Komuna e Ferizajit

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Disambig.svg Ky artikull merret me Komunën e Feriazjit. Për artikullin Qarku i Ferizajit shiko në fletën përkatëse.


Ferizaj
Qytet
Njohur si Tregtarët
noform
Vendndodhja
Ferizaj (Kosova)
Ferizaj
Administrimi
Shteti Flamuri Kosova
Rajoni Ferizaj
Statistika dhe Transporti
Lartësia 500 m (m.n.d.)
Vendasit Ferizajli/ike ose Ferizajas
Themelimi XVIII
Sipërfaqja 345 km2
Zona Kohore ZKEQ (UTC+1)
Verore OVEQ (UTC+2)
Kodi Postal 70000
Prefiksi (+381) +381 290
Koordinatat 42° 22′ 0″ Veri

21° 10′ 0″ Lindje

Demografia
Popullsia 108.690 banorë
 •  urbane 70.000 banorë
Dendësia 316 banorë/km2

Komuna e Ferizajt Qyteti i Ferizajt, është i vendosur në jug të Kosovës, më saktësisht në anën e djathtë të autostradës Prishtinë - Shkup, 37 kilometra larg nga kryeqyteti Prishtina. Komuna e Ferizajt ka 345km², do të thotë vetë qytetit duke përfshirë edhe të tjera të dyzet e pesë 45 fshatrat rreth tij. Kjo zonë ka një popullsi prej 108,690 banorë. Ferizaj është relativisht një qytet i ri. Kjo komunë ka filluar të zhvillohet që nga viti 1873, kur hekurudha dhe stacioni hekurudhor janë ndërtuar. Në kohën e të folurit ka qenë një hotel, që ka ekzistuar dhe pronari i tij ishte Feriz Shashivari. Bazuar në emër të pronarëve Feriz Shashivari këtë qytet Ferizaj emrin e poseduar. Pas luftës ky qytet u shkatërrua relativisht. Sot krahasuar me qytetet e tjera ai është konsideruar si qyteti i dytë më i zhvilluar pas Prishtinës në Kosovë dhe është qyteti i tregit në Kosovë. Disa nga fabrikave dhe ndërmarrjeve që para shumë vitesh kanë qenë bazë për zgjerimin e ekonomisë në këtë komunë janë ende funksionale. Disa nga këto fabrika dhe ndërmarrje janë: Fabrika e gypave të çelikut, fabrikën e vajit, të kombinuar prej druri, fabrika për përpunimin e frutave ekzotike, fabrika e tullave etj Siç u përmend më lart këto fabrika dhe ndërmarrje, në dritën e çdo gjë do funksionit por me shumë vështirësi si rezultat i periudhës së Privatizimit. Ferizaj është një qytet i rendesishm në Kosovë ne shum aspekte si p.sh: Kulturor, sportiv apo ekonomik, megjithatë organizimin e saj dhe arkitekturën e bën atë një shumë interesante për t'u vizituar.

Pak histori[redakto | redakto tekstin burimor]

Qyteti i Ferizajt është një ndër qendrat më të reja të Kosovës, andaj ekonomia e këtij qyteti është zhvilluar në vitet e vonshme. Një ndër faktorët më të rëndësishëm nga e kaluara historike për formimin e qytetit të Ferizajt dhe të zhvillimint ekonomik të tijë, është padyshim ndërtimi i vijës hekurudhore (1873) dhe stacionit hekurudhorë, linjë kjo shumë e rëndësishme për transportimin e udhëtarëve dhe të mallrave, që një kohësisht ndikoi shumë në ndryshimin e fizionomisë së vendbanimit shëndrruar atë në qytet.

Zanafilla e ekonomisë së qytetit fillon me disa veprimtari, kryesisht zejtare dhe tregtare. Kështu p.sh në vitin 1900, Ferizaj nga 400 shtëpi sa kishte në atë kohë, 200 prej tyre ishin dyqane. Përveç fabrikës së tjegullave, të gjitha ndërrmarrjet tjera që egzistojnë në Ferizaj, janë themeluar pas luftës së parë botërore. Konsiderohet se Ferizaji ësht qyteti i tretë pas Prishtinës dhe Prizrenit si me banorë ashtu edhe me sipërfaqe ne Kosovë.

Gjeografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Ferizaj shtrihet në jug të pjesës qendrore të Kosovës. Paraqet një udhëkryq të rëndësishëm, sepse nëpër Ferizaj kolonjë të gjitha rrugët e rëndësishme që e përshkojnë Kosovën nga veriu në jug dhe nga lindja në perëndim. Këto rrugë pastaj vazhdojnë edhe në shtetet fqinje dhe në rajon. Komuna e Ferizajt ka 345km katrorë, ka gjithsejtë 45 fshatra, në të cilat jetojnë gjysma e popullatës së kësaj komune.

Dy fshatrat më mëdha janë Gremja dhe Komogllava, në të cilat jetojnë për afersisht nga 6.000 banorë. Komuna e Ferizajt ka rreth 110,000 banorë, prej tyre gjysma jetojnë në qytet dhe gjysma në fshatra. Nga komunitetet tjera jetojnë rreth 3700 banorë, kryesisht Ashkalinjë, Romë, Goranë,Serbë, në të cilat përbëjnë rreth 3,05 % të popullatës.

Degëzim është një fenomen natyror, ku një lumi të ndarë në dy degë të një rrjedhje të ujit dhe të derdhet në "detet të ndryshme. Nuk janë vetëm dy raste si në këtë botë, kështu që njëri prej tyre është në Kosovë në lumin Nerodime. Një degë derdhet në lumin Lepenc dhe vazhdon të lumit Vardar dhe detit Egje, flukset e tjera degë në anën tjetër dhe derdhet në lumin Sitnicë të cilat pastaj derdhet në lumin Ibër dhe në fund në Detin e Zi. Ky fenomen natyror dhe interesante mund të vizitohen çdo ditë, nëse doni të arritur këtë pikë mund të bëhet lehtë nëse ti të arrish atje nëpër qytetin e Ferizajt, rruga për atje nuk është me të vërtetë mirë-ndërtimin e megjithatë ajo është e kalueshme, rruga është e pajisur me shenja të ndryshme kështu që është gati e pamundur për të humbur rrugën, fenomeni rregullimin e ndarjes të lumit mund të shihet me të vërtetë të qartë nga mulli i cili u rinovua dhe është e hapur për turistët. Komuna e Ferizajit ka kta fshatra:

Ferizaj gjendet në largsi rrugore të qendrave të mëdha si;

Kisha dhe Xhamia në Ferizaj

Shiko[redakto | redakto tekstin burimor]

Ferizaj është e karakterizuar nga Xhamia dhe Kisha Ortodokse, ndërsa vendi pothuajse të ndajnë të njëjtën. Pranë këtyre të ndërtesave fetare ju mund të gjeni bibliotekës së qytetit i cili ka një park që megjithëse rrugët kaotike dhe të vërtetë të trafikut të dendur, njerëzit të gjejnë të parkut të vërtetë relaksuese dhe qetësuese. Nga kjo pikë e qytetit mund të hulumtohen edhe më tej në detaje. Arkitektura komunist dhe ndërtesat publike të marrë përsipër pjesën e qendrës së qytetit, me përjashtim në këtë zonë shumë dyqane kafeje të cilat janë të vizituar shpesh nga të rinjtë janë të vendosura atje. Qyteti më së shumti ka vetëm një mënyrë rrugë, do të thotë që ju mund të jetë lehtë i orientuar për të vizituar pjesët e tjera (lagjet) të këtij qyteti. E mjedisit në qytetin e Ferizajt është e mbushur zakonisht me energji që të rinjtë të sjellë në atë.

Qendra në Ferizaj

Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

Ferizaji sot është shëndruar në një qendër të rëndësishme ekonomis dhe biznesit në Kosovë. Sot ende funksionojnë fabrikat dhe ndërrmarrrjet e dikurshme, të cilat ishin bazë për zhvillimin ekonomik të komunës, siq janë Fabrika e Tubave të Qelikta, Fabrika e Vajit , Kombinati i Drurit, Fabrika për Përpunimin e Frutave Ekzotike, Fabrika e Tullave,etj. Komuna kishte gjithsejt 19 ndërmarrje shoqërore . Këto ndërmarrje edhe sot funksionojnë por me vështërsi dhe presin të privatizohen. Sot, ekonomija private paraqet bartësen kryesore të zhvillimit ekonomik të komunës .Në komunën e frizajt janë të regjistruara rreth 4100 biznese, ndersa numri i të punësuarve në ekonominë private është mbi 7500 mijë dhe është më i madh se numri i të punsuarve në ekonomin shoqërore. Komuna e Ferizajt ka një pjesë malore dhe, të mbuluar me drunjë dhe kjo paraqet një pasuri natyrore të saj. Më herët kishte me qindra hektare plantacion pemësh, por tash për shkak të rrethanave nëpër të cilat ka kaluar, janë lanë pas dore. Në fshatrat e Ferizajt kultivohet gruri, misri, luledielli, soja, patatja etj. Komuna e Ferizajit për vitin 2011 ka ket buxhet komunal: 16.741.547.0 Euro.

Arsimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Komuna e Ferizajt është ndër komunat e mëdha të Republikës së Kosovës – gjegjësisht për nga numri i nxënësve, shkollave dhe numrit të punëtorëve e zen vendin e tretë, menjëherë pas Prishtinës dhe Prizrenit. Drejtoria Komunale e Arsimit në Ferizaj çështjes së arsimit për të gjitha nivelet i ka kushtuar rëndësi të duhur dhe janë bërë përpjekjet maksimale për krijimin e një infrastrukture sa më të mirë e në përgjithësi për krijimin e kushteve sa më të volitshme për punë. Në lidhje me këtë e kishte edhe përkrahjen e strukturave të tjera udhëheqëse të komunës që nga Kryetari dhe stafi i tij. Arsimin Ferizajas e përbëjnë këto nivele:

I. Parashkollor janë: 2189 fëmijë; II. Shkolla fillore janë: 12254 nxënës; III. Shkolla e Mesme e Ulët (klasat e 6 – 9 ) janë: 8779 nxënës ; IV. Shkollat e mesme : 8160 nxënës dhe V. Fakulteti i Shkencave Aplikative i cili numëron mbi 270 student si dhe VI. Kolegjji privat ‘’Aga Xhite’’. i cili numëron diku 110 nxënës.

Gjithësej numëron 31762 nxënës; me Gjithësej punëtorë 1780 duke përfshirë edhe punëtorët administrativ e teknik- ndihmës dhe udhëheqës të shkollave.

Demografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Shiko : Lista e ardhacakëve - Ferizaj
Përbërja etnike
Viti/Etnia Shqiptar  % Serbë  % Ashkali / Romë  % Goran / Boshnjak  % Total
1991 regj.* 81,737 85.9 8,191 8.6 2,081 2.2 95,156
Tetor 1999 120,267 95.1 26 0.0 4,700 4.8 125,067
Tani (2005) 200,000 97.4 147 0.1 3,594 2.3 248 0.2 205,242
Prill 2011 104,000 96.0 30 0.0 3,200 4.1 108,690
Burimi: Source: 1991 Republika Srbija – “Others” included Montenegrins, Gorani, Croats, Yugoslavs, and Turks. 1999 from municipal data added to information provided by minority communities and estimates of Kosovo Albanians (which might include other groups as well). Current figures were received from the municipality and estimates provided by the minority communities. (*.) It is noted that the 1991 census was highly politicised and is thus unreliable..[1]

Kultura[redakto | redakto tekstin burimor]

Para masave të dhunëshme serbe të viteve 1990-1999, Komuna e Ferizajt ka pasur 7 Biblioteka Publike me 60.565 libra. Biblioteka kryesore ka pasur 30. 913 libra, derisa degët në Guackë, Komogllavë, Talinoc të Muhaxherëve, Nerodime, Babush dhe Shtërpcë kanë pasur 29.525 libra, por pas luftës bibliotekat dhe koleksionet e librave duke përfshirë edhe ndërtesat dhe inventarin kanë qenë shkatërruar. Për pasojë, kjo komunë tash ka vetëm 5 biblioteka me gjithësejt 26. 352 libra. Dy bibliotekat në Nerodime dhe Babush dhe 34. 213 libra kanë qenë shkatërruar.

Teatri[redakto | redakto tekstin burimor]

Ferizaj ka edhe Teatrin Profesional "Adriana Abdullahu". Veprimtaria teatrore zë fill që nga viti 1943, ku sipas shënimeve themelues i teatrit mendohet të ketë qenë Hasan Dyngjeri. Deri më sot jan dhënë afro 143 Premiera teatrore.

Sporti[redakto | redakto tekstin burimor]

Ferizaj është qytet i sportit kosovar. Në Ferizaj ka shum klube sportive si psh: KF Ferizaj, KF Vullnetari UÇK-së, KF Tefik Çanga, KF Vizioni, KH Kastrioti, AKPA Te Luzha, KV Kastrioti etj. Pallati i sporteve mban emrin e ish presidentit Amerikan: Bill Klinton Ferizaj. Ndersa Stadiumi i qytetit në Ferizaj ka kapacitet afro 7.500 vende mban emrin: Stadiumi Ismet Shabani. Klubet Sportive si KF Ferizaj dhe KH Kastrioti, AKPA Te Luzha, KF Vizioni luajn në nivelet me të larta në vendin ton ne Kosovë. Klubet nga Komuna e Ferizajit jan kto:

Arti letrar[redakto | redakto tekstin burimor]

Ka mbi tridhjetë vite që funksionon grupi letrar "Jeronim de Rada", i cili ka zhvilluar një aktivitet të dendur letrar mbi 30 vjet. Janë botuar shumë vepra, panorama poezish etj., dhe herëpasherë është nxjerr revista për letërsi, kulturë, e arte "ZGJIMI". E gjithë veprimtaria është kryer në baza vullnetare. As sot pas lufte klubi nuk ka zyrë.

Politika[redakto | redakto tekstin burimor]

Ferizaj është nje qytet teper i politizuar, vitet e pasluftes ishin teper stresuese edhe per te rinjte e Ferizajt, te rinjte ishin te stresuar se cila parti politike do t'i fitonte zgjedhjet komunale apo parlamentare, ne shkolla dhe ne vende tjera qe frekuentoheshin nga te rinjt degjoheshin tere kohen keto probleme nga mosha ende e mitur dhe jo adekuate per keto probleme politike. Mirepo, me kalimin e kohes dhe me vetedijesimin e rinise tone e cila eshte nje rini e shendoshë dhe me tipare teper dalluese, si per dituri,sport dhe fusha te ndryshme te kultures, keto probleme jane reduktuar dhe pothuajse jane harruar nga jeta e tyre e perditshme, ndoshta nga deshprimi nga klasa udheheqese e Kuvendit Komunal te Ferizajt apo ndoshta nga moszgjedhja e problemit primar te te rinjve te Ferizajt i cili edhe sot e tutje eshte papunesia.

Qyteti i Ferizajit

Personalitete[redakto | redakto tekstin burimor]

Burimi i të dhënave[redakto | redakto tekstin burimor]

<http://esk.rks-gov.net/>

Referenca[redakto | redakto tekstin burimor]

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]



Sistemi shtetrorë në Kosovë

Coat of arms of Kosovo.svg
Stema e shtetit
Deklarata Kushtetuta Republika e Kosovës SHPK TMK
Gjykata Kuvendi Kryetari Qeveria Shërbimet
Stema e qeverisë KS.gif
Komunale : Artana  · Dardana  · Deçani  · Sharri  · Drenasi  · Ferizaji*  · Fushë Kosova  · Gjakova*  · Gjilani*  · Graçanica  · Hani Elezit**  · Burimi  · Juniku  · Kaçaniku  · Klina  · Albaniku  · Lipjani  · Malisheva  · Mamusha  · Mitrovica*  · Obiliqi  · Parteshi  · Peja*  · Podujeva  · Prishtina*  · Prizreni*  · Rahoveci  · Shtërpca  · Shtime  · Skënderaj  · Theranda  · Vitia  · Vushtrria  · Zubin Potoku  · Zveçani
Rajonale : Gjakova ·  Gjilani · Mitrovica · Peja · Prizreni · Prishtina · Ferizaji