Lufta shqiptaro-veneciane (1447-1448)

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Lufta shqiptaro-veneciane (1447-1448)
Drin bojana.jpg
Drini dhe lumi Buna në Shkodër e shikuar nga Kalaja e Rozafës, ish kalaja venedikase.
Data dhjetor 1447- tetor 4, 1448
Vendi Shqipëri
Rezultati Traktati i paqes i nënshkruar më 4 tetor 1448; Lufta Osmano-Shqiptare vazhdon
Territori që
ndryshoi
Danja nën kontrollin vatikanas. Të gjitha tokat në anën shqiptare të lumit Drin janë lënë Lidhjes së Lezhës.
Pjesëmarrsit në konflikt
StemaeFamiljesKastrioti2.GIF Lidhja e Lezhës Flag of Most Serene Republic of Venice.svg Republika e Venecias

Flag of the Ottoman Empire.svg Perandoria Osmane

Komandantët dhe udhëheqësit
StemaeFamiljesKastrioti2.GIFSkënderbeu
StemaeFamiljesKastrioti2.GIFVrana Konti
StemaeFamiljesKastrioti2.GIFHamza Kastrioti
Flag of Most Serene Republic of Venice.svg Daniel Iurichi
Flag of Most Serene Republic of Venice.svg Andrea Venier

Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg Mustafa Pasha

Fuqia (kapaciteti)
14,000 u përqendruan kundër venedikasve nën urdhrat e Skënderbeut.

6.000 luftuan kundër turqve, 3.000–4.000 prej të cilëve ishin vendosur më parë në Dibër nën urdhrat e Vrana Konti për tu mbrojtur nga një sulm të mundshëm të osmanëve.

15.000 ushtarë venedikas dhe mercenarë shqiptarë të vendosur në zonën e Shkodrës; numër i vogël i ushtarëve u vendosën në Durrës dhe Lezhë.

15.000 ushtarë osmanë u dërguan në Dibër.

Lufta shqiptaro-veneciane e vitit 1447-1448 u zhvillua në mes Venedikut te cilët ishin aleatë me forcat osmane kundër shqiptarëve nën udhëheqjen e Gjergj Kastrioti Skënderbeu. Lufta ishte rezultat i një mosmarrëveshje në mes të Republikës dhe familjes Dukagjini për posedimin e kështjellës së Danjës (Dejës). Skënderbeu, aleat i familjes Dukagjini, lëvizi kundër disa qytete të mbajtura nga Venediku përgjatë bregdetit shqiptar, në mënyrë që të bëj shtypje venedikasve për rikthimin e Danjës. Në përgjigje, Republika dërgoi një forcë lokale për të rrethuar kështjellën e Danjës, dhe i bëri thirrje Perandorisë Osmane për të dërguar një forcë ekspeditës në Shqipëri. Osmanët, tashmë e kishin rrethuar kështjellën e Svetigrad-it.

Megjithatë, Lidhja e Lezhës mposhti të dy, forcat e Venedikut dhe ekspeditën osmane. Lidhja fitoi mbi forcat e Venedikut më 23 korrik 1448 në portat e Shkodrës dhe mbi osmanët tre javë më vonë më 14 gusht 1448 në Betejën e Oranikut. Republika ishte, më pas, u largua me pak ushtarë për të mbrojtur Shqipërinë venedikase. Si rezultat, Lidhja shpejt nënshkroi paqe me Republikën e Venedikut duke vazhduar luftën kundër Perandorisë Osmane. Pas Luftës shqiptaro-veneciane të 1447-1448, Venediku nuk e sfidoi seriozisht Skënderbeun apo Lidhjen, duke lejuar Skënderbeun të përqendrohet në fushatat e tij kundër Perandorisë Osmane.

Ngjarja[redakto | redakto tekstin burimor]

Në 1444, Skënderbeu kishte arritur të bashkojë princat kryesorë shqiptar, nën udhëheqjen e tij në Lidhjen e Lezhës, ku u krijua një konfederatë e Principatave shqiptare. Aleanca midis princave vazhdoi ti mbajë ato të fortë, por në 1447, në vitet e para, kur Murati i II nuk ndërmori asnjë veprim kundër Lidhjes, pakënaqësitë në kuadër të aleancës ishin ndjerë, veçanërisht në 1447 kur Lekë Dukagjini, zoti i Dukagjinit dhe anëtar i Lidhjes, në pritë e vrau Lekë Zaharia Altisferi, princ i Danjës dhe gjithashtu anëtar i Lidhjes.

Të dy princat kishin qenë në mosmarrëveshje rreth asaj se kush duhet të martohet me Irene Dushmani. Irene ishte fëmija i vetëm i Lekë Dushmanit, princ i Zadrimës. Në 1445, princat shqiptarë ishin ftuar në dasmën e motrës së vogël të Skënderbeut, Mamica, e cila ishte duke u martuar me Muzakë Thopia. Irena hyri në dasmë dhe armiqësitë filluan[1]. Dukagjini kërkoi Irenën të martohej me të, por Zaharia, i dehur, e pa këtë dhe sulmoi Dukagjinin. Disa princa u përpoqën për të ndaluar luftën, por vetëm se u përshin më shume në njerëzit nëtë ngjarje, duke rezultuar në disa vdekje, deri sa u krijua paqe[2][3]. Asnjë nga dy kundërshtarët nuk kishin pësuar ndonjë dëmtim fizik, por pas ngjarjes Dukagjinin ishte poshtëruar moralisht. Dy vitet e më vonë, në 1447, në një akt për hakmarrje, Dukagjini në një pritë e vrau Zaharian.

Vdekja e Zaharias la principatën e tij pa pasardhës, duke përfunduar në duart e nënës së tij, e cila ja dorëzon kështjellën Shqipërisë Venedikase, një zgjerim i pasurisë të Republikës së Venedikut [4][5][6]. Por Skënderbeu i kërkoi nga Venedikasit që ti rikthehet Lidhjes , Danja, pasi që vlerësohej si një rrugë e rëndësishme tregtare, mirëpo Venedikasit refuzuan kërkesën e Skënderbeut, kështu që Skënderbeu filloj të përgatitej për luftë [7][8][9].

Lidhja shumë shpejt dërgoj disa përfaqësues tek fqinjtë, Stefan I Crnojeviq dhe Gjurad Brankoviq. Brankoviq, mbreti i Despotantit Serb, e cila ishte gjithashtu në mosmarrëveshje me Venedikun mbi Principatat e Zetës, shprehu gatishmërinë e tij për ti ndihmuar të Skënderbeut kundër Republikës, por jo kundër Perandorisë Osmane [4]. Venediku dërgoj një ambasador për ti ofruar 1.000 ducats Skënderbeut për të lënë mënjanë kërkesat për Danjën si dhe në kthim që shqiptarët do të mbronin kombin dhedo të ishin në liri larg dhunës. Skënderbeu, gjithsesi, refuzoi të pranoi ofertën dhe armiqësia vazhdoj [10].

Fushata fillestare[redakto | redakto tekstin burimor]

Durrësi në 1573.

Në Dhjetor 1447,[11] pas largimit nga një forcë mbrojtëse prej tre deri në katër mijë burra nën Vrana Konti për të mbrojtur kufirin në rast të një sulmi osman, Skënderbeu u kthye në drejtim të Danjës me një forcë prej 14.000 njerëzve. Fillimisht i ofroi garnizonit në Danjë mundësi që të dorëzohej, dhe ai rrethoi menjëherë kështjellën pas refuzimit të kërkesës [4][7]. Me qëllim që të bëj shtypje venedikasve, Skënderbeu u kthye edhe në drejtim të Durrësit, një tjetër pjesë e marrë nga Shqipëria venedikase, dhe ndau qytetin nga burimet e tyre lokale dhe tregtare. Ky veprim e detyroj Venedikun të përcjellë në Durrës dy anije, të cilat fillimisht ishin të destinuara për në Kretë, në mënyrë që të shikojnë ngjarjet atje [10].

Deri atëherë Venediku trajtonte Skënderbeun si një kryengritës osman, kështu që më 4 mars 1448 një pension të përjetshëm prej 100 dukat ari në muaj i është ofruar për të çdonjë që do të vriste Skënderbeun [12][13]. Në maj, forcat osmane rrethuan Svetigradin, duke mbështetur fushatën e Skënderbeut [14]. Më 27 qershor 1448 Venediku dërgoi Andrea Venier, pastaj mbikëqyrës në Kalanë e Rozafës Shkodër [15], në përpjekje për të bindur osmanët për të pushtuar Shqipërinë [4]. Më pas, Venediku gjithashtu dërgoi Venier për t'u takuar me Skënderbeut, në mënyrë për ta bindur atë të ndërpresë armiqësinë [16], dhe gjithashtu u përpoqën të nxjerrin fisin Dukagjini jashtë aleancës me Skënderbeun. Pavarësisht nga masat e marra nga venedikasit, Skënderbeu marshoi në drejtim të Shkodrës i pamposhtur. Ai gjithashtu guxoi të dërgojë një fuqi për të mposhtur venedikasit [17]. Rrethimi i Danjës vazhdoj, megjithatë, me një forcë prej 4000 trupa të cilët Skënderbeu kishte lënë prapa [18].

Beteja e Lumit Drin dhe ekspedita Osmane[redakto | redakto tekstin burimor]

Më 23 korrik 1448 Skënderbeu kaloi lumin Drin me 10000 burra, takohet me një forcë venedikase me 15.000 burra nën komandën e Daniele Iurichi, guvernator i Shkodrës. Forcat e Venedikut ishin të përbërë kryesisht nga mercenarë lokalë shqiptarë, duke formuar qendrën e vijës të Iurichit. Iurichi vendosi veten e tij në krahun e majtë me forcat e tij Dalmate, ndërsa e ana e djathtë ishte e përbërë prej italianëve vendas. Skënderbeu vendosi veten e tij dhe truproja e tij personal në krahun e djathtë, ne të kundërtën e Iurichit [18]. Qendra e ushtrisë së Skënderbeut ishte urdhëruar nga Tanush Topia, dhe në të djathtë me anë të Moisiut të Dibrës [19].

Skënderbeu udhëzoi trupat e tij për atë se çfarë të presin dhe të hapi betejën, duke e urdhëruar një forcë me shtiza për të hapur zjarr në linjën venedikase [20]. Së shpejti, krahu i djathtë shqiptar avancoi që të angazhohen të parë dhe arritën të shtyjnë krahun venedikas të majt prapa, ndërsa në qendër dhe në të djathtë u angazhuan për qendrën dhe të majtën venedikase. përparim është arritur shpejt, duke sulmuar në zbrazëtirat në linjën venedikase, duke shkaktuar çrregullim në mesin e radhëve të tyre. Beteja vazhdoi për orë të tëra deri sa grupe të mëdha të trupave venedikase filluan të largohen. Skënderbeu, duke parë kundërshtarët e tij që ikin, urdhëroi një ofensivë të madhe, dhe mposhti tërë ushtrinë venedikase [19][21].


Shqiptarët arritën të shkaktojnë 2.500 viktima në forcat venedikase, kapjen e 1000. Ushtria e Skënderbeut ka pësuar 400 viktima, shumica në krahun e djathtë [13][19]. Prania venedikase në Shqipëri ishte dobësuar dhe garnizonet në qytetet ishin dobësuar [4].

Skënderbeu u tërhoq nga zona për të luftuar pushtuesin osman. Para se të nisej, ai vë trupat në kështjellën e (Balshit) pranë Danjës, nën komandën e Marin Spanit. Andrea Venier urdhëroi pushtimin e kështjellës së Ballshit pasi Skënderbeut e kishte lënë, duke e detyruar Marin Spanin të evakuojnë atë. Venier pastaj e dogji atë deri në tokë. Në shenjë hakmarrje, Hamza Kastrioti, një nga kolegët e Spanit, sulmoi një kështjellë venedikase aty afër me aq pak njerëz sa kishte, por u mposht [22].

Pavarësisht nga pengesat, ndërsa ishte larg, Skënderbeu vazhdoi të përqendrohet në fushatë kundër aleatit të venedikasve, osmanëve në Betejën e Oranikut në gusht 1448. Forcat e ekspeditës osmane u shtypen më 14 gusht, dhe komandanti osman Mustafa Pasha u kap rob. Balshi ra në duart e venedikasve, megjithatë, Skënderbeu urdhëroj të vazhdojë bastisja në territorin venedikas.

Pasojat[redakto | redakto tekstin burimor]

Me Durrësin, Shkodrën, dhe Danjën në pikën e dorëzimit dhe duke parë një ushtri fitimtare shqiptare pas betejës së Oranikut, venedikasit dërguan Andrea Venier për të hapur negociatat për paqe me shqiptarët [13]. Konferenca u mbajt në Lezhë dhe paqja u nënshkrua në mes të përfaqësuesve të ndryshëm apo të krerëve të të dy palëve më 4 tetor 1448. Nënshkruesit ranë dakord që Venecia do të mbajë Danjën. Në kthim, venedikasit ranë dakord që Skënderbeu do të marrë një pension vjetor prej 1.400 dukat dhe një përjashtim të tatimove vjetore për 200 kuenjë ngarkesë me kripë nga Durrësi. Një marrëveshje është bërë edhe për krijimin e privilegjeve tregtare në mes të Gjergj Arianitit, aleat i Skënderbeut, dhe Venecias.

E kujdesshme ndaj Skënderbeut, Venediku kurrë nuk e sfidoi haptazi atë përsëri. Një tjetër traktat u nënshkrua në 1463, kur Venecia hyri në luftë me turqit. Megjithatë, nuk ka paqe me osmanët, që u tërhoqën në Maqedoni dhe për tu përgatitur për një tjetër pushtimit të Shqipërisë pas disfatës së tyre në Oranik [23]. Gjatë luftës shqiptaro-veneciane, ata kishin marrë Svetigradin pas disa muajve rrethimi. Që andej, ata mund të kalojnë në Shqipëri të papenguar [24][25].

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Francione 2003, p. 61
  2. ^ Francione 2003, p. 62
  3. ^ Hodgkinson 1999, p. 83
  4. ^ a b c d e Fine 1994, p. 557
  5. ^ Franco p. 84.
  6. ^ Hodgkinson 1999, pp. 83–84
  7. ^ a b Franco p. 85.
  8. ^ Hodgkinson 1999, p. 84
  9. ^ Francione 2003, p. 65
  10. ^ a b Hodgkinson 1999, p. 85
  11. ^ Schmitt 2009, p. 87
  12. ^ Myrdal 1976, p. 48
  13. ^ a b c Noli 1947, p. 40
  14. ^ Frashëri 2002, p. 156
  15. ^ O'Connell 2009, p. 124
  16. ^ Hodgkinson 1999, p. 86
  17. ^ Hodgkinson 1999, p. 87
  18. ^ a b Francione 2003, p. 67
  19. ^ a b c Francione 2003, p. 68
  20. ^ Franco p. 87.
  21. ^ Franco p. 88.
  22. ^ Hodgkinson 1999, pp. 87–88
  23. ^ Noli 1947, p. 41
  24. ^ Frashëri 2002, p. 158
  25. ^ Schmitt 2009, p. 93

Burimi[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Fine, John Van Antwerp (1994), [[w:The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest:|]], University of Michigan Press, ISBN 9780472082605 
  • Francione, Gennaro (2003), [[w:Skenderbeu: Një hero modern:|]], Shtëpia botuese "Naim Frashëri", ISBN 992738758 
  • Franco, Demetrio (1539), [[w:Comentario de le cose de' Turchi, et del S. Georgio Scanderbeg, principe d' Epyr:|]], Altobello Salkato, ISBN 9994310429 
  • Frashëri, Kristo (2002), http://books.google.com/books?id=vwR3PQAACAAJ, Botimet Toena, ISBN 9992716274, <http://books.google.com/books?id=vwR3PQAACAAJ> 
  • Hodgkinson, Harry (1999), [[w:Scanderbeg: From Ottoman Captive to Albanian Hero:|]], Centre for Albanian Studies, ISBN 9781873928134 
  • Myrdal, Jan (1976), [[w:Albania defiant:|]], Monthly Review Press, ISBN 9780853453567 
  • Noli, Fan Stilian (1947), [[w:George Castroiti Scanderbeg (1405–1468):|]], International Universities Press, OCLC 732882 
  • O'Connell, Monique (2009), [[w:Men of empire: power and negotiation in Venice's maritime state:|]], JHU Press, ISBN 9780801891458 
  • Schmitt, Oliver Jens (2009), [[w:Skënderbeu:|]], K&B Tiranë, ISBN 9789995666750