Amazoni (lum)

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Ujëmbledhësi i Lumit Amazon
Rrjedha e Amazonit nëpër Pyjet e pashkelura

Amazoni (Rio Amazonas) është lum në Amerikën Jugore i cili ka ndërtuar sistemin më të madh ujor në botë. Amazoni rrjedh nëpër Peru, Brazil dhe pjesërisht si lum kufitar nëpër Kolumbi. Burimi i Amazonit gjindet në malet Ande, prej nga lumi rrjedh në drejtim perendimor. Amazoni i ka disa lumenj burimor, më së shpeshti merret si lum burimor Ukajali, rrallë Mranon. Amazoni bashk me Ujakalin dhe lumin Apurimak ka gjatësi rreth 7100 km, ndërsa gjatësia e Amazonit me Maronin arrinë rreth 6400 km. Në rrjedhjen e mesme, nga grykderdhja Javari e deri te grykderdhja Rio Negro, Amazoni bartë emrin Solimôes. Në këtë pjesë gjerësia e lumit arrinë edhe deri në 20 km, derisa në rrjedhën e poshtme edhe deri në 100 km. Prurja maksimale në grykëderdhje arrinë 300 000 m kub në second (prurja mesatare arrinë rreth 120 m³/s), përkatësisht sasia më e madhe e ujit se e të gjith lumejve të Evropks sëbashku. [1] Kjo sasi e madhe e ujit të ëmbël shkakton fenomenin se uji në Oqeanin Atlantik edhe 400 km nga grykëderdhja edhe më tutje është i ëmbël. Lumin Amazon e zbuloi në vitin 1541 dhe e kaloi hulumtusi spanjol Fransisko de Orelana në vitin 1542.Zona e kullimit


Rrjedhat[redakto | redakto tekstin burimor]

Rrjedhat kryesore nga ana e djatht e Amazonit jan:

  • Rio Juruá
  • Rio Purus
  • Rio Madeira
  • Rio Tapajós
  • Rio Xingu
  • Rio Tocantins

Rrjedhat kryesore nga ana e majt jan::

  • Rio Napo
  • Rio Negro
  • Rio Branco
  • Rio Paru
  • Manaus


  • Amazoni është lum i lundrueshëm 4300 km dhe është rruga e vetme komunikuese në këtë pjesë.

Qytet kryesore të cilë jan të vendosur buzë Amazonit jan:

  • Ikitos
  • Manaus
  • Obidos
  • Santarem
  • Belem
  • Makapa

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

Commons-logo.svg         Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me: Amazon

Birim i informatave[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ R.Çavolli, Gjeografia Regjiopnale e Amerikës, Austarlisë dhe Oqeanisë, ETMM , Prishtinë 1983