Shko te përmbajtja

Borneo

Redakto lidhjet
Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Borneo
Pulu K'lemantang
Ishull
Galeri pamjesh të Samarindës, qytetit më të madh të Borneos
Galeri pamjesh të Samarindës, qytetit më të madh të Borneos
Ndarja administrative e Borneos
Ndarja administrative e Borneos
Koordinatat: 01°N 114°E / 1°N 114°E / 1; 114
RajoniAzia Juglindore (arkipelagu i Ishujve të Mëdhenj Sunda)
ShtetiIndonezia, Malajzia, Brunei
Ndarja administrativeBelait, Brunei dhe Muara, Temburong, Tutong (Brunei);
Kalimantani Perëndimor, Kalimantani Qendror, Kalimantani Jugor, Kalimantani Lindor dhe Kalimantani Verior (Indonezia);
Sabah, Saravak, Labuan (Malajzia)
Sipërfaqja
 • Total
743.330 km2 (287,000 sq mi)
Lartësia
4.095 m (13,435 ft)
Popullsia
 (2023)
 • Total
21.258.000[1][2][3]
 • Dendësia30,8/km2 (800/sq mi)

Borneo (Pulau Borneo) është i tretë ishulli më i madh në botë dhe më e madhe në Azi. Isulli të Borneo ështe i ndarë politikisht në tre vendet: Malajzia dhe Brunei në veri, dhe Indonezia në jug.[4] Përafërsisht 73% ështe në territor Indonezian.

Gjeografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Mali Kinabalu në Malajzi, maja më e lartë e ishullit.[5]

Lista e majave më të larta në Borneo sipas lartësisë:

  • Mali Kinabalu 13,435 ft (4,095 m)
  • Mali Trusmadi 8,668 ft (2,642 m)
  • Kodra Raja 7,474 ft (2,278 m)
  • Muruk Miau 6,837 ft (2,084 m)
  • Mali Vakid 6,778 ft (2,066 m)
  • Kodra Monkobo 5,866 ft (1,788 m)
  • Mali Lotung 5,843 ft (1,781 m)
  • Mali Magdalena 4,288 ft (1,307 m)
  • Kodra Talibu 4,144 ft (1,263 m)

Lumenjtë

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Lumi Kapuas në Indonezi. 1,000 km (620 mi) i gjatë, është lumi më i gjatë në Borneo.[6]

Lista të Borneos sipas gjatësisë:

  • Lumi Kapuas 1,143 km (710 mi)
  • Lumi Barito 1,090 km (680 mi)
  • Lumi Mahakam 980 km (610 mi)
  • Lumi Kahajan 658 km (409 mi)
  • Lumi Mendavai 616 km (383 mi)
  • Lumi Kajan 576 km (358 mi)
  • Lumi Raxhang 565 km (351 mi)
  • Lumi Kinabatangan 560 km (350 mi)
  • Lumi Baram 400 km (250 mi)
  • Lumi Sembakung 352 km (219 mi)
  • Lumi Sesajap 279 km (173 mi)
  • Lumi Pavan 197 km (122 mi)

Demografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

The demonimi për Borneon është borneas.[7]

Borneo ka 23,053,723 banorë (sipas censuseve të viteve 2020),[1][2] një dendësi popullsie prej 30.8 inhabitants per square kilometre (80 inhabitants per square mile). Shumica e popullsisë jeton në qytetet bregdetare, megjithëse territori i brendshëm ka qyteza dhe fshatra përgjatë lumengjve.

Territoret sipas popullsisë, përmasave dhe zonës kohore

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Shteti Popullsia Sipërfaqja Dendësia Provinca/shteti federal Popullsia Sipërfaqja Dendësia Kryeqendra Zona kohore
Brunei460,345 banorë[8]
(2% e popullsisë)		5,765 km2
(0.8% e territorit tokësor)		72.11/km2 Bandar Seri Begauan 02:05
Indonezia (Kalimantani)16,544,696 banorë[9]
(72% e popullsisë)		539,238 km2
(72.5% e sipërfaqes tokësore)		30.8/km2Kalimantani Verior713,622
(3% e popullsisë)		72,275 km2
(9.7% e sipërfaqes tokësore)		9.7/km2Tanxhung Selor 02:05
Kalimantani Lindor3,849,842 banorë
(16.8% e popullsisë)		127,347 km2
(17.1% sipërfaqes tokësore)		29.6/km2Samarinda 02:05
Kalimantani Jugor3,808,235 banorë
(16.6% e popullsisë)		38,744 km2
(5.2% e sipërfaqes tokësore)		105.1/km2Banxharbaru 02:05
Kalimantani Qendror2,702,200 banorë
(11.8% e popullsisë)		153,565 km2
(20.6% sipërfaqes tokësore)		17.4/km2Palangka Raja 01:05
Kalimantani Perëndimor5,470,797 banorë
(23.8% e popullsisë)		147,307 km2
(19.8% e sipërfaqes tokësore)		36.8/km2Pontianak 01:05
Malajzia (Malajzia Lindore)5,967,582 banorë
(26% e popullsisë)		198,447 km2
(26.7% e sipërfaqes tokësore)		30.7/km2Sabah3,418,785 banorë
(14.9% e popullsisë)		73,904 km2
(9.9% e sipërfaqes tokësore)		46/km2Kota Kinabalu 02:05
Saravak2,453,677 banorë
(10.7% e popullsisë)		124,450 km2
(16.7% e sipërfaqes tokësore)		22/km2Kuçing 02:05
Labuan95,120 banorë
(0.4% e popullsisë)		92 km2
(0.1% e sipërfaqes tokësore)		1,000/km2Viktoria 02:05
Totali22,972,623 banorë743,450 km230.9~/km2
qytetet dhe qytezat kryesore në Borneo

20 qytetet dhe qytezat më të mëdha në Borneo sipas popullsisë

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Samarinda, qyteti më i madh dhe më i populluar në ishullin e Borneos
Balikpapani, qyteti i dytë më i populluar dhe më i madh në Borneo
  •   Kryeqyteti i shtetit federal/kryeqendra provinciale
  •   Kryeqyteti shtetëror
RenditjaQytetiPopullsia[10]ShtetiProvinca/shteti federal
1Samarinda861,878 banorëIndoneziaKalimantani Lindor
2Balikpapani738,532 banorëIndoneziaKalimantani Lindor
3Pontianaku679,818 banorëIndoneziaKalimantani Perëndimor
4Banxharmasini678,243 banorëIndoneziaKalimantani Jugor
5Kota Kinabalu500,425 banorëMalajziaSabah
6Sandakani439,050 banorëMalajziaSabah
7Tavau420,806 banorëMalajziaSabah
8Kuçingu402,738 banorëMalajziaSaravak
9Miri356,900 banorëMalajziaSaravak
10Bandar Seri Begauan318,530 banorëBrunei
11Palangkaraja305,797 banorëIndoneziaKalimantani Qendror
12Banxharbaru272,763 banorëIndoneziaKalimantani Jugor
13Tarakani249,960 banorëIndoneziaKalimantani Verior
14Singkavangu246,112 banorëIndoneziaKalimantani Perëndimor
15Bontangu189,968 banorëIndoneziaKalimantani Lindor
16Sampiti166,773 banorëIndoneziaKalimantani Qendror
17Sibu162,676 banorëMalajziaSaravak
18Bintulu114,058 banorëMalajziaSaravak
19Tengarongu106,669 banorëIndoneziaKalimantani Lindor
20Pangkalan Buni105,514 banorëIndoneziaKalimantani Qendror
Kuçingu, një nga qytetet më të mëdhenj në ishullin e Borneos

Urbanizimi sipas rajonit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Shteti Provinca/shteti federal Popullsia urbane–rurale (%)
Urbane Rurale
Brunei[11][12]78.3%21.8%
Indonezia (Kalimantani)[13]Kalimantani Lindor
Kalimantani Verior		68.9%31.1%
Kalimantani Jugor48.4%51.6%
Kalimantani Qendror40.2%59.8%
Kalimantani Perëndimor36.2%63.8%
Malajzia (Malajzia Lindore)[14][15]Sabah54.7%45.3%
Saravak57.0%43.0%
Labuan88.9%11.1%
Kërcimtarë të rinj dajakë me veshjet e tyre tradicionale, Fshati kulturor Pampang, Samarinda, Kalimantani Lindor, Indonezi

Etnitë kryesore sipas rajonit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Një grup banorësh bruneias në Baxhu Melaju; malajët etnikë të Borneos banojnë së pari në zonat bregdetare të ishullit.
Shteti Provinca/shteti federal Grupet etnike kryesore
Vendas Të ardhur
BruneiBisaja, dusunë, kedajanë, malajë Kinezë
Indonezia (Kalimantani)Kalimantani VeriorBaxhau, bulunganë, dajakë, tidungë Bugisë, xhavanezë
Kalimantani LindorBanxharezë, berau, dajakë, kutai, paserë Bugisë, xhavanezë
Kalimantani JugorBanxharezë, dajakë Bugisë, xhavanezë, madurezë
Kalimantani QendrorBanxharezë, dajakë, malajë Xhavanezë, madurezë
Kalimantani PerëndimorDajakë, malajë Kinezë, xhavanezë, madurezë
Malajzia (Malajzia Lindore)SabahBaxhau, kadazan-dusunë, malajë, murutë, rungusë, sulukë Bugisë, kinezë
SaravakBidajuhë, ibanë, malajë, melanau, orang ulu Kinezë
Baxhau, kadazan-dusunë, kedajanë, malajë, murutë Kinezë

Feja

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Feja sipas rajoneve
Feja në Brunei (2016)[16]
  1. Islami (80.9%)
  2. Krishtërimi (7.10%)
  3. Budizmi (7.00%)
  4. Të tjera (5.00%)
Feja në Borneon Malajziane (2020)
  1. Islami (51.9%)
  2. Krishtërimi (37.4%)
  3. Budizmi (9.00%)
  4. Konfucianizmi dhe të tjera (0.30%)
  5. Hinduizmi (0.10%)
  6. Pa fe (1.30%)
Feja në Borneon Indoneziane (dhjetor 2023)[17]
  1. Islami (78.4%)
  2. Protestantizmi (9.30%)
  3. Katolikë Romanë (9.09%)
  4. Budizmi (1.94%)
  5. Hinduizmi (1.08%)
  6. Konfucianizmi (0.10%)
  7. Fe popullore (0.06%)

Shiko edhe

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. 1 2 Sugianto, Danang. "Sensus Penduduk 2020 Selesai, Begini Sebaran Masyarakat RI Terbaru". finance.detik.com (në anglisht). Marrë më 27 shtator 2022.
  2. 1 2 "Malaysia: Federal States, Territories, Districts, Major Cities, Urban Aras & Conurbations – Statistics & Maps on City Population". Citypopulation.de (në anglisht). 20 maj 2013.
  3. ↑ "W. P. Labuan Sepintas Lalu". statistics.gov.my (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 13 nëntor 2014.
  4. ↑ Donna Marchetti (2 gusht 1998). "Borneo's Wild Side" (në anglishte amerikane). The New York Times. Marrë më 20 qershor 2017.
  5. ↑ "An Awesome Island". Borneo: Island in the Clouds (në anglisht). PBS.
  6. ↑ Khee Giap Tan; Nurina Merdikawati; Mulya Amri; Blake Harley Berger (8 shtator 2015). 2014 Annual Competitiveness Analysis and Development Strategies for Indonesian Provinces (në anglisht). World Scientific. fq. 286–. ISBN 978-981-4730-43-3.
  7. ↑ Christine Padoch; Nancy Lee Peluso (1996). Borneo in Transition: People, Forests, Conservation, and Development (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-967-65-3110-0.
  8. ↑ "Department of Economic Planning and Development – Population". www.depd.gov.bn (në anglishte amerikane). Arkivuar nga origjinali më 20 mars 2017. Marrë më 12 dhjetor 2017.
  9. ↑ Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.
  10. ↑ "The 10 Largest Cities In Borneo". World Atlas (në anglisht). 2019. Marrë më 1 prill 2023.
  11. ↑ "Share of the urban population in Brunei from 2012 to 2021". World Atlas (në anglisht). 2023. Marrë më 15 prill 2023.
  12. ↑ "Brunei Urban Population 1960–2023". Macrotrends (në anglisht). Marrë më 15 prill 2023.
  13. ↑ "Persentase Penduduk Daerah Perkotaan menurut Provinsi, 2010–2035". Badan Pusat Statistik (në indonezisht). 2020. Marrë më 15 prill 2023.
  14. ↑ "Key Findings of Population and Housing Census of Malaysia 2020: Urban and Rural". Department of Statistics Malaysia Official Portal (në anglisht). 2020. Arkivuar nga origjinali më 15 prill 2023. Marrë më 15 prill 2023.
  15. ↑ "Population Distribution and Basic Demographic Characteristic Report 2010 (Updated: 05/08/2011)". Department of Statistics Malaysia Official Portal (në anglisht). 2011. Arkivuar nga origjinali më 20 gusht 2017. Marrë më 15 prill 2023.
  16. ↑ "Population by Religion, Sex and Census Year". deps.gov.bn (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 1 prill 2021. Marrë më 11 maj 2021.
  17. ↑ "ArcGIS Web Application". gis.dukcapil.kemendagri.go.id (në anglisht dhe indonezisht). Arkivuar nga origjinali më 5 korrik 2022. Marrë më 27 shtator 2021.
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Borneo&oldid=2842943"