjo familje njihej si linja e Longxi Li (隴西 李氏). Dëshmitë sugjerojnë se gjatë dinastisë Sui, paraardhësit e Liit, në atë kohë për disa arsye të klasifikuara si të zakonshme, u detyruan në një formë të largohen nga shtëpia e tyre origjinale (në atë që tani është Gansu) në një vend apo vendndodhje të mëtejshme në perëndim.[8] Gjatë mërgimit të tyre në perëndim të largët, familja Li jetonte në qytetin e lashtë Silk Road të Suiye (Suyab, tani një vend arkeologjik në Kirgistanin e sotëm dhe ndoshta edhe në Tiaozhi (kinezisht e thjeshtuar: 条 枝; Kinezishtja tradicionale: 條 枝[9] Këto zona ishin në Rrugën e Vogël të Mëndafshit, dhe familja Li kishin të ngjarë të ishin tregtarë.[10] Biznesi i tyre ishte mjaft i suksesshëm dhe frytëdhënës.[11]

Lindja[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në një llogari hagiografike, ndërsa nëna e Li Bai ishte shtatzënë me të, ajo kishte parë një ëndërr për një yll të bardhë të madh që bie nga qielli. Kjo duket se ka kontribuar në idenë e të qënit i pavdekshëm (një nga pseudonimet e tij).[12] Se ylli i Madh i Bardhë ishte sinonim në atë kohë për planetin e Venerës,ky fakt ndihmon për të shpjeguar emrin e tij mirësjelljes apo xhintilsisë: "Tai Bai" ose "Venus".

Martesa dhe familja[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Li është i njohur të jetë i martuar katër herë. Në vitin 727, Li hyri në martesën e tij të parë, tek mbesa e një ish-ministri.[6] Më vonë, në vitin 744, Li u martua për herë të dytë, në atë që tani është Liangyuan Qarku Henan. Kjo martesë ishte një poete tjetër, e mbiquajtur Zong (宗), me të cilin kishte dy fëmijë[13] dhe poezi të shumta për gruan në fjal, duke përfshirë shumë shprehje dashurie për të dhe fëmijët e tyre. Gruaja e tij, Zong, ishte një mbesë e Zong Chuke (宗 楚客, vdiq 710), një zyrtar i rëndësishëm i qeverisë gjatë dinastisë Tang dhe periudhës ndërlidhëse të Wu Zetian.

Vitet e hershme[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në vitin 705, kur Li Bai ishte katër vjeç, babai i tij e dërgoi fshehtas familjen e tij në Sichuan, pranë Chengdu, ku ai kaloi fëmijërinë e tij.[14] Aktualisht ekziston një monument që përkujton këtë në Zhongba Town, Jiangyou, provincën Sichuan (zona e provincës moderne që atëherë njihej si Shu, pas një ish shteti të pavarur, i cili ishte aneksuar nga dinastia Sui dhe më vonë u inkorporuar në tokat e dinastisë Tang ). Li i ri kaloi shumicën e viteve të tij në rritje në Blu Lotus, një qytet në Chang-ming County, Sichuan, Kinë.[6] Kjo tani korrespondon nominalisht me Qinglian Town (青蓮 鎮) të qytetit Jiangyou të nivelit të qarkut, në Provincën e Sichuan.

Li i ri lexoi gjerësisht, duke përfshirë klasikët Confucian si Klasifikimi i Poezisë (Shijing) dhe Klasiku i Historisë (Shujing), si dhe materiale të ndryshme astrologjike dhe metafizike të cilat konfucianët prireshin të shpëtonin edhe pse ai u përpoq të merrte provimin e shkrim-leximit.[14] Leximi i "Njëqind Autorëve" ishte pjesë e traditës letrare familjare, dhe ai ishte gjithashtu në gjendje të shkruante poezi para se të ishte dhjetëvjeç.[6] Li i ri gjithashtu u angazhua në aktivitete të tjera, të tilla si zbutja e shpendëve të egër dhe skermë.[14] Aktivitetet e tij të tjera përfshinin kalërimin, gjuetin, udhëtime dhe ndihmë të varfërve ose të shtypur me anë të parave dhe armëve.[6] Përfundimisht, Li i ri duket se është bërë shumë i aftë në shpatulla; pasi ky citim autobiografik nga vetë Li dëshmon dhe gjithashtu ndihmon për të ilustruar jetën e egër që ai udhëhoqi në Sichuan të rinisë së tij:

Kur isha pesëmbëdhjetë vjeç, unë isha i dhënë pas lojës me shpata, dhe me këtë art sfidova shumë njerëz të mrekullueshëm.[15]

Para se të ishte njëzet, Li kishte luftuar dhe vrarë disa burra, me sa duket për arsye të kalorësisë, në përputhje me traditën e kalorësve (juxia).[14]

Në vitin 720, ai u intervistua nga Guvernatori Su Ting, i cili e konsideronte atë një gjeni. Edhe pse ai shprehte dëshirën për t'u bërë zyrtar, ai kurrë nuk mori provimin e shërbimit civil. Arsyeja pse Li kurrë nuk mori atë që do të duket të ketë qenë hapi logjik ndaj dëshirës së tij të deklaruar ishte me sa duket për arsye personale.

Në rrugën për në Chang'an[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Map of eastern interior Chinese cities of Luoyang, Chang'an, Qinzhou, Chengdu, Kuizhou, and Tanzhou
Kina e Li Bai dhe Du Fu

Duke lënë Sichuan[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në mesin e të njëzetave, rreth 725, Li Bai u largua nga Sichuan, duke lundruar lumin Yangzi përmes Liqenit Dongting në Nanjing, duke filluar ditët e tij të enden. Ai pastaj u kthye në lumë, në Yunmeng, në atë që tani është Hubei, ku martesa e tij me mbesën e një kryeministri në pension, Xu Yushi, duket se ka formuar, por një ndërhyrje të shkurtër. [16] Gjatë vitit të parë të udhëtimit të tij, ai u takua me të famshëm dhe dha shumë nga pasuria e tij miqve të varfër.

Duke vazhduar rrugën[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në vitin 730, Li Bai qëndroi në Zhongnan Mountain afër kryeqytetit Chang'an (Xi'an), dhe u përpoq, por nuk arriti të siguronte një pozitë. Ai lundroi poshtë lumit Verdha, u ndalua nga Luoyang, dhe vizitoi Taiyuan para se të shkonte në shtëpi. Në vitin 735, Li Bai ishte në Shanxi, ku ai ndërhyri në një gjykatë ushtarake kundër Guo Ziyi, i cili më vonë, pasi u bë një nga gjeneralët kryesorë të Tang, u kthye në favor gjatë shpërthimeve An Shi.[12] Nga ndoshta 740, ai kishte kaluar në Shandong. Ishte në Shandong, në këtë kohë, që ai u bë një nga grupi i njohur si "Gjashtë dembelët e Bamboo Brook", një grup joformal kushtuar letërsisë dhe verës.[12] Ai kaloi rreth zonës së Zhejiang dhe Jiangsu, duke u bërë miq me një prift të njohur Daoist, Wu Yun.[12] Në vitin 742, Wu Yun u thirr nga Perandori për të marrë pjesë në gjykatën perandorake, ku lavdërimi i tij i Li Bai ishte i madh.[12]

Në Chang’an[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Wu Yun lavdërimi i Li Bai udhëhoqi perandorin Xuanzong (i lindur Li Longji dhe gjithashtu i njohur si perandori Minghuang) për të thirrur Li në gjykatë në Chang'an. Personaliteti i Liit e fascinonte njësoj si aristokratët dhe njerëzit e thjeshtë, duke përfshirë një tjetër taoist (dhe poet), Zhizhang, i cili i dha atij pseudonimin "Pavdekësia e pushtuar nga qielli".[12] Në të vërtetë, pas një audience fillestare, ku Li Bai u mor në pyetje për pikëpamjet e tij politike, perandori ishte aq i impresionuar që ai mbajti një banket të madh në nder të tij. Në këtë banket, perandori u tha të tregonte favorin e tij, madje deri në masën që personalisht shijonte supën e tij për të.[12][17]

Perandori Xuanzong e punësoi atë si përkthyes, pasi Li Bai e dinte të paktën një gjuhë jo kineze.[12] Ming Huang përfundimisht i dha atij një post në Akademinë Hanlin, e cila shërbeu për të dhënë ekspertizë dhe poezi dijetare.

Perandori Minghuang, i ulur në një tarracë, vëzhgon Li Bain kur shkruan poezi, ndërsa çizmet e tij hiqen (ilustrimi i dinastisë Qing).

Kur perandori urdhëronte Li Bai të shkonte në pallat, ai ishte shpesh i dehur, por mjaft i aftë për të kryer punën.

Li Bai shkroi disa poezi rreth Yang Guifeit të bukur dhe të dashur për perandorin, bashkëshortes së preferuar mbretërore.[18] Një histori, ndoshta apokrif, qarkullon rreth Li Bai gjatë kësaj periudhe. Një herë, ndërsa ishte i dehur, Li Bai kishte marrë çizmet e tij me baltë dhe Gao Lishi, eunuku më politikisht i fuqishëm në pallat u kërkua të ndihmonte në largimin e këtyre, përpara perandorit. Gao u bë shkelje për t'u kërkuar për të kryer këtë shërbim të hollë, dhe më vonë arriti të bindë Yang Guifei për të marrë vepra penale me poezitë e Liit lidhur me të. Në bindjen e Yang Guifei dhe Gao Lishi, Xuanzong me ngurrim, por me edukatë dhe me dhurata të mëdha prej ari dhe argjendi, dërgoi Li Bai larg nga gjykata mbretërore. Pas largimit nga gjykata, Li Bai formalisht u bë një Taoist, duke bërë një shtëpi në Shandong, por duke u endur shumë larg për dhjetë vitet e ardhshme, duke shkruar poezi.[19]

Takimi me Du Fu[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ai u takua me Du Fu në vjeshtën e vitit 744, kur ndanë një dhomë të vetme dhe aktivitete të ndryshme së bashku, si udhëtimi, gjuetia, vera dhe poezia, kështu krijuan një miqësi të ngushtë dhe të qëndrueshme[20]. Ata u takuan përsëri vitin e ardhshëm. Këto ishin rastet e vetme në të cilat ata u takuan, personalisht, edhe pse vazhduan të mbanin një marrëdhënie nëpërmjet poezisë. Kjo është pasqyruar në dhjetëra apo më shumë poezi nga Du Fu për ose rreth Li Bait, që mbijetojnë, dhe një nga Li Bai drejtuar drejt Du Fu që mbetet.

Lufta dhe mërgimi[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kalorës i hipur mbi Kalë, në Veri Qi Dinastisë, në zonën e përgjithshme e zemrës rebele, edhe pse e një datë më të hershme.

Në fund të vitit 755, çrregullimet e nxitura nga gjenerali rebel Lushan shpërthyen në të gjithë vendin. Perandori përfundimisht iku në Sichuan dhe u abdikua. Gjatë konfuzionit, Princi i Kurorës u shpall në mënyrë të përshtatshme veten perandor dhe kryetar i qeverisë. Një trazira shi vazhdoi (siç u thirrën më vonë, pasi ata qëndruan përtej vdekjes së nxitësit të tyre, të kryer nga Shi Siming dhe të tjerë). Li Bai u bë një këshilltar i stafit të princit Yong, një nga djemtë e Ming Huang (Xuanzongit të Perandorit), i cili ishte larg nga maja e listës primogeniture, ende të emëruar për të ndarë pushtetin perandorak si gjeneral pas Xuanzong kishte abdikuar, në vitin 756.

Megjithatë, edhe para se armiqtë e jashtëm të perandorisë të mundeshin, dy vëllezërit ranë për të luftuar njëri-tjetrin me ushtritë e tyre. Pas disfatës së forcave të Princit nga vëllai i tij, perandori i ri në vitin 757, Li Bai u arratis, por u kap më vonë, u burgos në Jiujiang dhe u dënua me vdekje. Gjenerali i famshëm dhe i fuqishëm i ushtrisë Guo Ziyi dhe të tjerë ndërhynë; Gou Ziyi ishte personi që Li Bai kishte shpëtuar nga gjykata marciale disa dekada më parë.[19] Gruaja e tij, zonja Zong dhe të tjerë (si Song Ruosi) shkroi peticione për mëshirë.[21] Pas ofertave të gjeneralit Guo Ziyi për të shkëmbyer pozitën e tij zyrtare për jetën e Li Bai, dënimi me vdekje i Li Bai u ndërrua në mërgim: ai u dërgua në Yelang[19]. Yelang (në atë që tani është Guizhou) ishte në pjesën ekstreme jugperëndimore të perandorisë dhe ishte konsideruar jashtë sferës kryesore të qytetërimit dhe kulturës kineze. Li Bai u drejtua drejt Yelang me pak shenja të ngutshme, duke ndaluar për vizita të zgjatura sociale (nganjëherë për disa muaj), dhe duke shkruar poezi përgjatë rrugës duke lënë përshkrime të detajuara të udhëtimit të tij për brezat e ardhshëm. Njoftimi për një falje perandorake që kujton Li Bai e arriti para se ai të afrohej edhe në Yelang[19]. Ai kishte marrë vetëm sa i përket Wushanit, kur lajmi për faljen e tij e kapi me 759.[21]

Kthimi dhe udhëtime të tjera[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kur Li mori lajmin për pushimin e tij perandorak, ai u kthye në lumin Jiangxi, duke kaluar rrugën përmes Baidicheng, në Prefekturën e Kuizhou, ende duke u angazhuar në kënaqësitë e ushqimit, verës, shoqërisë së mirë dhe shkrimit të poezisë; poema e tij "Duke u nisur nga Baidi në mëngjes" shënon këtë fazë të udhëtimeve të tij, si dhe duke tallur poetikisht armiqtë dhe kundërshtarët e tij, duke nënkuptuar përfshirjen e tij në imazhet e majmunëve. Megjithëse Li nuk e ndërpreu stilin e jetës së tij, ai në përgjithësi i kufizonte udhëtimet e tij në Nanjing dhe dy qytetet Anhui të Xuancheng dhe Li Yang (në Zhao County).[19] Poezitë e tij të kësaj kohe përfshijnë poemat natyrore dhe poezitë e protestës socio-politike.[20] Përfundimisht, në vitin 762 Li Yangbing, Li Yangbing u bë gjykatës i Dangtu dhe Li Bai shkoi për të qëndruar aty me të.[19] Në ndërkohë, Suzong dhe Xuanzong të dy vdiqën brenda një periudhe të shkurtër kohore, dhe Kina kishte një perandor të ri. Gjithashtu, Kina ishte përfshirë në përpjekje të ripërtërishme për të shtypur çrregullimet e mëtejshme ushtarake që rrjedhin nga rebelimet e Anshit dhe Li vullnetarisht për të shërbyer në stafin e përgjithshëm të komandantit kinez Li Guangbi. Megjithatë, në moshën 61-vjeçare, Li u sëmur rëndë dhe shëndeti i tij nuk do të lejonte që ai të përmbushte këtë plan.[22]

Vdekja[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Li Bai Memorial Hall në Jiangyou, Sichuan

Perandori i ri Daizong e quajti Li Bai, sekretarin e zyrës së komandantit të majtë në vitin 762. Megjithatë, deri në kohën kur dekreti perandorak arriti në Dangtu, Anhui, Li Bai ishte tashmë i vdekur.

Ka një traditë të gjatë dhe nganjëherë të çuditshme lidhur me vdekjen e tij, nga burime të pasigurta kineze, se Li Bai u mbyt pasi u rrëzua nga anija e tij kur u përpoq të përqafonte reflektimin e hënës në lumin Yangtze, diçka që më vonë besohet nga Herbert Giles.[19] Megjithatë, shkaku aktual duket se ka qenë mjaft i natyrshëm, edhe pse ndoshta ka të bëjë me jetesën e tij të vështirë. Megjithatë, legjenda ka një vend në kulturën kineze.[23]

Një memorial i Li Bai shihet vetëm në perëndim të Ma'anshan.

Kaligrafi[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

I vetmi kaligraf i mbijetuar në shkrimin e vet të Li Bai, me titull Shangyangtai (Për ballin), që ndodhet në Muzeun e Pallatit në Pekin, Kinë.[24]

Li Bai ishte gjithashtu një kaligrafi i aftë, megjithëse ka vetëm një pjesë të mbijetuar të veprës së tij në dorëshkrimin e tij që ekziston sot.[24] Pjesa është titulluar Shangyangtai, një 38.1 me 28.5 centimetra (15.0 në x 11.2 in) gjatë fletushkës (me shtimin e mëvonshëm të një titulli të shkruar nga Perandori Huizong i Këngës dhe një post-shkrim i shtuar nga vetë Qianlong Perandori); kaligrafi është vendosur në Muzeun e Pallatit në Pekin, Kinë.[25]

Tekstet e mbijetuara dhe redaktimi[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Madje edhe Li Bai dhe Du Fu, dy poetët më të famshëm dhe më tërësisht të përpunuar të Tang, u prekën nga shkatërrimi i bibliotekave perandorake Tang dhe humbja e shumë koleksioneve private në periudhat e trazirave. Edhe pse shumë nga poezitë e Li Bai kanë mbijetuar, edhe më shumë kanë humbur dhe ka vështirësi në lidhje me tekstet e ndryshme. Një nga përpjekjet më të hershme në redaktimin e punës së Li Bai ishte nga Li Yangbing, i afërm i tij, gjykatësi i Dangtu, me të cilin qëndroi në vitet e tij të fundit dhe të cilit ia besoi dorëshkrimet e tij. Megjithatë, tekstet më të besueshme nuk janë domosdoshmërisht në botimet më të hershme. Studiuesit e dinastive të këngëve prodhuan edicione të ndryshme të poezisë së tij, por deri në dinastinë Qing, koleksionet e tilla si Quan Tangshi (Complete Poems Tang) bënë studimet më gjithëpërfshirëse të teksteve që mbijetuan më parë.[26]

Temat[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kritikët janë përqëndruar në ndjenjën e fortë të Li Bai për vazhdimësinë e traditës poetike, lavdërimin e tij për pijet alkoolike (dhe, në të vërtetë, festimin e sinqertë të dehjes), përdorimin e tij të personave, ekstremet fantastike të disa prej imazheve të tij, zotërimin e tij të poetikës formale rregullat - dhe aftësinë e tij për të kombinuar të gjitha këto me një virtuozitet në dukje të lehtë për të prodhuar poezi të paimagjinueshme. Tema të tjera në poezinë e Liit, të vërejtura veçanërisht në shekullin e 20-të, janë simpati për njerëzit e zakonshëm dhe antipati ndaj luftërave të panevojshme (edhe kur kryhet nga vetë perandori).[27]

Tradita poetike[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Li Bai kishte një ndjenjë të fortë për veten si pjesë e një tradite poetike. "Genius" i Li Bai, thotë një llogari e fundit, "qëndron në të njëjtën kohë në komandën e tij të plotë të traditës letrare para tij dhe zgjuarsi e tij në lakimin (pa e prishur) atë për të zbuluar një idiom unike personale ..." [28] Burton Watson, duke e krahasuar atë me Du Fu, thotë poezia e Li-it, "është në thelb i prapambetur, që përfaqëson më shumë një ringjallje dhe përmbushje të premtimeve dhe lavdisë së kaluar sesa një shpërthim në të ardhmen".[29] Watson shton, si dëshmi , ajo e të gjitha poezive që i atribuohet Li Bait, rreth një e gjashta janë në formën e yuefu, ose, me fjalë të tjera, ripunuan tekstet nga baladat popullore tradicionale.[30] Si dëshmi të tjera, Watson citon ekzistencën e një koleksioni të poemave me pesëdhjetë e nëntë nga Li Bai me titull Gu Feng, ose Në Mënyrë të Vjetër, e cila është, pjesërisht, haraç për poezinë e dinastive Han dhe Wei[31]. Admirimi i tij për disa poetë të veçantë shfaqet edhe nëpërmjet aluzioneve specifike, për shembull në Qu Yuan ose Tao Yuanming, dhe herë pas here me emër, për shembull Du Fu.

Një vlerësim më i përgjithshëm për historinë, është treguar nga ana e Li Bai në poezitë e tij të zhanrit huaigu[32] ose meditime në të kaluarën, ku pas "një prej temave shumëvjeçare të poezisë kineze", "poeti mendon rrënojat e lavdisë së kaluar ".[33]

Rapt me verë dhe hëna[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Verë kineze

John CH Wu vuri në dukje se "ndërsa disa mund të kenë pirë më shumë verë se Li [Bai], askush nuk ka shkruar më shumë poezi rreth verës".[34] Poetë klasikë kinezë shpesh ishin të lidhur me verën dhe Li Bai ishte pjesë e ktij grupi të dijetarëve kinezë në Chang'an, bashkëbiseduesi i tij, Du Fu, e quajti "Tetë të pavdekshëm të Kupës së Verës". Kinezët në përgjithësi nuk e gjetën përdorimin e moderuar të alkoolit për të qenë të pamoralshëm ose të sëmurë. James J. Y Liu komenton se zui në poezi "nuk do të thotë fare të njëjtën gjë si 'dehur', 'dehur' ose 'i zhgënjyer', por do të thotë të jesh mentalisht i zhveshur nga preokupimet normale të dikujt ..." Liu përkthehet zui si "i hutuar me verë".[35] "Tetë përjetësitë", megjithatë, pinë në një shkallë të pazakontë, edhe pse ata ende ishin parë si çuditshme e të këndshme.[36] Burton Watson konkludoi se "në fillim të gjithë poetët kinezë festojnë gëzimet e verës, por jo aq pa u lodhur dhe me një bindje të tillë të vërtetë si Li [Bai]".[37] Një nga poezitë më të famshme të Li Bai është Zgjimi nga të dehurit në Ditën e Pranverës (春日 醉 起 言 志). Arthur Waley[38] e përktheu atë si vijon:

Zgjimi nga të dehurit në Ditën e Pranverës (春日醉起言志)

處世若大夢,   Jeta në botë është vetëm një ëndërr e madhe;

胡爲勞其生.   Unë nuk do ta prish atë me ndonjë punë apo kujdes.

所以終日醉,   duke thënë: "Isha i dehur gjithë ditën,

頹然臥前楹.   shtrirë i pafuqishëm në verandë para derës sime.

覺來盼庭前,   Kur u zgjova, unë i kapsit sytë në kopsht-lëndinë;

一鳥花間鳴.   një zog i vetmuar këndonte në mes të luleve.

借問此何時,   pyeta veten, a ishte dita e lagësht apo e mirë?

春風語流鶯.   Era e pranverës i tregonte mango-zogjve.

感之欲嘆息,   U largova nga kënga e saj unë shpejt fillova të psherëtimoj,

對酒還自傾.   dhe, si vera atje, e mbusha kupën time.

浩歌待明月,   Duke kënduar me zë të lartë Prita që hëna të ngrihej;

曲盡已忘情.  kur kënga ime mbaroi, të gjitha shqisat e mia kishin shkuar.

Imazhet fantastike[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Një karakteristikë e rëndësishme e poezisë së Li Bai "është fantazia dhe shënimi i mrekullisë dhe lepurit të fëmijëve që përhapen aq shumë prej saj".[31] Burton Watson ia atribuon këtë një magjepsjeje me daoshin, reclusës taoiste, të cilët praktikuan alkiminë dhe shtrëngimet në male, me qëllim që të bëheshin xian, ose qenie të pavdekshme.[31] Ekziston një element i fortë i Taoizmit në veprat e tij, si në ndjenjat që shprehin dhe në tonin e tyre spontan, dhe "shumë nga poezitë e tij merren me male, shpesh përshkrime të ngjitjeve që në gjysmë të rrugës modulojnë udhëtimet e imagjinatës, duke kaluar nga mali aktual peizazh për vizionet e hyjnive të natyrës, të pavdekshmëve, dhe "vajzave të lodhura" të njohurive taoiste."[31] Watson e sheh këtë si një pohim tjetër të afërtitetit të Li Bai me të kaluarën dhe një vazhdimësi me traditat e Chuci dhe fu në fillim.[37] Watson e gjen këtë "element të fantazisë" që të jetë pas përdorimit të hiperbolës nga Li Bai dhe "personifikimit të gjallë" të maleve dhe objekteve qiellore.[37]

Nostalgjia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kritiku James J.Y. Liu vë në dukje: "Poetët kinezë duket të jenë vazhdimisht në vaj për mërgimin e tyre dhe dëshirën e madhe për t'u kthyer në shtëpi. Kjo mund të duket sentimentale për lexuesit perëndimorë, por duhet të kujtojmë madhështinë e Kinës, vështirësitë e komunikimit ... kontrast të mprehtë mes jetës së kulturuar në qytetet kryesore dhe kushteve të vështira në rajonet e largëta të vendit, dhe rëndësinë e familjes .... "Nuk është e habitshme, përfundon ai, se nostalgjia duhet të ishte bërë një" konstante, dhe kështu konvencionale, tema në poezinë kineze ".[39]

Liu jep si shembull kryesor shembullin e Li-it "Një Mendim i një Nate të Qetë" (që gjithashtu përkthehet si "Mendimi i dritës së Hënës"), që shpesh mësohet nga nxënësit në Kinë. Në vetëm 20 fjalë, poema përdor imazhin e gjallë të hënës dhe të ngricës për të përcjellë ndjenjën e nostalgjisë. Ekzistojnë disa botime të poemës. Kjo është përkthyer. Nga një edicion i shekullit të 17-të Kangxi poemë të dritës së hënës:

Një mendim i qetë i natës

Para dritës së hënës para shtratit tim

Ndoshta acar në tokë.

Ngrini kokën dhe shikoni hënën

Ul kokën dhe pishën për në shtëpi.

Versioni i mëposhtëm është përkthyer nga Jarek Zawadzki nga botimi Gujin Tushu Jicheng:

Mendimet e natës (靜夜思)

床前明月光,   Shkëlqen Hëna para shtratit tim;

疑是地上霜,   Zhurma e hidhur mbi tokë.

舉頭望明月,   Unë e shikoj Hënën, më pas përkul kokën

低頭思故鄉。   Dhe më mungon fshati i lindjes sime.

Ka një këngë për këtë poemë (versioni kinez) i botuar në një libër për fletët muzikore.[40]

Përdorimi i personit[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Li Bai gjithashtu shkroi një numër poezish nga pikëpamje të ndryshme, duke përfshirë edhe personat e grave. Për shembull, ai shkroi disa poezi në stilin Zi Ye, ose "Lady Midnight", si dhe poezi të stileve folklorike Han.

Virtuoziteti teknik[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Li Bai është i njohur për virtuozitetin teknik të poezisë së tij dhe zotërimin e vargjeve të tij.[29] Sa i përket formës poetike, "kritikët përgjithësisht pajtohen se Li [Bai] nuk prodhoi asnjë risi të rëndësishme ... Në temën dhe përmbajtjen gjithashtu, poezia e tij është më e dukshme për elementet e reja që prezanton sesa për aftësinë me të cilën ai i ndriçon ato të vjetrat ".[29]

Burton Watson komenton për poezinë e famshme të Li Bai, të cilën ai përkthehet "Sillni Verën": "Ashtu si puna e Li [Bai], ajo ka një dinjitet hiri dhe të pamundur që në njëfarë mënyre e bën atë më bindëse se sa trajtimi i mëparshëm i së njëjtës ".[41]

Poezitë e yuefu-ve të Li Bai janë quajtur më të mëdhenjtë nga dijetarët dhe shkrimtarja Hu Yinglin, dinastia Ming.[42]

Li Bai veçanërisht shkëlqeu në formën Gushi, ose poezitë e "stilit të vjetër", një lloj poezie që lejon një liri të madhe në aspektin e formës dhe përmbajtjes së veprës. Një shembull është poema e tij "蜀道 難", e përkthyer nga Witter Bynner si "Rrugët e vështira në Shu". Shu është një term poetik për Sichuanin, destinacionin e strehimit që perandori Xuanzong e konsideronte të ikte për t'i shpëtuar forcave afruese të gjeneralit rebel Lushan. Watson komenton se, kjo poezi, "përdor linjat që shkojnë në gjatësi prej katër deri në njëmbëdhjetë karaktere, forma e linjave që sugjerojnë nga parregullsitë e tyre majat e zhurmshme dhe rrugët malore të Sichuanit të përshkruara në poemë".[29]

Li Bai u vuri gjithashtu në dukje si një mjeshtër i Jueju, ose shkurtuar vargun.[43] Ming-dinastia poeti Li Pan Long mendoi Li Bai ishte mjeshtri më i madh jueju i dinastisë Tang.[44]

Li Bai u shënua për zotërimin e tij të Lüshit (poezisë), ose "vargun e rregulluar", forma formale më e kërkuar e vargut të kohës. Watson vëren, megjithatë, se poema e tij "Duke parë një shok jashtë" ishte "e pazakontë në atë që shkel rregullin që dy ndarësit e mesëm ... duhet të vëzhgojnë paralelizmin verbal", duke shtuar se kritikët kinezë kanë justifikuar këtë lloj shkelje në rastin e një gjeni si Li.[45]

Ndikimi[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pranvera në banketin e mbrëmjes në Peach and Pear Blossom Garden me tekst të cituar nga Li Bai, pikturuar nga Leng Mei, në fund të shekullit të 17 ose në fillim të shekullit të 18-të, Muzeu Kombëtar i Pallatit, Taipei

Ne lindje[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Poezia e Li Bai ishte jashtëzakonisht me ndikim në kohën e tij, si dhe për gjeneratat e mëvonshme në Kinë. Që nga fillimi, ai u shoqërua me Du Fu. Studiuesi i kohëve të fundit, Paula Varsano, vëren se "në imagjinatën letrare ata ishin, dhe mbeten, dy poetët më të mëdhenj të Tang-it apo edhe të Kinës". Megjithatë, ajo vëren këmbënguljen e "asaj që me të drejtë mund ta quajmë" debati i Li-Du ", kushtet e të cilit u bënë kaq thellë të rrënjosura në diskutimin kritik që i rrethonte këta dy poetë, se pothuajse çdo karakterizim i atij që dyshohej të kritikonte tjetrin"[46] Ndikimi i Li është demonstruar gjithashtu në zonën e menjëhershme gjeografike të ndikimit kulturor kinez, duke u njohur si Ri Haku në Japoni. Ky ndikim vazhdon edhe sot. Shembujt shkojnë nga poezia, piktura dhe letërsia.

Gjatë jetës së tij, gjatë udhëtimeve të tij të shumta dhe ndërsa ai po ndiqte gjykatën në Chang'an, u takua dhe u nda nga poetë të ndryshëm bashkëkohorë. Këto takime dhe ndarje ishin një rast tipik për versifikimin në traditën e kinezëve të shkruar të asaj kohe, një shembull kryesor që ishte marrëdhënia e tij me Du Fu.

Pas jetës së tij, ndikimi i tij vazhdoi të rritet. Rreth katër shekuj më vonë, gjatë "dinastisë së Këngës", për shembull, vetëm në rastin e poezisë së tij që nganjëherë përkthehet "Pirja e vetme nën hënën", poeti Yang Wanli shkroi një poemë të tërë që aludonte në të (dhe dy Li Bai tjetër poezi), në të njëjtën gushi, ose në formë të vjetër të poezisë.[47]

Në shekullin e 20-të, Li Bai madje ndikoi në poezinë e Mao Ce Dunit.

Në Kinë, poema e tij "Mendime të natës së qetë", duke reflektuar një nostalgji të një udhëtari larg shtëpisë,[48] ka qenë gjerësisht "i mësuar përmendësh nga fëmijët e shkollës dhe cituar nga të rriturit".[49]

Në Perëndim[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ekziston një tjetër vendosje muzikore e vargut të Li Bai nga kompozitori amerikan Harry Partch, teksti i të cilit shtatëmbëdhjetë nga Li Po për zë intonues dhe Adapted Viola (një instrument i shpikjes së Partçit) janë të bazuara në tekstet në veprat e Li Po, Poeti kinez i përkthyer nga Shigeyoshi Obata.[50] Në Brazil, kompozitori Beto Furquim përfshiu një mjedis muzikor të poemës "Jing Ye Si" në albumin e tij "Muito Prazer".[51]

Ezra Pound[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Li Bai është me ndikim në Perëndim pjesërisht për shkak të versioneve të Ezra Pound të disa prej poemave të tij në koleksionin Cathay,[52] (Pound transliteruar emrin e tij sipas mënyrës japoneze si "Rihaku"). Ndërveprimet e Li Bai me natyrën, miqësinë, dashurinë e tij për verën dhe vëzhgimet e tij akute të jetës informojnë poezitë e tij më të njohura. Disa, si Changgan Xing (përkthyer nga Ezra Pound si "Gruaja e Tregtarit të Lumit: Një Letër"),[52] regjistrojnë vështirësitë ose emocionet e njerëzve të thjeshtë. Një shembull i përkthimeve liberale, por poetike, me ndikim, përkthime ose përshtatje të versioneve japoneze të poezive të tij, kryesisht të bazuara në punën e Ernest Fenollosa dhe profesorëve Mori dhe Ariga.

Gustav Mahler[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Idetë në themel të poezisë së Li Bai kishin një ndikim të thellë në formësimin e imazhit amerikan dhe poezisë moderniste gjatë shekullit të 20-të. Gjithashtu, Gustav Mahler integroi katër nga veprat e Li Bai në ciklin e tij të këngës simfonike Das Lied von der Erde. Këto ishin nxjerrë nga përkthimet falas gjermane nga Hans Bethge, botuar në një antologji të quajtur Die chinesische Flöte,[53] Bethge bazoi versionet e tij në koleksionin Chinesische Lyrik nga Hans Heilmann (1905). Heilmann ka punuar nga përkthimi i parë i shekullit të XIX në frëngjisht: tre nga Marquis d'Hervey-Saint-Denys dhe një (vetëm lidhur larg me kinezët) nga Judith Gautier. Mahler ndryshoi lirisht tekstin e Bethge.

Përkthimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Poezia e Li Bai u prezantua në Evropë nga Jean Joseph Marie Amiot, një misionar jezuit në Pekin, në Portretet e tij të Çajrave të Kinezhit, botuar në serinë Memoe që kanë të bëjnë me historinë, shkencat, artet, shkollat, shkathtësitë dhe c. des Chinois, par les missionnaires de Pekin. (1776-1797).[54] Përkthimet e mëtejshme në frëngjisht u botuan nga Marquis d'Hervey de Saint-Denys në 1862 Poesie de l'Époque des Thang.[55]

Joseph Edkins lexoi një letër, "On Li Tai-po", në Shoqërinë e Pekinit Oriental në 1888, e cila më pas u botua në revistën e asaj shoqërie.[56] Sinologu i hershëm Herbert Allen Giles përfshinte përkthime të Li Bai në botimin e tij të vitit 1898 në poezi kineze në verset angleze, dhe përsëri në historinë e tij të letërsisë kineze (1901).[57]

Burimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ The New Book of Tang 文宗時,詔以白歌詩、裴旻劍舞、張旭草書為「三絕」
  2. ^ 河岳英靈集
  3. ^ Barnstone, Tony and Chou Ping (2010). The Anchor Book of Chinese Poetry: From Ancient to Contemporary, The Full 3000-Year Tradition. Random House. p. 116.ISBN 9780307481474.
  4. ^ Obata, Part III
  5. ^ Beckwith, 127
  6. ^ a b c d e Sun, 20
  7. ^ Obata, 8
  8. ^ Wu, 57-58
  9. ^ Elling Eide, "On Li Po", Perspectives on the T'ang (New Haven, London: Yale University Press, 1973), 388.
  10. ^ Eide (1973), 389.
  11. ^ Sun, 1982, 20 and 21
  12. ^ a b c d e f g h Wu, 59
  13. ^ Sun, 24, 25, and 166
  14. ^ a b c d Wu, 58
  15. ^ Wu, 58. Translation by Wu. Note that by East Asian age reckoning, this would be fourteen rather than fifteen years old.
  16. ^ Wu, 58-59
  17. ^ Obata, 201
  18. ^ Wu, 60
  19. ^ a b c d e f g Wu, 61
  20. ^ a b Sun, 24 and 25
  21. ^ a b Sun, 26 and 27
  22. ^ Sun, 26-28
  23. ^ "黃大仙靈簽11至20簽新解". Archived from the original on 2015-07-20.
  24. ^ a b Belbin, Charles and T. R. Wang. "Going Up To Sun Terrace by Li Bai: An Explication, Translation & History". Flashpoint Magazine. It is now housed in the Palace Museum in Beijing. Scholars commonly acknowledge it as authentic and the only known surviving piece of calligraphy by Li Bai. Nuk lejohet formatim teksti në: |publisher= (Ndihmë!); Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  25. ^ Arts of Asia: Volume 30 (2000). Selected paintings and calligraphy acquired by the Palace Museum in the last fifty years. Arts of Asia. p. 56.
  26. ^ Paul Kroll, “Poetry of the T’ang Dynasty,” in Victor H. Mair, ed., The Columbia History of Chinese Literature.(New York: Columbia University Press, 2001).ISBN 0231109849), pp. 278-282, section "The Sources and Their Limitations" describes this history.
  27. ^ Sun, 28-35
  28. ^ Paul Kroll, “Poetry of the T’ang Dynasty,” in Victor H. Mair, ed., The Columbia History of Chinese Literature.(New York: Columbia University Press, 2001;ISBN 0231109849), p. 296.
  29. ^ a b c d Watson, 141
  30. ^ Watson, 141-142
  31. ^ a b c d Watson, 142
  32. ^ Watson, 145
  33. ^ Watson, 88
  34. ^ Wu, 66
  35. ^ ames J. Y. Liu. The Art of Chinese Poetry. (Chicago: University of Chicago Press, 1962; ISBN 0226486869), p. 59.
  36. ^ William Hung. Tu Fu: China's Greatest Poet. (Cambridge,: Harvard University Press, 1952), p 22.
  37. ^ a b c Watson, 143
  38. ^ Waley, Arthur (1919). Waking From Drunkenness on a Spring Day
  39. ^ James J. Y. Liu. The Art of Chinese Poetry. (Chicago: University of Chicago Press, 1962; ISBN 0226486869) p. 55.
  40. ^ Music Sheet book of the West Lake, Autumn Fog and More, 西湖秋霧曲集 by Johnson Gao in 2016 , printed by lulu.com
  41. ^ Watson, 144
  42. ^ Shisou(Thickets of Poetic Criticism)
  43. ^ Watson, 146
  44. ^ Selections of Tang Poetry
  45. ^ Watson, 147
  46. ^ Varsano (2014).
  47. ^ Frankel, 22
  48. ^ How to read Chinese poetry: a guided anthology By Zong-qi Cai p. 210. Columbia University Press [1]
  49. ^ Speaking of Chinese By Raymond Chang, Margaret Scrogin Chang p. 176 WW Norton & Company [2]
  50. ^ Obata, Shigeyoshi (1923). The Works of Li Po, the Chinese Poet (J. M. Dent & Co, ). ASIN B000KL7LXI
  51. ^ (2008, ISRC BR-OQQ-08-00002)
  52. ^ a b Pound, Ezra (1915). Cathay (Elkin Mathews, London). ASIN B00085NWJI.
  53. ^ Bethge, Hans (2001). Die Chinesische Flöte (YinYang Media Verlag, Kelkheim, Germany). ISBN 978-3-9806799-5-4. Re-issue of the 1907 edition (Insel Verlag, Leipzig).
  54. ^ Obata, v
  55. ^ D'Hervey de Saint-Denys (1862). Poésies de l'Époque des Thang (Amyot, Paris). See Minford, John and Lau, Joseph S. M. (2000). Classic Chinese Literature (Columbia University Press) ISBN 978-0-231-09676-8.
  56. ^ Obata, p. v.
  57. ^ Obata, v-vi

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Përkthime në anglisht[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  • Cooper, Arthur (1973). Li Po dhe Tu Fu: Poezi të Zgjedhura dhe Përkthyera me një Hyrje dhe Shënime (Penguin Klasike, 1973). ISBN 978-0-14-044272-4978-0-14-044272-4.
  • Hinton, David (2008). Klasike Kineze Poezi: Një Antologji. New York: Farrar, Straus, dhe Giroux. ISBN 0-374-10536-70-374-10536-7 / ISBN 978-0-374-10536-5978-0-374-10536-5.
  • Hinton, David (1998). E Përzgjedhur Poezitë e Li Op (Kudhër Press Poezi, 1998). ISBN 978-0-85646-291-7978-0-85646-291-7 .
  • Holyoak, Keith (përkthyes) (2007). Përballë Moon: Poezitë e Li Bai dhe Du Fu. (Durham, NH: Perle Lumit Shtyp). ISBN 978-1-882291-04-5978-1-882291-04-5.
  • Obata, Shigeyoshi. (1922) Veprat e Li Po, Kinezët e Poetit. (Nju Jork: Dutton). Ribotim: New York: Paragon, 1965. Pa Pagesë E-Book.
  • Pound, Ezra (1915). Cathay (Elkin Mathews, Londër). MËKATOJNË B00085NWJI
  • Stimson, Hugh M. (1976). Pesëdhjetë e pesë T'ang Poezi. Tani Lindore Publikime: Yale University. ISBN 0-88710-026-00-88710-026-0
  • Seth, Vikram (përkthyes) (1992). Tre Kineze Poetët: Përkthimet e Poezive nga Wang Wei, Li Bai dhe Du Fu. (Londër: Faber & Faber). ISBN 0-571-16653-90-571-16653-9.
  • Weinberger, Eliot. Drejtimet e Reja Antologji e Klasike Kineze Poezi. (Nju Jork: Drejtime Të Reja, 2004). ISBN 0-8112-1605-50-8112-1605-5. Hyrje, me përkthimet nga William Carlos Williams, Ezra Pound, Kenneth Rexroth, Gary Snyder, dhe Davidi Hinton.
  • Watson, Barton (1971). Kineze Lyricism: Shih Poezisë së Dytë të Shekullin e Dymbëdhjetë. New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-03464-40-231-03464-4
  • Mao, Xian (2013). Children's Version of 60 Classical Chinese Poems. eBook: Kindle Direct Publishing.  978-14685-5904-0. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Dielli, Yu [孫瑜], përkthim, hyrje, dhe komentim (1982). Li Po-Një Përkthim të Ri 李白詩新譯. Hong Kong: Komerciale për Shtyp, ISBN 962 07 1025 8962 07 1025 8

Sfondi dhe kritika[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  • Edkins, Jozef (1888). "Li Tai-po si një Poet", I Kinë Review, Vol. 17 Nr 1 (1888 Korrik) [1]. Marrë nga [2], 19 janar 2011.
  • Eide, Elling (1973). "Në Li Po", në Perspektivat e T'ang. New Haven, Londër: Yale University Press, 367-403.
  • Frankel, Hans H. (1978). Lulëzimi Kumbull dhe Pallati Zonja. (New Haven dhe London: Yale University Press) ISBN 0-300-02242-50-300-02242-5.
  • Kroll, Pali (2001). "Poezia e T'ang Dinastisë," në Viktor H. Mair. ed., E Kolumbisë në Historinë e Letërsisë Kineze. (New York: Columbia University Press, 2001). ISBN 02311098490231109849, pp. 274-313.
  • Stephen Owen 'Li Po: një koncept të ri të gjeniale," në Stephen Owen. E Madhe Moshën Poezia Kineze : E Larta T'ang. (New Haven Conn.: Yale University Press, 1981). ISBN 97803000236719780300023671.
  • Varsano, Paula M. (2003). Ndjekja e Dëbuar të Pavdekshëm: Poezia e Li Bo dhe vet Kritik Pritjes (Universiteti i hawai'i Press, 2003). ISBN 978-0-8248-2573-7978-0-8248-2573-7, [3]
  • Waley, Arthur (1950). Poezia dhe Karrierën e Li Op (Nju Jork: MacMillan, 1950). MËKATOJNË B0006ASTS4.
  • Nu, John C. H. (1972). Katër Stinët e Tang Poezi. Rutland, Vermont: Charles E. Tuttle. ISBN 978-0-8048-0197-3978-0-8048-0197-3

Për lexim të mëtejshëm[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Lidhje të jashtme[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Përkthime Online (disa me origjinale Kineze, shqiptimin dhe përkthim i fjalëpërfjalshëm):