Kanceri i gjirit

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Kanceri i gjirit është një kancer i cili fillon në indet e gjirit. Kemi dy tipe te ndryshme te kancerit te gjirit:

  • KARCINOMA LOBULARE: fillon në pjesët e gjirit te cilat quhen lobula në te cilat prodhohet qumështi.
  • Në raste te rralla mund te paraqitet edhe në pjesë te tjera te gjirit.

Karcinoma e gjirit mund te jete dy llojëshe: INVAZIVE dhe JO-INVAZIVE.

  • INVAZIVE do te thotë që karcinoma është përhapur nga kanalet e qumështit në inde te tjera te gjirit.
  • JO-INVAZIVE do te thotë se ende nuk janë përfshire indet e tjera te gjirit përveç në atë vend te lokalizuar. Ky lloj ndryshe quhet "IN SITU".

- Shume karcinoma te gjirit janë te ndjeshme ndaj hormoneve "Estrogjene" (hormone seksuale). Këto hormone i ndihmojnë masës kanceroze që te përparoj. Karcinomat e tilla kane receptore estrogjen në qendër te qelizave te tyre - karcinome ER-pozitive.

- Disa gra kane karcinomen e llojit HER2-pozitive te gjirit. HER2 i referohet gjenit i cili ndihmon qelizat karcinome te rriten, te ndahen dhe te shumohen. Ky lloj historikisht është tejet agresiv dhe ka rrezik te larte që te rikthehet pas një kohe në krahasim me llojet e tjera.

Kanceri i gjirit.[1]

Shkaktarët dhe faktorët e rrezikut[redakto | redakto tekstin burimor]

Kanceri i gjirit i treguar në thithkë të futur, lëkurë e rrudhosur dhe me gungë.

Statistikat tregojnë se përhapja e kancerit të gjirit është 1 në 8 femra, mirëpo mund të paraqitet edhe te meshkujt por me shkallë më të ulët të rrezikut 1 në 100 raste. Simptoma e parë e dukshme e kancerit të gjirit është tipikisht një gungë që ndihet ndryshe nga pjesa tjetër e indeve të gjirit. Më shumë se 80% e rasteve me kancer gjiri janë zbuluar kur femra ndjen një gungë në gji.[2] Kanceret e hershëm të gjirit zbulohen nga një mamografi.[3] Gunga të shfaqura në nyjet limfatike në sqetull[2] mund të jenë tregues të kancerit të gjirit. Simptoma e parë e dukshme e kancerit të gjirit është tipikisht një gungë që ndihet ndryshe nga pjesa tjetër e indeve të gjirit. Më shumë se 80% e rasteve me kancer gjiri janë zbuluar kur femra ndjen një gungë në gji.[2]

Shenjat e tjera të kancerit të gjirit përveç një gunge mund të përfshijë trashësi të ndryshme nga indet e tjera të gjoksit, një gjoks që bëhet më i madh ose më i ulët, një thithkë që ndryshon pozicion ose madhësi ose futet në brendësi, rrudhosje e lëkurës ose groposja, një skuqje në ose përreth thithkës, shkarkim nga thithka/t, dhimbje konstante në pjesë të gjoksit ose sqetullës, dhe enjtja përreth sqetullës ose klavikulës.[4] Dhimbje ("mastodynia") është një mjet i pabesueshëm në përcaktimin e prezencës ose mungesës së kancerit të gjirit, por mund të jetë tregues i çështjeve të tjera të shëndetit të gjirit.[2][3][5]

Kanceri inflamator i gjirit është një tip i veçantë i kancerit të gjirit i cili mund të përbëjë një sfidë të konsiderueshme diagnostifikimi. Simptomat mund të ngjajnë me një inflamacion të gjirit dhe mund të përfshijë krurje, dhimbje, futje në brendësi të thirhjës, djegie dhe skuqje rreth gjoksit, po ashtu një një shfaqje të një strukture portokalli në lëkurë të referuar si peau d'orange;[2] duke qenë se kanceri inflamator i gjirit nuk shfaqet si një gungë, ndonjëherë ka vonesë në diagnostifikim.

Një tjetër simptomë komplekse e raportuar e kancerit të gjirit është sëmundja Paget e gjirit. Kjo sindromë shfaqet si një ndryshim lëkure s ngjashme me egzemat, të tilla si skuqje, çngjyrosja, ose skuqka e lehtë e hëkurës së thithkës. Në përparimin e sëmudjes Paget të gjoksit,simptomat mund të përfshijnë ndjesi çpimi si me gjilpërë, kruajtje, rritje e ndjeshmërisë, djegie, dhe dhimbje. Ato mund të shkarkohen nga thithkat. Përafërsisht gjysma e femrave të diagnostikuar me sëmundjet e Paget të gjoksit kanë një gungë në gji.[6]

Në disa raste të veçanta, sjo çfarë fillimisht shfaqet si fibroadenoma (gungë e fortë, e heqshme jo-kanceroze) mund të jetë në fakt tumorë i phyllodes. Tumoret e Phyllodes janë formuar në brendësi të stomës (indit lidhor). Tumoret e Phyllodes nuk janë organizuar në mënyrën tradicionale; ata klasifikohen në bazë të paraqitjes së tyre si fillim në mikroskop, kufitare, ose malinj (të këqinj)[7]

Në disa raste, kanceri i gjirit paraqitet si sëmundje metastatike, që është faza kur kanceri është përhapur përtej organit të prekur. Simptomat e shkaktuara nga kanceri metastatik i gjirit varen nga vendndodhja e metastazës. Shfaqjet më të zakonshme të metastazës janë në kocka, mëlçi, mushkri dhe tru.[8] Rënia e pashpjegueshme në peshë mundet në disa raste të sinjalizojë praninë e kancerit të gjirit, ose simptomat e etheve apo të dridhurat. Ndonjëherë kocka ose dhimbjet mundtet të tregojnë kancerin në metastazë të gjirit, ashtu sikurse edhe verdhëzën apo simptoma neurologjike. Këto simptoma quhen jo-specifike, që nënkupton se ato mund të jenë tregues të çdo sëmundjeje tjetër.[9]

Shumica e simptomave të çrregullimeve të gjoksit,duke përfshirë shumicën e gungave, nuk paraqesin domosdoshmërisht kancer gjiri. Për shembull, më pak se 20% e gungave, janë kanceroze,[10] dhe sëmundjet beninje të gjirit të tilla si mastitet dhe fibroadenoma e gjirit janë shkaqet më të zakonshme të simptomave të çrregullimit të gjirit. Megjithatë, shfaqja e një simptome të re duhet marrë seriozisht në konsideratë nga të dyja palët si pacjentët ashtu edhe nga doktorët e tyre, për mundësinë e një kanceri gjiri në pothuaj çdo moshë.[11]

Faktorët e rrezikut të cilët nuk mund t'i ndryshojmë[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Mosha dhe gjinia—Mosha më e prekur nga kjo sëmundje është mosha mbi 50 vjet. Mirëpo vlenë të ceket se në mosha më të reja karcinoma ka gjasa të jetë më invazive sesa tek moshat më të mëdha.
  • Historia familjare e kancerit të gjirit—përfshinë 20-30 % të femrave me histori familjare të kësaj sëmundjeje janë të rrezikuara.
  • Gjenet—Disa njerëz kanë gjene të cilat e bëjnë të mundur zhvillimin e kancerit të gjirit.Këto defekte janë gjetur në gjenet : BRCA1 DHE BRCA2.
  • Cikli menstrual—Femrat të cilat kanë filluar ciklin me moshën nën 12 vjeçare ose kanë arritur menopauzën mbi moshën 55 vjeçare kanë rrezik të rritur për kancer të gjirit.

Disa rreziqe të tjera përfshijnë[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Përdorimi i alkoolit—mbi 1-2 gota në ditë
  • Lindja e fëmijës së parë mbi moshën 30 vjeçare
  • Terapia e hormoneve zëvendësuese (HRT)
  • Rrezatimi—për fëmijët dhe për te rinjtë

Simptomat[redakto | redakto tekstin burimor]

Kanceri i hershëm (në faza fillestare) zakonisht nuk shkakton simptoma, kështu që preferohet kontrollim i kohë pas kohshëm i gjinjëve.

Simptomat mund të përfshijnë:

  • Gjendër e fortë, e palëvizshme, zakonisht pa dhembje.
  • Ndryshim në formë, madhësi ose në pamje.
  • Rjedhje e lëngut nga maja e gjirit-mund të jetë: i përgjakshëm, i verdhë, i gjelbërt etj.

Simptomat mund të përfshijnë edhe : humbjen në peshë, dhembjen e gjirit, irritimin e lëkurës së gjirit, ënjtjen e krahut pranë gjirit etj.

Testet për diagnostifikim të masës së vrejtur[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Ultrazëri i gjirit — për të konstatuar nëse gjendrra është e fortë apo fluid i mbushur
  • Mammography—për të ndihmuar identifikimin e gjendrrës në gji
  • Biopsia e gjirit—me ndihmën e ultrazërit injektohet masa dhe merret një sasi e lëngut brenda masës për identifikim

Tretmanët[redakto | redakto tekstin burimor]

Tretmanët janë te bazuara në disa faktorë, duke përfshire:

  • Llojin dhe shkalleën e kancerit
  • Nëse kanceri është i ndjeshëm ndaj hormoneve të caktuara
  • Nëse kanceri prodhon gjenin HER2

Tretmanët të cilat duhet të ndërmirren pas diagnostikimit[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Kimioterapia—Për mbytjen e qelizave kancerogjene
  • Radioterapia—Për shkatërrimin e indeve kanceroze
  • Ndërhyrja kirurgjikale—Për eliminimin e vetëm masës apo të tërë gjirit varësisht nga stadi i diagnostikuar

Stadi i karcinomës[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Stadi 0-IV—sa me i madh te jete stadi aq me agresiv është masa kancerogjene e diagnostikuar

Këshilla për parandalim te kancerit[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Zgjedhni ushqimin dhe sasinë e porcionit për te ruajtur peshën e shëndetshme.
  • Hani me shume se 5 peme dhe perime në dite
  • Largojeni nga përdorimi mishin e përpunuar (pashtete, sallame, virshlle) si dhe mishin e kuq
  • Limitojeni konsumimin e alkoolit vetëm një gote në dite (edhe pse rekomandohet mospërdorimi total i alkoolit)