Alfabeti armen

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Alfabeti armen u konceptua nga Shën Mesrop Mashtotsi, një teolog i kristherë dhe gjuhëtar. Alfabeti armen është i modeluar sipas alfabetet: asiriane (siriake), latine, greke, dhe mundësisht edhe etiopike. Versioni origjinal kishte 36 shkronja. Më vonë tre letra të tjera iu shtuan. Alfabeti armen ka luajtur një rol të madh në përhapjen e krishterimit në Armeni, si edhe në bashkimin e kombit armen. Shumëllojshmëri të tingujve të gjuhës armene jep armenët një avantazh në mësimin e gjuhëve të huaja, posaçërisht në shqiptimin e tyre.

Alfabeti[redakto | redakto tekstin burimor]

Letra Emri Shqiptimi Vlera Numerike
Tradicionale Reformuar Shqiptimi Klasike Lindore Perëndimore
Klasike Lindore Perendimore
Ա ա այբ ajb /ajb/ /ajpʰ/ /ɑ/ 1
Բ բ բեն ben /bɛn/ /pʰɛn/} /b/ /pʰ/ 2
Գ գ գիմ gim /ɡim/ /kʰim/ /ɡ/ /kʰ/ 3
Դ դ դա da /dɑ/ /tʰɑ/ /d/ /tʰ/ 4
Ե ե եչ jeç /jɛtʃʰ/ /ɛ/, word-initially /jɛ/ 5
Զ զ զա za /zɑ/ /z/ 6
Է է է ē /ɛː/ /ɛ/ /ɛː/ /ɛ/ 7
Ը ը ըթ ët' /ətʰ/ /ə/ 8
Թ թ թօ t'ò[1] թո t'o /tʰo/ /tʰ/ 9
Ժ ժ ժէ žē ("zhe") ժե že ("zhe") /ʒɛː/ /ʒɛ/ /ʒ/ 10
Ի ի ինի ini /ini/ /i/ 20
Լ լ լիւն liwn լյուն ljown/ljun /lʏn/ /ljun/ /lʏn/ /l/ 30
Խ խ խէ խե xe ('χ' e Greqishtes) /χɛː/ /χɛ/ /χ/ 40
Ծ ծ ծա ts′a ("c" e veçant,i pranishëm edhe në Gjeorgjisht) /tsɑ/ /dzɑ/ /ts/ /dz/ 50
Կ կ կեն ken /kɛn/ /ɡɛn/ /k/ /ɡ/ 60
Հ հ հօ [1] հո ho /ho/ /h/ 70
Ձ ձ ձա dza /dzɑ/ /tsʰɑ/ /dz/ /tsʰ/ 80
Ղ ղ ղատ ġat ('r' e Frëngjishtës) /ɫɑt/ /ʁɑt/ /ʁɑd/ /ɫ/ /ʁ/ 90
Ճ ճ ճէ č̣ē ճե č̣e ("ç" e veçant, i pranishëm edhe ne Gjeorgjisht) /tʃɛː/ /tʃɛ/ /dʒɛ/ /tʃ/ /dʒ/ 100
Մ մ մեն men /mɛn/ /m/ 200
Յ յ յի ji հի hi (ose 'ji') /ji/ /hi/ /j/ /h/, /j/ 300
Ն ն նու now/nu /nu/ /n/ 400
Շ շ շա ša ("sha") /ʃɑ/ /ʃ/ 500
Ո ո ո vo Në fillimin e një fjalës, theksohet "vo", dhe përndryshe "o" /o/ /vo/ /o/, word-initially /vo/
  1. ^ a b Melkonian, Zareh (1990). Գործնական Քերականութիւն — Արդի Հայերէն Լեզուի (Միջին եւ Բարձրագոյն Դասընթացք) (në Armenian) (bot. Fourth). Los Angeles. f. 6. 
600
Չ չ չա ča ("ça") /tʃʰɑ/ /tʃʰ/ 700
Պ պ պէ պե pe /pɛː/ /pɛ/ /bɛ/ /p/ /b/ 800
Ջ ջ ջէ ǰē ջե ǰe("xhe") /dʒɛː/ /dʒɛ/ /tʃʰɛ/ /dʒ/ /tʃʰ/ 900
Ռ ռ ռա ṙa ("rra") /rɑ/ /ɾɑ/ /r/ /ɾ/ 1000
Ս ս սէ սե se /sɛː/ /sɛ/ /s/ 2000
Վ վ վեւ vew վեվ vev /vɛv/ /v/ 3000
Տ տ տիւն tiwn տյուն tjown/tjun /tʏn/ /tjun/ /dʏn/ /t/ /d/ 4000
Ր ր րէ րե re /ɹɛː/ /ɾɛ/
/ɹ/ /ɾ/
5000
Ց ց ցօ c'ò ցո c'o ("co") /tsʰo/ /tsʰ/ 6000
ՈՒ ու ու ow/u /u/ /u/ N/A N/A
(Ւ ւ) հիւն hiwn/hiun, viwn/viun N/A /hʏn/ /w/ /v/ 7000
Փ փ փիւր p'iwr փյուր p'jowr/pjur ("p"-ja e fort) /pʰʏɹ/ /pʰjuɾ/ /pʰʏɾ/ /pʰ/ 8000
Ք ք քէ k'ē քե k'e ("k"-ja e fort) /kʰɛː/ /kʰɛ/ /kʰ/ 9000
և և
jev (fjala 'dhe')
N/A /jev/ N/A /ev/, word-initially /jev/ N/A
Օ օ օ ò N/A /o/ N/A /o/ N/A
Ֆ ֆ ֆէ ֆե fe N/A /fɛ/ N/A /f/ N/A
1.^ Vetëm në ortografinë tradicionale fjalë-fillimisht, dhe në togfjalësha.
2.^ Përveç në ով /ov/ "kush" and ովքեր /ovkʰer/ "kush" i shumëfishtë.
3.^ Armenet të Iranit, një nëndegë i armenët të Lindjës thekson këtë shkronjë si [ɹ], si Toskët e jugut Shqipërisë, si në Toskërisht jugore e Shqipërisë.
4.^ Në ortografi tradicionale ու konsiderohen një dyshkronjësh dhe և një lidhëz . Në ortografinë e reformuara, ato janë shkronjat të ndara (individuale) të alfabetit.
5.^ Në ortografinë e reformuara, shkronja ւ shfaqet vetem si nje komponent i shkronjës ու. Në ortografinë tradicionale, shkronja zakonisht përfaqëson /v/, në dyshkronjësh իւ /ju/. Reforma në drejtshkriminë e Armenisë Sovjetike zëvendësoi իւ me treshkronjësha յու.

Referenca[redakto | redakto tekstin burimor]