Koi

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Koi
Ojiya Nishikigoi no Sato ac (3).jpg
Klasifikimi shkencor
Mbretëria:
Filumi:
Klasa:
Rendi:
Familja:
Gjinia:
Lloji:
Shumëllojshmëria:
Cyprinus rubrofuscus "koi"
Emri binomial
Cyprinus rubrofuscus
Disa koi duke notuar në një pellg në Japoni. (video)

Koi ose më saktësisht nishikigoi (錦鯉, ɲiɕi̥kiꜜɡoi, fjalë për fjalë "krap i brokaduar"), janë varietete me ngjyra të krapit Amur (Cyprinus rubrofuscus) që ruhen për qëllime dekorative në pellgjet e jashtme koi ose kopshtet e ujit.

Koi është një emër jozyrtar për variantet me ngjyra të C. rubrofuscus të mbajtura për qëllime zbukurimi. Ka shumë lloje të koi zbukurues, me origjinë nga mbarështimi që filloi në Niigata, Japoni në fillim të shekullit të 19-të.[1][2][3] Disa varietete njihen nga japonezët, të dalluara nga ngjyrosja, modelimi dhe shkallëzimi. Disa nga ngjyrat kryesore janë të bardha, të zeza, të kuqe, portokalli, të verdha, të kaltërta dhe kremi. Kategoria më e popullarizuar e koi është Gosanke, e cila përbëhet nga varietetet Kohaku, Taisho Sanshoku, dhe Showa Sanshoku.

Etimologjia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Fjalët "koi" dhe "nishikigoi" vijnë përkatësisht nga fjalët japoneze 鯉 (krap), dhe 錦鯉 (krap i brokaduar). Në japonisht, "koi" është një homofon për, një fjalë tjetër që do të thotë "dashuri", kështu që koi janë simbole të dashurisë dhe miqësisë në Japoni.

Krapi dekorativ me ngjyra u quajt fillimisht Irokoi (色鯉) që do të thotë krap me ngjyrë, Hanakoi (花鯉) që do të thotë krap me lule, dhe Moyōkoi (模様鯉) që do të thotë krap i modeluar. Ekzistojnë teori të ndryshme se si këto fjalë u përdorën, në favor të Nishikigoi (錦鯉), i cili përdoret sot. Një teori thotë se, gjatë Luftës së Dytë Botërore, fjalët Irokoi dhe Hanakoi (të cilat mund të kenë kuptime seksuale) u ndryshuan në Nishikigoi sepse nuk ishin të përshtatshme për situatën shoqërore të luftës. Një teori tjetër është se Nisikigoi, i cili ishte emri origjinal për varietetin popullor Taisho Sanshoku, gradualisht u bë termi i përdorur për të gjithë koi zbukurues.[3]

Taksonomia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në të kaluarën, koi besohej se ishte edukuar nga krapi i zakonshëm (Cyprinus carpio). Hibridizimi i gjerë midis popullatave të ndryshme, shoqëruar me zhvendosjet e përhapura, kanë ngatërruar zoogeografinë historike të krapit të zakonshëm dhe të afërmve të tij. Tradicionalisht, krapi Amur (C. rubrofuscus) konsiderohej një nënlloj i krapit të zakonshëm, shpesh nën emrin shkencor C. carpio haematopterus. Sidoqoftë, ato ndryshojnë në meristikë nga krapi i zakonshëm i Evropës dhe Azisë Perëndimore, duke bërë që autoritetet e fundit t'i njohin ato si një specie e veçantë, C. rubrofuscus (C. c. haematopterus është një sinonim i vogël). Edhe pse një studim i ADN-së mitokondriale (mtDNA) nuk ishte në gjendje të gjente një strukturë të qartë gjenetike që përputhet me popullatat gjeografike (ndoshta për shkak të zhvendosjes së krapit nga rajone të veçanta),[4] të tjerët bazuar në mtDNA, ADN mikrosatelitare dhe gjenomike gjetën një ndarje të qartë midis popullsisë të Evropës / Azisë Perëndimore dhe popullsisë të Azisë Lindore, me koi që i përkasin kësaj të fundit.[5][6][7] Si pasojë, autoritetet e fundit kanë sugjeruar që speciet stërgjyshore të koi janë C. rubrofuscus ose të paktën një specie krapi në Azinë Lindore në vend të C. carpio. Pavarësisht, një rishikim taksonomik i krapit Cyprinus nga Azia lindore dhe juglindore mund të jetë i nevojshëm, pasi variacionet gjenetike nuk përputhen plotësisht me modelin e specieve të njohura aktualisht,[6] me një studim të mtDNA që sugjeron që koi janë afër krapit të Azisë Juglindore, por jo domosdoshmërisht kinezët.[8]

Shëndeti, mirëmbajtja dhe jetëgjatësia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Krapi Amur është një peshk i guximshëm dhe koi e ruan atë qëndrueshmëri. Koi janë peshq të ujit të ftohtë, por përfitojnë nga mbajtja në intervalin 15-25 °C dhe nuk reagojnë mirë ndaj temperaturave të gjata, të ftohta dhe dimërore; sistemet e tyre imune janë shumë të dobëta nën 10 °C. Pellgjet Koi zakonisht kanë një metër ose më shumë thellësi në zonat e botës që bëhen të ngrohtë gjatë verës, ndërsa në zonat që kanë dimër më të ashpër, pellgjet zakonisht kanë një minimum prej 1.5 m. Ndërtimi specifik i pellgut është evoluar nga mbajtësit e koi që synojnë të rrisin koi me cilësi të shfaqjes.

Koi janë peshq gjithëngrënës. Ata hanë një shumëllojshmëri të gjerë të ushqimeve, duke përfshirë bizele, marule dhe shalqi. Ushqimi koi është krijuar jo vetëm që të jetë i ekuilibruar nga pikëpamja ushqimore, por edhe të notojë në mënyrë që t’i inkurajojë ata të dalin në sipërfaqe. Kur ata janë duke ngrënë, koi mund të kontrollohet për parazitë dhe ulçera. Natyrisht, koi janë ushqyes të poshtme me një konfigurim të gojës të përshtatur për këtë. Disa koi kanë një tendencë për të ngrënë kryesisht nga fundi, kështu që prodhuesit e ushqimit krijojnë një ushqim të përzier zhytës dhe lundrues të kombinuar. Koi njeh personat që i ushqejnë ata dhe mblidhen rreth tyre në kohën e ushqimit. Ata mund të stërviten për të marrë ushqim nga dora e dikujt. Në dimër, sistemet e tyre të tretjes ngadalësohen gati në një ndalesë, dhe ata hanë shumë pak, ndoshta jo më shumë se gërvishtjet e algave nga fundi. Ushqimi nuk rekomandohet kur temperatura e ujit bie nën 10 °C.[9][10] Duhet të tregohet kujdes nga hobistët që oksigjenimi i duhur, stabilizimi i pH dhe gazrat jashtë gazit të ndodhin gjatë dimrit në pellgje të vogla, kështu që ato të mos prishen. Orekset e tyre nuk kthehen derisa uji të nxehet në pranverë.

Koi është raportuar të arrijë mosha 100-200 vjeç.[11] Një koi i famshëm i kuq i ndezur me emrin "Hanako" ishte në pronësi të disa individëve, i fundit prej të cilëve ishte Komei Koshihara. Në korrik 1974, një studim i unazave të rritjes së një prej shkallëve të koi raportoi se Hanako ishte 226 vjeç.[12] Disa burime japin një moshë të pranuar për speciet në më shumë se 50 vjet.

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Japanese Ornamental Koi Carp: Origin, Variation and Genetics May 2015
  2. ^ Ojiya Nishikigoi no Sato Museum
  3. ^ a b The History of Nishikigoi 錦鯉とその起源 Zen Nippon Airinkai
  4. ^ Mabuchi, K.; Senou, H.; Suzuki, T.; Nishida, M. (2005). "Discovery of an ancient lineage of Cyprinus carpio from Lake Biwa, central Japan, based on mtDNA sequence data, with reference to possible multiple origins of koi". Journal of Fish Biology (në anglisht). 66 (6): 1516. doi:10.1111/j.0022-1112.2005.00676.x.
  5. ^ Grossa, Riho; Klaus Kohlmannb & Petra Kerstenb (2002). "PCR–RFLP analysis of the mitochondrial ND-3/4 and ND-5/6 gene polymorphisms in the European and East Asian subspecies of common carp (Cyprinus carpio L.)". Aquaculture (në anglisht). 204 (3–4): 507–516. doi:10.1016/S0044-8486(01)00836-5.
  6. ^ a b Chistiakov, D.A.; Voronova, N.V (2009). "Genetic evolution and diversity of common carp Cyprinus carpio L." Central European Journal of Biology (në anglisht). 4 (3): 304–312. doi:10.2478/s11535-009-0024-2.
  7. ^ Xu, P.; etj. (2014). "Genome sequence and genetic diversity of the common carp, Cyprinus carpio". Nature Genetics (në anglisht). 46 (11): 1212–1219. doi:10.1038/ng.3098. PMID 25240282.
  8. ^ Thai, B.T.; Burridge, C.P.; Pham, T.A.; Austin, C.M. (2005). "Using mitochondrial nucleotide sequences to investigate diversity and genealogical relationships within common carp (Cyprinus carpio L.)". Anim. Genet. (në anglisht). 1 (1): 22–28. doi:10.1111/j.1365-2052.2004.01215.x. PMID 15670127.
  9. ^ "Koi Feeding Guide". lagunakoi.com (në anglisht). Marrë më 2 tetor 2013.
  10. ^ "Temperatures to feed koi fish". mitchkoi.co.uk (në anglisht). Marrë më 1 prill 2014.
  11. ^ Felicity Huntingford; Malcolm Jobling; Sunil Kadri (2012). Aquaculture and Behavior (në anglisht). John Wiley & Sons. ff. 12–. ISBN 978-1-4051-3089-9. ... and there are reports of fish that have achieved ages of 100–200 years (Purdom 1993; Billard 1999).
  12. ^ Barton, Laura (12 prill 2007). "The Guardian". The Guardian (në anglisht). London. Marrë më 11 prill 2009.