Mojkovaci

Mojkovaci

Мојковац
Mojkovaci Мојковац
Qytet
	Flamuri Coat of arms
	Mojkovaci
	Koordinatat: 42°57′31″N 19°34′54″E / 42.95861°N 19.58167°E
Shteti	Mali i Zi
Komuna	Mojkovaci
Qeverisja
• Type	Kryetar–kuvend komunal
• Kryetar	Vesko Delić (Demokracia e Re Serbe)
Sipërfaqja
• Total	367 km2 (142 sq mi)
Lartësia	853 m (2,799 ft)
Popullsia (2023)
• Total	6.728
Zona kohore	UTC+1 (CET)
• Verë (DST)	UTC+2 (CEST)
Kodi postar	84205
Prefiksi lokal	+382 50
Faqja zyrtare	www.mojkovac.me

Mojkovaci (malazezisht: Mojkovac; cirilik: Мојковац) është qytet në veri të Malit të Zi dhe qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Ai ndodhet në luginën e lumit Tara, në rrëzë të maleve Bjelasica dhe Sinjajevina, ndërmjet Parkut Kombëtar Biogradska Gora dhe zonës së Durmitorit.

Qyteti ka rëndësi historike për shkak të Betejës së Mojkovacit, të zhvilluar gjatë Luftës së Parë Botërore, dhe rëndësi natyrore për shkak të afërsisë me lumin Tara, Bjelasicën, Biogradska Gorën dhe hapësirat malore të veriut malazez. Pozicioni në rrugën dhe hekurudhën Beograd–Tivar e ka bërë Mojkovacin një nyje të rëndësishme komunikimi në veri të vendit.

Në regjistrimin e vitit 2023, komuna e Mojkovacit kishte 6.728 banorë.^[1] Vendbanimi urban i Mojkovacit kishte 2.506 banorë.^[2]

Gjeografia

Mojkovaci ndodhet në pjesën veriore të Malit të Zi, në luginën e lumit Tara, në lartësi rreth 853 metra mbi nivelin e detit. Komuna ka sipërfaqe 367 km² dhe kufizohet me komunat Kolashin, Bellopojë, Beranë, Pljevlja dhe Zhabljak.^[3]

Territori i komunës përfshin luginën e Tarës, hapësira kodrinore-malore, pyje, kullota dhe fshatra malore. Në perëndim dhe jugperëndim shtrihen masivet e Sinjajevinës, ndërsa në lindje dhe juglindje ngrihen shpatet e Bjelasicës. Afërsia me Biogradska Gorën dhe me kanionin e Tarës i jep komunës rëndësi të veçantë natyrore dhe turistike.

Lumi Tara përbën boshtin kryesor hidrografik të komunës. Përveç tij, në territorin e Mojkovacit ndodhen edhe rrjedha më të vogla malore, burime dhe zona pyjore që lidhen me ekosistemet e Bjelasicës dhe Sinjajevinës.

Historia

Lashtësia dhe mesjeta

Zona e Mojkovacit ka qenë e banuar që në periudha të hershme. Lugina e Tarës dhe korridoret malore përreth kishin rëndësi për lëvizjen e popullsive, tregtinë dhe lidhjet ndërmjet bregdetit adriatik, brendësisë së Ballkanit dhe hapësirave të veriut.

Në mesjetë, kjo zonë lidhej me rrugët tregtare dhe me shfrytëzimin e pasurive natyrore. Emri i qytetit zakonisht lidhet me minierat dhe përpunimin e metaleve, përkatësisht me fjalën “moj kovani novac”, që në traditën lokale nënkupton monedhën e prerë në këtë zonë.^[4]

Periudha osmane

Gjatë periudhës osmane, Mojkovaci dhe rrethina ishin pjesë e një zone kufitare dhe malore, ku ndërthureshin rrugët tregtare, kontrolli administrativ osman dhe ndikimi i fiseve e krahinave malazeze përreth. Pozicioni pranë Tarës dhe rrugëve drejt Bellopojës, Kolashinit dhe Pljevljës i dha vendbanimit rëndësi lokale.

Në shekujt XIX dhe fillim të shekullit XX, zona e Mojkovacit u përfshi në proceset politike dhe ushtarake që çuan në zgjerimin e shtetit malazez dhe në dobësimin e pushtetit osman në veri të Malit të Zi.

Beteja e Mojkovacit

Ngjarja më e rëndësishme historike e lidhur me qytetin është Beteja e Mojkovacit, e zhvilluar më 6 dhe 7 janar 1916 gjatë Luftës së Parë Botërore. Forcat malazeze, të komanduara nga serdar Janko Vukotić, u përballën me ushtrinë austro-hungareze në zonën e Mojkovacit dhe të Bjelasicës.^[4]

Beteja zë vend të veçantë në kujtesën historike malazeze, sepse qëndresa e ushtrisë malazeze ndihmoi tërheqjen e ushtrisë serbe drejt Adriatikut. Përkujtimi i kësaj beteje është pjesë e rëndësishme e identitetit lokal të Mojkovacit.

Shekulli XX dhe periudha bashkëkohore

Pas Luftës së Parë Botërore, Mojkovaci u përfshi në Mbretërinë e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, më vonë në Jugosllavi. Në periudhën socialiste, qyteti u zhvillua si qendër lokale administrative, industriale dhe transporti, veçanërisht pas ndërtimit të hekurudhës Beograd–Tivar.

Industria minerare dhe përpunuese pati rëndësi të madhe në ekonominë lokale gjatë shekullit XX. Pas krizave ekonomike dhe tranzicionit të viteve 1990, shumë aktivitete industriale u dobësuan ose u mbyllën, ndërsa zhvillimi lokal filloi të lidhej gjithnjë e më shumë me turizmin, shërbimet, transportin dhe potencialet natyrore.

Administrimi

Mojkovaci është qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Komuna drejtohet nga kryetari i komunës dhe kuvendi komunal. Kryetari aktual është Vesko Delić, i zgjedhur në këtë detyrë më 1 shkurt 2022.^[5]

Delić u zgjodh kryetar i komunës si përfaqësues i shumicës së re lokale të lidhur me Frontin Demokratik.^[6]

Administrata komunale merret me zhvillimin urban, infrastrukturën, turizmin, bujqësinë, mbrojtjen e mjedisit, kulturën, sportin dhe shërbimet publike. Për shkak të pozitës malore dhe natyrore, mbrojtja e lumit Tara, zhvillimi i qëndrueshëm dhe përdorimi turistik i hapësirës janë ndër çështjet më të rëndësishme lokale.

Demografia

Sipas regjistrimit të vitit 2023, komuna e Mojkovacit kishte 6.728 banorë, nga të cilët 3.450 burra dhe 3.278 gra.^[1]

Përbërja etnike

Përbërja kryesore etnike e komunës së Mojkovacit në regjistrimin e vitit 2023 ishte si më poshtë:^[7]

Grupi etnik	Numri	Përqindja
Malazezë	3.634	54,01%
Serbë	2.804	41,68%
Serbë-malazezë	38	0,56%
Jugosllavë	18	0,27%
Boshnjakë	13	0,19%
Malazezë-serbë	13	0,19%
Romë	11	0,16%
Të padeklaruar	161	2,39%

Gjuha

Në regjistrimin e vitit 2023, gjuhët më të përdorura zakonisht në komunën e Mojkovacit ishin serbishtja dhe malazishtja.^[7]

Gjuha e përdorur zakonisht	Numri	Përqindja
Serbisht	3.892	57,85%
Malazisht	2.516	37,40%
Serbokroatisht	118	1,75%
Malazisht-serbisht	21	0,31%
Të padeklaruar	118	1,75%

Feja

Shumica e popullsisë së komunës i përket krishterimit ortodoks. Përbërja kryesore fetare në vitin 2023 ishte si më poshtë:^[7]

Feja	Numri	Përqindja
Ortodoksë	6.525	96,98%
Ateistë	61	0,91%
Myslimanë	36	0,54%
Të padeklaruar	76	1,13%

Ekonomia

Ekonomia e Mojkovacit lidhet me shërbimet, transportin, bujqësinë, pylltarinë, turizmin dhe veprimtaritë e vogla prodhuese. Në të kaluarën, industria dhe minierat kishin rol të rëndësishëm në zhvillimin lokal, por pas tranzicionit ekonomik pesha e tyre u zvogëlua ndjeshëm.

Pozicioni përgjatë rrugës dhe hekurudhës Beograd–Tivar ka rëndësi për transportin dhe lidhjet me qendrat e tjera të veriut të Malit të Zi. Në vitet e fundit, potencialet më të rëndësishme zhvillimore lidhen me turizmin natyror, turizmin aktiv, bujqësinë malore dhe shërbimet që mbështesin qarkullimin e vizitorëve drejt Tarës, Biogradska Gorës, Bjelasicës dhe Durmitorit.

Trashëgimia natyrore

Mojkovaci ndodhet pranë disa prej hapësirave më të rëndësishme natyrore të Malit të Zi. Në juglindje të komunës shtrihet zona e Bjelasicës dhe Parku Kombëtar Biogradska Gora, i njohur për pyjet e vjetra, liqenet akullnajore dhe peizazhet malore.^[8]

Lumi Tara dhe lugina e tij përbëjnë elementin më të rëndësishëm natyror të komunës. Tara është një nga lumenjtë më të njohur të Malit të Zi dhe lidhet me kanionin e Tarës, raftingun, peshkimin sportiv dhe turizmin aktiv.

Afërsia me Sinjajevinën dhe me zonat e Durmitorit e bën Mojkovacin një pikë të përshtatshme për nisjen e itinerareve malore, ecjeve, çiklizmit dhe vizitave natyrore në veri të vendit.

Trashëgimia kulturore

Trashëgimia kulturore e Mojkovacit lidhet me kujtesën e Betejës së Mojkovacit, me monumentet përkujtimore, objektet fetare dhe traditën malore të krahinës. Ndër vendet dhe objektet më të njohura përmenden:

monumenti i Betejës së Mojkovacit;
Kisha e Lindjes së Krishtit;
manastiret dhe kishat në fshatrat përreth;
lokalitetet e vjetra të lidhura me minierat dhe rrugët tregtare;
monumentet e Luftës Nacionalçlirimtare;
shtëpitë tradicionale dhe arkitektura malore.

Beteja e Mojkovacit mbetet elementi më i rëndësishëm i kujtesës historike lokale. Përkujtimet vjetore dhe monumentet e lidhura me këtë betejë kanë rëndësi të veçantë për identitetin kulturor të qytetit.

Kultura

Jeta kulturore e Mojkovacit lidhet me manifestimet lokale, traditën historike, folklorin, aktivitetet shkollore dhe programet e institucioneve kulturore. Në qytet funksionojnë institucione dhe organizata që merren me kulturën, bibliotekën, muzeun lokal, manifestimet përkujtimore dhe veprimtaritë artistike.

Manifestimet që lidhen me Betejën e Mojkovacit kanë rëndësi të veçantë. Ato përfshijnë ceremoni përkujtimore, programe kulturore, ekspozita dhe aktivitete edukative për historinë e qytetit dhe të krahinës.

Turizmi

Mojkovaci është destinacion i rëndësishëm për turizëm natyror, malor dhe aktiv. Afërsia me lumin Tara, Bjelasicën, Biogradska Gorën, Sinjajevinën dhe Durmitorin krijon mundësi për ecje, çiklizëm malor, peshkim, rafting, kamping, fotografi natyrore dhe qëndrim në fshatra malore.

Ndër vendet më të njohura turistike në zonë përmenden:

lumi Tara;
Bjelasica;
Sinjajevina;
Biogradska Gora;
Liqeni i Biogradit;
Dobrilovina;
kanioni i Tarës;
fshatrat malore dhe katunet përreth Mojkovacit.

Mojkovaci përdoret shpesh si pikënisje për vizita drejt Parkut Kombëtar Biogradska Gora dhe për lëvizje drejt Durmitorit e Zhabljakut. Kjo pozitë i jep qytetit rëndësi si qendër kalimi dhe qëndrimi për turistët që vizitojnë veriun e Malit të Zi.

Transporti

Mojkovaci ndodhet në një korridor të rëndësishëm rrugor dhe hekurudhor. Nëpër qytet kalon hekurudha Beograd–Tivar, e cila e lidh Mojkovacin me Podgoricën, Tivarin, Bellopojën dhe Serbinë.

Qyteti lidhet me rrugë me Kolashinin, Bellopojën, Pljevljën dhe Zhabljakun. Pozicioni në luginën e Tarës e bën Mojkovacin një pikë të rëndësishme kalimi ndërmjet Malit të Zi qendror, veriut dhe zonave turistike malore.

Aeroportet më të afërta ndërkombëtare janë Aeroporti i Podgoricës dhe Aeroporti i Tivatit.

Sporti

Sporti në Mojkovac lidhet me futbollin, hendbollin, basketbollin, aktivitetet shkollore dhe sportet në natyrë. Në qytet veprojnë klube lokale dhe shoqata sportive që përdorin infrastrukturën komunale për garat dhe stërvitjet.

Për shkak të pozitës natyrore, sportet rekreative malore kanë rëndësi të veçantë. Ecja, çiklizmi, peshkimi sportiv, rafting në Tarë dhe aktivitetet në Bjelasicë e Sinjajevinë janë pjesë e ofertës sportive dhe turistike të zonës.

Shih edhe

Referime

1 2 3 "The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by Sex and Age" (PDF) (në anglisht). MONSTAT. 15 tetor 2024. Marrë më 26 maj 2026.
↑ "Stanovništvo po naseljima, Popis 2023" (në serbisht). MONSTAT – Uprava za statistiku Crne Gore. Arkivuar nga origjinali më 23 nëntor 2025. Marrë më 26 maj 2026.
↑ "Geografski podaci" (në serbisht). Opština Mojkovac. Marrë më 26 maj 2026.
1 2 "Istorija" (në serbisht). Opština Mojkovac. Marrë më 26 maj 2026.
↑ "Predsjednik opštine" (në serbisht). Opština Mojkovac. Marrë më 26 maj 2026.
↑ "Vesko Delić novi predsjednik Opštine Mojkovac" (në serbisht). RTCG. 1 shkurt 2022. Marrë më 26 maj 2026.
1 2 3 "The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by National, i.e. Ethnical Affiliation, Religion, Mother Tongue, and Language a Person Usually Speaks" (PDF) (në anglisht). MONSTAT. 15 tetor 2024. Marrë më 26 maj 2026.
↑ "'Biogradska gora' National Park" (në anglisht). UNESCO World Heritage Centre. Marrë më 26 maj 2026.

Lidhje të jashtme

[monstat-pop-1] 1 2 3 "The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by Sex and Age" (PDF) (në anglisht). MONSTAT. 15 tetor 2024. Marrë më 26 maj 2026.

[monstat-naselja-2] "Stanovništvo po naseljima, Popis 2023" (në serbisht). MONSTAT – Uprava za statistiku Crne Gore. Arkivuar nga origjinali më 23 nëntor 2025. Marrë më 26 maj 2026.

[gjeografia-3] "Geografski podaci" (në serbisht). Opština Mojkovac. Marrë më 26 maj 2026.

[historia-4] 1 2 "Istorija" (në serbisht). Opština Mojkovac. Marrë më 26 maj 2026.

[kryetari-5] "Predsjednik opštine" (në serbisht). Opština Mojkovac. Marrë më 26 maj 2026.

[6] "Vesko Delić novi predsjednik Opštine Mojkovac" (në serbisht). RTCG. 1 shkurt 2022. Marrë më 26 maj 2026.

[monstat-etni-7] 1 2 3 "The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by National, i.e. Ethnical Affiliation, Religion, Mother Tongue, and Language a Person Usually Speaks" (PDF) (në anglisht). MONSTAT. 15 tetor 2024. Marrë më 26 maj 2026.

[biogradska-8] "'Biogradska gora' National Park" (në anglisht). UNESCO World Heritage Centre. Marrë më 26 maj 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]