Bari (Itali)
Bari
Bari | |
|---|---|
| Comune di Bari | |
 Pamje nga lart e qendrës historike të qytetit | |
 Coat of arms | |
  Bari Vendndodhja në Itali | |
| Koordinatat: 41°07′49″N 16°52′00″E / 41.13028°N 16.86667°E | |
| Shteti | Italia |
| Rajoni | Pulia |
| Qyteti metropolitan | Bari (BA) |
| Qeverisja | |
| • Kryetari | Vito Leccese |
| Sipërfaqja | |
• Total | 117,56 km2 (4,539 sq mi) |
| Lartësia | 5 m (16 ft) |
| Popullsia (31 dhjetor 2024)[1] | |
• Total | 315.831 |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Kodi postar | 70121–70132 |
| Kodi telefonik | 080 |
| Shenjti mbrojtës | Shën Nikolla |
| Dita festive | 9 maj |
| Faqja zyrtare | www |
Bari është një qytet dhe komunë në Italinë jugore, kryeqendra e rajonit Pulia dhe e qytetit metropolitan të Barit. I vendosur në brigjet e Detit Adriatik, qyteti është një nga qendrat më të rëndësishme administrative, portuale, universitare dhe kulturore të Italisë jugore.[2][3][4]
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Bari shtrihet në bregdetin adriatik të Pulias. Qendra historike, e njohur si Bari Vecchia, ndodhet mbi gadishullin midis dy porteve të qytetit, ndërsa në jug zhvillohet lagjja muratiane, e ndërtuar në fillim të shekullit XIX gjatë periudhës së Joachim Muratit.[3]
Territori komunal ka një sipërfaqe prej 117,56 km².[5]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Vendi mund të ketë qenë i banuar që rreth vitit 1500 p.e.s. Qyteti pësoi ndikim të fortë grek dhe, në epokën romake, u bë një port i rëndësishëm me emrin Barium.[2]
Në Mesjetë Bari mori një rol të rëndësishëm në Adriatik dhe në marrëdhëniet me Lindjen bizantine. Qendra historike e sotme ruan ende strukturën mesjetare, muret dhe monumente të rëndësishme si kalaja normano-shvabe dhe bazilika e Shën Nikollës.[3]
Zhvillimi urban modern i qytetit lidhet edhe me krijimin e lagjes së re muratiane në vitin 1813, e ndarë qartë nga qyteti i vjetër.[3]
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sipas të dhënave më të fundit mbi bazë ISTAT, Bari kishte 315.831 banorë më 31 dhjetor 2024.[1]
Qyteti mbetet qendra më e madhe urbane e Pulias dhe një nga nyjat kryesore të Italisë jugore për administratë, arsim dhe shërbime.[2][4]
Ekonomia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ekonomia e Barit mbështetet kryesisht në shërbimet, administratën publike, tregtinë, arsimin universitar dhe veprimtaritë portuale. Roli i portit ka qenë historikisht vendimtar në zhvillimin ekonomik të qytetit.[2]
Sipas Autoritetit të Sistemit Portual të Adriatikut Jugor, porti i Barit vazhdon të regjistrojë trafik shumë të rëndësishëm tragetesh dhe kroçierash; në vitin 2025 pasagjerët e trageteve kaluan 1,5 milion njësi.[6][7]
Monumentet dhe kultura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Qendra historike e Barit është një nga hapësirat urbane më karakteristike të Adriatikut jugor. Ajo ruan një strukturë mesjetare, rrugica të ngushta dhe një numër të madh kishash e ndërtesash historike.[3]
Monumenti më i njohur i qytetit është Bazilika e Shën Nikollës, e themeluar në vitin 1087 për të ruajtur reliket e shenjtit mbrojtës të Barit.[8][9]
Ndër monumentet e tjera të rëndësishme janë Katedralja e Shën Sabinit, kalaja normano-shvabe dhe bërthama monumentale e Bari Vecchia.[3][10]
Një nga institucionet më të rëndësishme kulturore të qytetit është Teatro Petruzzelli, puna e të cilit nisi në vitin 1898 dhe që u hap më 14 shkurt 1903; që nga viti 1973 ai njihet zyrtarisht si teatro di tradizione.[11]
Arsimi dhe kërkimi shkencor
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Bari është një qytet universitar i rëndësishëm. Universiteti i Barit Aldo Moro u krijua me dekret të 9 tetorit 1924, mbi bazën e shkollave të mëparshme universitare të farmaceutikës dhe noterisë.[4]
Në qytet ndodhet edhe Politekniku i Barit, i themeluar në vitin 1990 dhe i konsideruar i vetmi politeknik i Italisë jugore.[12]
Këto institucione, së bashku me konservatorin dhe akademitë e tjera, i japin Barit një profil të fortë arsimor dhe shkencor.[4][12]
Transporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Bari është një nga nyjat kryesore të transportit në Adriatik. Porti i qytetit ka një rol qendror në lidhjet detare me Ballkanin dhe Mesdheun lindor.[6]
Qyteti shërbehet nga Aeroporto di Bari-Karol Wojtyła, pjesë e rrjetit të Aeroporti di Puglia.[13]
Lidhja midis aeroportit dhe qytetit është forcuar edhe nga transporti hekurudhor: sipas Ferrotramviaria-s, që nga viti 2013 aeroporti lidhet drejtpërdrejt me Bari Centrale dhe me Barlettën; Trenitalia flet për 34 lidhje ditore dhe një kohë udhëtimi rreth 15 minutash drejt aeroportit.[14][15]
Stacioni qendror i qytetit, Bari Centrale, është një nga pikat kryesore hekurudhore të rajonit dhe ka 18 binarë për shërbimin e udhëtarëve.[16]
Sporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sporti ka një rol të rëndësishëm në jetën qytetare të Barit. Komuna menaxhon një rrjet impiantesh sportive komunale dhe municipale, ndër të cilat spikat Stadio San Nicola.[17]
Klubi më i njohur sportiv i qytetit është S.S.C. Bari, që luan ndeshjet e veta në Stadio San Nicola.[18][19]
Stadio San Nicola, pronë e komunës, është impianti sportiv më i madh i qytetit dhe një nga simbolet urbane të Barit bashkëkohor.[17]
Feja dhe traditat qytetare
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Identiteti fetar dhe qytetar i Barit lidhet ngushtë me figurën e Shën Nikollës. Bazilika kushtuar atij është një qendër pelegrinazhi me rëndësi ndërkombëtare, si për besimtarët katolikë ashtu edhe për ata ortodoksë.[8]
Festimet kryesore të qytetit në nder të shenjtit zhvillohen në maj, veçanërisht rreth përkujtimit të translacionit të relikeve. Faqja zyrtare e bazilikës e lidh në mënyrë të drejtpërdrejtë festën me 9 majin, ndërsa Komuna e Barit organizon programin qytetar në ditët 7–9 maj.[20][21]
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 "Popolazione Bari 2001-2024" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 3 4 "Bari" (në anglisht). Encyclopaedia Britannica. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 6 "Bari Vecchia" (në anglisht). Italia.it. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 3 4 "La storia e le origini" (në italisht). Università degli Studi di Bari Aldo Moro. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Report Comune di Bari" (PDF) (në italisht). ISTAT. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 "Statistiche" (në italisht). Autorità di Sistema Portuale del Mare Adriatico Meridionale. Arkivuar nga origjinali më 18 prill 2026. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "I porti dell'Adriatico meridionale tengono il passo nei primi nove mesi del 2025" (në italisht). Autorità di Sistema Portuale del Mare Adriatico Meridionale. Marrë më 10 prill 2026.[lidhje e vdekur]
- 1 2 "Home page" (në italisht). Basilica Pontificia San Nicola. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "San Nicola" (në anglisht). Encyclopaedia Britannica. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Castello Svevo di Bari" (në italisht). Ministero della Cultura. Arkivuar nga origjinali më 26 prill 2026. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Il teatro" (në anglisht). Fondazione Teatro Petruzzelli. Marrë më 10 prill 2026.[lidhje e vdekur]
- 1 2 "Storia" (në italisht). Politecnico di Bari. Marrë më 10 prill 2026.[lidhje e vdekur]
- ↑ "Bari Airport" (në anglisht). Aeroporti di Puglia. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "A Aeroporto" (në italisht). Ferrotramviaria. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Aeroporto Internazionale di Bari Palese "Karol Wojtyla"" (në italisht). Trenitalia. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Bari Centrale" (në italisht). Rete Ferroviaria Italiana. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 "Impianti sportivi comunali e municipali" (në italisht). Comune di Bari. Marrë më 10 prill 2026.[lidhje e vdekur]
- ↑ "SSC Bari - Sito ufficiale" (në italisht). SSC Bari. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Carta dei servizi" (në italisht). SSC Bari. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Festa della Traslazione di San Nicola - 9 maggio" (në italisht). Basilica Pontificia San Nicola. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Festa di San Nicola: i principali appuntamenti del sindaco nelle giornate del 7, 8 e 9 maggio" (në italisht). Comune di Bari. Marrë më 10 prill 2026.[lidhje e vdekur]
Lidhje të jashtme
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me Bari.
