Shko te përmbajtja

Judit Polgár

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Judit Polgár
Polgár më 2008

Judit Polgár (lindi më 23 korrik 1976) është një mjeshtre e madhe shahu hungareze, e konsideruar gjerësisht si shahistja më e fortë femër e të gjitha kohërave.[1] Në vitin 1991, Polgár fitoi titullin Mjeshtër i Madh në moshën 15 vjeç e 4 muaj, në atë kohë më i riu që e kishte bërë këtë, duke thyer rekordin e mbajtur më parë nga ish-kampioni botëror Bobby Fischer. Ajo ishte lojtarja më e re ndonjëherë që hyri në listën e vlerësimit të 100 lojtarëve më të mirë të FIDE-s, duke u renditur në vendin e 55-të në listën e vlerësimit të janarit 1989, në moshën 12-vjeçare.[2]

Polgár është e vetmja grua që ka qenë një kandidate serioze për Kampionatin Botëror të Shahut, në të cilin mori pjesë në vitin 2005; ajo kishte marrë pjesë më parë në turne të mëdhenj, me 100 lojtarë plus nokaut për kampionatin botëror. Ajo është gjithashtu gruaja e vetme që ka tejkaluar 2700 Elo, duke arritur një kulm të renditjes botërore prej Nr. 8 në vitin 2004 dhe vlerësimin maksimal prej 2735 në vitin 2005.[3][4] Ajo është e vetmja grua që renditet në dhjetëshen e parë të të gjithë shahisteve, duke arritur për herë të parë atë renditje në 1996. Ajo ishte gruaja nr. 1 e vlerësuar në botë nga janari 1989 deri në pensionimin e saj më 13 gusht 2014.[a]

Ajo ka fituar ose ka marrë pjesë e para në turnetë e shahut të Hastings 1993, Madrid 1994, León 1996, U.S. Open 1998, Hoogeveen 1999, Sigeman & Co 2000, Japfa 2000, dhe Najdorf Memorial 2000.[5] Polgár është e vetmja grua që ka fituar një ndeshje kundër një lojtari në fuqi në botë, numër një dhe ka mposhtur njëmbëdhjetë kampionë aktualë ose ish-kampionë të botës në shah të shpejtë ose klasik: Magnus Carlsen, Anatoly Karpov, Garry Kasparov, Vladimir Kramnik, Boris Spassky, Vasily Smyslov, Veselin Topalov, Viswanathan Anand, Ruslan Ponomariov, Alexander Khalifman, dhe Rustam Kasimdzhanov.[6]

Më 13 gusht 2014, ajo njoftoi tërheqjen e saj nga shahu konkurrues.[7][8][9] Në qershor 2015, Polgár u zgjodh si kapitene dhe trajnere e re e ekipit kombëtar hungarez të meshkujve.[10] Më 20 gusht 2015, ajo mori dekoratën më të lartë të Hungarisë, Kryqin e Madh të Urdhrit të Shën Stefanit të Hungarisë.[11] Në vitin 2021, Polgár u fut në World Chess Hall of Fame.[12]

Judit, Zsuzsa, Zsófia dhe László Polgár, 1989

Polgár lindi më 23 korrik 1976 në Budapest në një familje jehudo-hungareze.[13] Polgár dhe dy motrat e saj më të mëdha, Mjeshtrja e Madhe Susan dhe Mjeshtrja Ndërkombëtare Sofia, ishin pjesë e një eksperimenti edukativ të kryer nga babai i tyre, László Polgár, në një përpjekje për të provuar se fëmijët mund të arrinin arritje të jashtëzakonshme nëse stërviteshin në një lëndë të specializuar që në moshë shumë të re.[14] "Gjenitë bëhen, jo lindin", ishte teza e László. Ai dhe gruaja e tij Klára i edukuan tre vajzat e tyre në shtëpi, me shahun si lëndë të specializuar.[15] László u mësoi gjithashtu tre vajzave të tij gjuhën ndërkombëtare Esperanto. Ato morën rezistencë nga autoritetet hungareze pasi shkollimi në shtëpi nuk ishte një qasje "socialiste". Ato gjithashtu morën kritika në atë kohë nga disa komentues perëndimorë për privimin e motrave nga një fëmijëri normale.

Tradicionalisht, shahu kishte qenë një aktivitet i dominuar nga meshkujt dhe gratë shpesh shiheshin si lojtare më të dobëta, duke çuar kështu përpara idenë e një Kampione Bote për Femra.[16] Megjithatë, që nga fillimi, László ishte kundër idesë që vajzat e tij duhej të merrnin pjesë në ngjarje vetëm për femra. "Gratë janë në gjendje të arrijnë rezultate të ngjashme, në fushat e aktiviteteve intelektuale, me ato të burrave", shkroi ai. "Shahu është një formë e aktivitetit intelektual, kështu që kjo vlen edhe për shahun. Prandaj, ne hedhim poshtë çdo lloj diskriminimi në këtë drejtim."[17] Kjo i vuri Polgárët në konflikt me Federatën Hungareze të Shahut të asaj kohe, politika e së cilës ishte që gratë të luanin në turne vetëm për femra. Motra e madhe e Polgár, Susan, fillimisht luftoi burokracinë duke luajtur në turne për meshkuj dhe duke refuzuar të luante në turne për femra. Në vitin 1985, kur ajo ishte një Mjeshtre Ndërkombëtare 15-vjeçare, Susan tha se ishte për shkak të këtij konflikti që ajo nuk ishte vlerësuar me titullin Mjeshtre e Madhe pavarësisht se kishte kaluar normën njëmbëdhjetë herë.[18]

Ndërsa ka një kuptim të fortë të lojës pozicionale, Polgár shkëlqen në taktika dhe njihet për një stil agresiv loje, duke u përpjekur të maksimizojë iniciativën dhe duke ndjekur në mënyrë aktive ndërlikimet.[19] Ish-kampioni i botës Garry Kasparov shkroi se, bazuar në lojërat e saj, "nëse të 'luash si vajzë' do të thoshte diçka në shah, do të thoshte agresion i pamëshirshëm".[20] Në rininë e saj, ajo ishte veçanërisht popullore me tifozët e shahut për shkak të gatishmërisë së saj për të përdorur gambite dhe sulme të egra.[21] Si adoleshente, Polgár është vlerësuar për kontributin në popullaritetin e variantit hapës Gambiti i Oficerit të Mbretit.[22] Polgár preferon hapjet agresive, duke luajtur 1.e4 si e Bardhë dhe Mbrojtjen Siciliane ose Mbrojtjen Indiane të Mbretitë me të zezë, por ajo ka thënë gjithashtu se zgjedhjet e saj hapëse do të varen edhe nga trajneri i saj.[23][19][24] Duke përshkruar një takim individual me Polgár, ish-kampioni i SHBA-së Joel Benjamin tha: "Ishte një luftë e plotë për pesë orë. Isha plotësisht i rraskapitur. Ajo është një tigër në tabelën e shahut. Ajo absolutisht ka një instinkt vrasës. Bën një gabim dhe ajo shkon drejt e në fyt."[25]

Polgár është veçanërisht e aftë në kontrollet e kohës më të shpejtë. Kur ishte ende e re, Der Spiegel shkroi për të, "stuhitë e saj taktike gjatë lojërave blitz kanë ngatërruar shumë kundërshtarë, të cilët vlerësohen më lart".[26]

Polgár ka folur për vlerësimin e aspektit psikologjik të shahut. Ajo ka deklaruar se preferon të mësojë stilin e një kundërshtari në mënyrë që të mund të luajë qëllimisht kundër atij lojtari në vend që të luajë shah "objektiv".[27] Në fitoren e saj të vitit 2002 (në kontrollin e kohës 25 minuta) ndaj Kasparov, ajo zgjodhi qëllimisht një linjë që Kasparov kishte përdorur kundër Vladimir Kramnik, duke përdorur strategjinë e detyrimit të kundërshtarit të "luante kundër vetes". Përgjigja e Kasparov ishte e pamjaftueshme dhe ai shpejt e gjeti veten në një pozicion inferior.[28]

Në gusht të vitit 2000, Polgár u martua me kirurgun veterinar hungarez Gusztáv Font.[29][30] Ata kanë dy fëmijë, një djalë me emrin Olivér (i lindur më 2004) dhe një vajzë me emrin Hanna (e lindur më 2006). Ndërsa Judit qëndroi në Hungari, motrat dhe prindërit e saj përfundimisht emigruan: Sofia në Izrael, Susan në Shtetet e Bashkuara dhe prindërit e saj në Izrael dhe Shtetet e Bashkuara.[31]

Disa anëtarë të familjes së Polgár u vranë në Holokaust; gjyshja e saj ishte një mbijetuese e kampit të përqendrimit të Aushvicit.[32]

  • Forbes, Cathy (1992), The Polgar Sisters: Training or Genius?, Henry Holt & Co., ISBN 0-8050-2426-3
  • Hurst, Sarah (2002), Curse of Kirsan: Adventures in the Chess Underworld, Russell Enterprises, ISBN 1-888690-15-1
  • Karolyi, Tibor (2004), Judit Polgár, the Princess of Chess, Batsford, ISBN 0-7134-8890-5
  • Polgar, Susan; Truong, Paul (2005), Breaking Through : How the Polgar Sisters Changed the Game of Chess, Everyman Chess, ISBN 1-85744-381-0
  • Shahade, Jennifer, Chess Bitch: Women In The Ultimate Intellectual Sport, Siles Press, ISBN 1-890085-09-X
  • Polgár, Judit; Kepes, András (2008). Matt a férfiaknak (Checkmate to Men) English translation due 2009.
  • Polgar, Judit (2010), Chess Playground, Caissa Hungary, ISBN 978-963-06-9620-3
  1. ↑ Më pas, duke qenë se nuk mund të hiqej nga lista për 12 muajt e ardhshëm, në listën e vlerësimit të marsit 2015, ajo u kalua “zyrtarisht” nga lojtarja kineze Hou Yifan; ajo ishte sërish nr. 1 në listën e vlerësimit të femrave në gusht 2015, në paraqitjen e saj të fundit në renditjen botërore të FIDE-s.
  1. ↑ "Women Grandmasters in Chess" (në anglisht). MichaelBluejay. Arkivuar nga origjinali më 17 shtator 2017. Marrë më 13 prill 2010.
  2. ↑ FIDE Rating List :: January 1989 Arkivuar 4 janar 2017 tek Wayback Machine OlimpBase
  3. ↑ Smerdon, David (13 dhjetor 2020). "What's behind the gender imbalance in top-level chess?". The Conversation (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 29 tetor 2021. Marrë më 15 qershor 2021.
  4. ↑ "Judit Polgar | Top Chess Players". Chess.com (në anglishte amerikane). Arkivuar nga origjinali më 20 nëntor 2021. Marrë më 15 qershor 2021.
  5. ↑ Avrukh, Boris (25 qershor 2009). "Super-Tournament – Participants" (në anglisht). Boris Avrukh. Arkivuar nga origjinali më 18 korrik 2011. Marrë më 22 prill 2010.
  6. ↑ "Judit Polgár" (në anglisht). Judit Polgár. Arkivuar nga origjinali më 25 mars 2013. Marrë më 10 shkurt 2014.
  7. ↑ Moody, Oliver (13 gusht 2014). "Queen who exposed the arrogance of kings". The Times (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 3 tetor 2015. Marrë më 5 shtator 2015.
  8. ↑ Friedel, Frederic (13 gusht 2014). "Judit Polgar to retire from competitive chess" (në anglisht). ChessBase. Arkivuar nga origjinali më 16 tetor 2015. Marrë më 16 gusht 2014.
  9. ↑ "Her official statement on her retirement" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 18 mars 2015.
  10. ↑ "Judit Polgar new captain of the Hungarian National Men's Chess Team" (në anglisht). Chessdom. 12 qershor 2015. Arkivuar nga origjinali më 1 janar 2016. Marrë më 5 shtator 2015.
  11. ↑ "ORDER OF SAINT STEPHEN: PRESIDENT ÁDER HANDS OVER HUNGARY'S HIGHEST STATE DECORATION" (në anglisht). Hungary Today. 24 gusht 2015. Arkivuar nga origjinali më 24 dhjetor 2015. Marrë më 5 shtator 2015.
  12. ↑ "Judit Polgar". World Chess Hall of Fame (në anglisht). 11 maj 2021. Arkivuar nga origjinali më 25 dhjetor 2021. Marrë më 30 korrik 2022.
  13. ↑ Breaking Through: How the Polgar Sisters Changed the Game of Chess, (Everyman Chess 2005), Susan Polgar, page 14
  14. ↑ Shenk, David (2006). The Immortal Game: Or How 32 carved pieces on a board illuminated our understanding of war, art, science, and the human brain (në anglisht). Anchor Canada/Random House. fq. 132. ISBN 978-0-385-66227-7.
  15. ↑ Shvidler, Eli (22 nëntor 2007). "All the right moves". Haaretz (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 22 nëntor 2007.
  16. ↑ Carlisle, Rodney P. (2009). Encyclopedia of play in today's society (në anglisht). Sage Publications, Inc. fq. 129. ISBN 978-1-4129-6670-2. Arkivuar nga origjinali më 5 tetor 2023. Marrë më 29 shtator 2023.
  17. ↑ Koza, Patricia (UPI) (9 nëntor 1986). "Sisters test male domination of chess". The Mohave Daily Miner (në anglisht). Kingman, Arizona. fq. B2.
  18. ↑ Harold C. Schonberg (30 mars 1985). "Top-rated at 15, Girl Challenges Chess World". The New York Times (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 15 janar 2014. Marrë më 16 korrik 2011.
  19. 1 2 "Anand describes Polgar's playing style" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 25 gusht 2008. Marrë më 27 korrik 2009.
  20. ↑ Kasparov, Garry (2007). How life imitates chess: making the right moves, from the board to the boardroom (në anglisht). Bloomsbury. fq. 137. ISBN 978-1-59691-387-5.
  21. ↑ Day, Lawrence (6 mars 1993). "Sisters winning pair". The Toronto Star (në anglisht). fq. J8.
  22. ↑ Burgess, Graham (2009). The Mammoth Book of Chess (në anglisht). Constable & Robinson. fq. 124. ISBN 978-1-84529-931-6.
  23. ↑ Gabim citimi: Etiketë <ref> e pavlefshme; asnjë tekst nuk u dha për refs e quajtura HowGood
  24. ↑ Mainka, Jan (15 qershor 2010). "Less Aggressive, but still taking the initiative". The Budapest Times (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 20 korrik 2011. Marrë më 21 qershor 2010.
  25. ↑ Lyman, Shelby (7 mars 1993). "Women, men are equal across the chessboard". Spartanburg Herald-Journal (në anglisht). Spartanburg, South Carolina. fq. C7.
  26. ↑ Shelby Lyman (30 tetor 1988). "Hungarian girl may be next world champion" (në anglisht). Nashua, New Hampshire: The Sunday Telegraph. fq. F-2.
  27. ↑ "Polgar interview speaking of psychology in chess" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 28 maj 2009. Marrë më 27 korrik 2009.
  28. ↑ Pein, Malcolm. "Russia vs. The Rest of the World Moscow 2002" (në anglisht). This Week In Chess. Arkivuar nga origjinali më 30 shtator 2011. Marrë më 7 maj 2010.
  29. ↑ Burgess, David (31 mars 2001). "To Men, Losing to Judit Polgár Is No Disgrace : Tigress of the Chessboard Purrs Quietly and Pounces". The New York Times (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 28 mars 2012. Marrë më 25 prill 2010.
  30. ↑ Polgar, Judit. "Judit Polgár – Gregory Kaidanov Match – Players" (në anglisht). MonRoi Inc. Arkivuar nga origjinali më 26 nëntor 2010. Marrë më 24 prill 2010.
  31. ↑ Gabim citimi: Etiketë <ref> e pavlefshme; asnjë tekst nuk u dha për refs e quajtura Telegraph_Allot2002
  32. ↑ Forbes, Cathy The Polgar Sisters: Training or Genius?

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Judit_Polgár&oldid=2857945"