Bolonja
Bolonja
| |
|---|---|
| Comune di Bologna | |
 Pamje nga Bolonja | |
 Coat of arms | |
  Bolonja Vendndodhja në Itali | |
| Koordinatat: 44°29′38″N 11°20′34″E / 44.49389°N 11.34278°E | |
| Vendi |  Italia |
| Rajoni | Emilja-Romanja |
| Qyteti metropolitan | Bolonja (BO) |
| Qeverisja | |
| • Kryetari | Matteo Lepore (PD) |
| Sipërfaqja | |
• Total | 140,86 km2 (5,439 sq mi) |
| Lartësia | 54 m (177 ft) |
| Popullsia (31 dhjetor 2024) | |
• Total | 392.791 |
| • Dendësia | 28/km2 (72/sq mi) |
| Emërtimi i banorëve | bolonjezë |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Shenjt mbrojtës | Shën Petroni |
| Dita festive | 4 tetor |
| Faqja zyrtare | Faqja zyrtare |
Bolonja (italisht: Bologna; në dialektin bolonjez Bulåggna) është një qytet dhe komunë në Italinë veriore, kryeqendra e rajonit Emilja-Romanja dhe e Qytetit Metropolitan të Bolonjës. Më 31 dhjetor 2024 qyteti kishte 392.791 banorë.[1] Bolonja shtrihet në rrëzë të Apenineve, midis lumenjve Reno dhe Savena, përgjatë rrugës historike Via Emilia.[2]
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Bolonja ndodhet në pjesën veriore të Italisë, në zemër të Emilja-Romanjës, në kufirin midis fushës së Padanisë dhe kodrave të para apeninike.[2] Qyteti ka një sipërfaqe prej 140,86 km² dhe lartësi mesatare rreth 54 m mbi nivelin e detit.[3]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Origjina e Bolonjës lidhet me vendbanimin etrusk Felsina. Në shekullin IV p.e.s. zona u pushtua nga fisi gal Boii, ndërsa rreth vitit 190 p.e.s. u bë koloni dhe municipium romak me emrin Bononia.[2] Pas rënies së Perandorisë Romake qyteti kaloi nëpër periudha të ndryshme sundimi, derisa në fillim të shekullit XII u shndërrua në një komunë të lirë.[2]
Gjatë Mesjetës Bolonja u bë një nga qendrat më të rëndësishme politike dhe kulturore të Italisë veriore. Pas sundimit të familjeve të ndryshme vendase, në vitin 1506 qyteti u përfshi në Shtetin Papnor. Sundimi papnor u ndërpre vetëm përkohësisht gjatë periudhës franceze (1797–1814), ndërsa në vitin 1860 Bolonja u bashkua me Mbretërinë e Italisë.[2] Gjatë Luftës së Dytë Botërore qyteti pësoi bombardime të rënda dhe u çlirua në vitin 1945.[2]
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Më 31 dhjetor 2024 në regjistrat anagrafikë të komunës ishin të regjistruar 392.791 banorë.[1] Sipas të njëjtit raport, 61.601 banorë ishin shtetas të huaj, ose 15,7% e popullsisë; komunitetet më të mëdha ishin ato rumune, bangladesheze dhe filipinase.[1]
Arsimi dhe kërkimi shkencor
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Bolonja njihet në mbarë botën për Universitetin e Bolonjës (Alma Mater Studiorum), i themeluar tradicionalisht në vitin 1088 dhe i konsideruar si universiteti më i vjetër në botën perëndimore.[4] Universiteti ka luajtur një rol themelor në historinë intelektuale të Evropës dhe e ka bërë qytetin një qendër të rëndësishme studentore dhe kërkimore.[4]
Monumentet dhe kultura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Qendra historike e Bolonjës ruan një karakter të fortë mesjetar, i dalluar sidomos nga rrjeti i gjatë i portikëve dhe nga kullat historike të qytetit.[2] Portikët e Bolonjës u përfshinë në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s më 28 korrik 2021; siti serial përfshin 12 grupe portikësh të përzgjedhur, pjesë e një sistemi urban që arrin rreth 62 km gjatësi në të gjithë qytetin.[5][6][7]
Ndër monumentet më të njohura të qytetit janë Dy Kullat (Asinelli dhe Garisenda), që konsiderohen simbol i Bolonjës,[8] Piazza Maggiore dhe Bazilika e Shën Petronios, kisha më e madhe dhe më e rëndësishme e qytetit.[9]
Ekonomia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Bolonja është një nga qendrat kryesore ekonomike të Italisë veriore. Roli i saj mbështetet në shërbimet, tregtinë, arsimin universitar, logjistikën dhe aktivitetin panairor. Kompleksi BolognaFiere shtrihet në një sipërfaqe prej rreth 375.000 m² dhe është një nga qendrat më të rëndësishme për panaire dhe ngjarje në Itali.[10]
Qyteti njihet gjithashtu për traditën gastronomike emiliane, sidomos për specialitete si tortellini, tagliatelle dhe lasagne alla bolognese.[11]
Transporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Bolonja është një nyje e madhe rrugore dhe hekurudhore midis veriut dhe jugut të Italisë. Stacioni Bologna Centrale është një nga më të rëndësishmit në vend: rreth 159.000 njerëz kalojnë aty çdo ditë, me afro 58 milionë në vit dhe rreth 700 trena në ditë.[12]
Qyteti shërbehet edhe nga Aeroporti Guglielmo Marconi, i cili në vitin 2024 regjistroi 10.775.972 pasagjerë dhe ishte aeroporti i shtatë në Itali për numrin e pasagjerëve.[13]
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 La popolazione al 31 dicembre 2024, Comune di Bologna / Città metropolitana di Bologna. Qasur më 9 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 Bologna, Encyclopaedia Britannica. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Report Comune di Bologna, ISTAT, 26 qershor 2024. Qasur më 9 prill 2026.
- 1 2 Our history, Università di Bologna. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ The Porticoes of Bologna, UNESCO World Heritage Centre. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ UNESCO e patrimonio mondiale, Comune di Bologna. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Portici di Bologna, Comune di Bologna. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Le Due Torri - Torre degli Asinelli. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Basilica di San Petronio, Bologna Welcome. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Bolognafiere[lidhje e vdekur], BolognaFiere Group. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Bologna city of Food, Emilia-Romagna Welcome. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Bologna Centrale, Grandi Stazioni Rail. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Key Data Airport, Aeroporto G. Marconi di Bologna. Qasur më 9 prill 2026.