Konrad Adenauer

Konrad Adenauer
Konrad Adenauer në vitin 1952
Kancelar federal i Gjermanisë
Në detyrë 15 shtator 1949 – 16 tetor 1963
Paraprirë nga	Post i krijuar
Pasuar nga	Ludwig Erhard
Kryetar i Këshillit Parlamentar
Në detyrë 1 shtator 1948 – 23 maj 1949
Paraprirë nga	Post i krijuar
Pasuar nga	Post i shfuqizuar
Të dhëna vetjake
U lind më	Konrad Hermann Joseph Adenauer 5 janar 1876 Këln, Perandoria Gjermane
Vdiq më	19 prill 1967 Rhöndorf, Bad Honnef, Gjermania Perëndimore
Vendi i prehjes	Waldfriedhof Rhöndorf
Partia politike	Partia e Qendrës (1906–1933) CDU (1945–1967)
Bashkëshortja/et	Emma Weyer Auguste "Gussie" Zinsser
Fëmijët	7
Profesioni	Politikan, jurist
Nënshkrimi	Skeda:Konrad Adenauer Signature.svg

Konrad Hermann Joseph Adenauer (5 janar 1876 – 19 prill 1967) ishte një politikan dhe burrë shteti gjerman, i cili shërbeu si kancelari i parë federal të Gjermanisë Perëndimore nga viti 1949 deri më 1963. Ai ishte një nga figurat themelore të shtetit gjerman të pasluftës, një nga arkitektët e orientimit perëndimor të Gjermanisë Perëndimore dhe një nga politikanët që lidhen më ngushtë me pajtimin franko-gjerman dhe me procesin e integrimit evropian.

Jeta e hershme dhe arsimi

Adenauer lindi në Këln më 5 janar 1876, në një familje katolike me kushte modeste. Pasi kreu gjimnazin humanist Apostelgymnasium në qytetin e lindjes, ai nisi studimet për drejtësi në Freiburg, i vazhdoi në Mynih dhe i përfundoi në Bon. Ai dha provimin e parë shtetëror në drejtësi në vitin 1897 dhe të dytin në vitin 1901; më pas punoi në administratën gjyqësore dhe në një studio juridike në Këln.

Në vitin 1904 u martua me Emma Weyer; nga kjo martesë lindën tre fëmijë. Pas vdekjes së saj në vitin 1916, ai u martua në vitin 1919 me Auguste “Gussie” Zinsser, me të cilën pati katër fëmijë të tjerë.

Fillimet në politikë

Formimi i tij politik lidhej me traditën katolike dhe federaliste të Rajnlandit. Ai iu bashkua Partisë së Qendrës dhe në vitin 1906 u zgjodh në administratën komunale të Këlnit. Në vitin 1909 u bë nënkryetar i qytetit, duke fituar shpejt reputacion si administrator i aftë dhe si reformator pragmatik. Gjatë Luftës së Parë Botërore ai luajti rol të rëndësishëm në organizimin e furnizimeve ushqimore të qytetit.

Kryetar i Këlnit dhe figura e Republikës së Vajmarit

Në vitin 1917 Adenauer u zgjodh kryetar i Këlnit dhe, gjatë viteve të Republikës së Vajmarit, u bë një nga figurat më të rëndësishme të politikës komunale gjermane. Nën drejtimin e tij, Këlni u zhvillua si një qendër moderne urbane dhe ekonomike: u rithemelua Universiteti i Këlnit në vitin 1919, u krijua grüngürtel-i urban mbi ish-fortifikimet, u ringjall panairi i Këlnit, u zgjerua porti i Rinit, u ndërtua një urë e re mbi lumin dhe u nxit vendosja e ndërmarrjeve industriale, përfshirë fabrikat e Fordit.

Përveç funksionit në Këln, Adenauer luajti rol të rëndësishëm edhe në nivel prusian. Nga viti 1921 deri më 1933 ai ishte president i Këshillit të Shtetit të Prusisë, duke u kthyer në një figurë me ndikim të gjerë në politikën e Republikës së Vajmarit. Në këtë periudhë ai u dallua si përfaqësues i një kursi konservator, federalist dhe qartësisht republikan.

Përballja me nazizmin

Adenauer ishte kundërshtar i nazizmit dhe i Adolf Hitlerit. Pas ardhjes së nazistëve në pushtet në vitin 1933, ai u shkarkua nga posti i kryetarit të Këlnit dhe u përjashtua nga jeta publike. U detyrua të largohej nga qyteti dhe gjatë viteve të regjimit jetoi në kushte të vështira, fillimisht në Maria Laach dhe më pas në Rhöndorf. Pas atentatit të dështuar kundër Hitlerit më 20 korrik 1944, ai u arrestua nga Gestapoja dhe u mbajt për disa muaj në paraburgim në Këln.

Paslufta, CDU-ja dhe Këshilli Parlamentar

Pas kapitullimit të Gjermanisë, autoritetet ushtarake amerikane e emëruan sërish kryetar të Këlnit më 4 maj 1945. Megjithatë, pas kalimit të qytetit nën administrimin britanik, ai u shkarkua përsëri në tetor 1945 pas kritikave të tij ndaj politikës së pushtimit. Kjo e shtyu të përqendrohej plotësisht te rindërtimi i jetës politike në Gjermaninë Perëndimore.

Në vitin 1946 ai u bë një nga figurat udhëheqëse të CDU-së, parti që synonte të bashkonte katolikët dhe protestantët në një forcë të vetme demokratike-kristiane. Fillimisht drejtoi CDU-në në Rajnland dhe më pas atë të zonës britanike. Nga viti 1946 deri më 1950 ishte anëtar i parlamentit të Nordrhein-Westfalenit, ndërsa në vitin 1948 u zgjodh kryetar i Këshillit Parlamentar në Bonn. Në atë rol ai pati një pjesë qendrore në hartimin dhe miratimin e Ligjit Themelor, i shpallur më 23 maj 1949 dhe i kthyer më pas në bazën kushtetuese të Gjermanisë së re demokratike.

Kancelar federal

Më 15 shtator 1949 Adenauer u zgjodh kancelari i parë federal i Republikës Federale të Gjermanisë. Ai qëndroi në detyrë për katërmbëdhjetë vjet dhe drejtoi vitet themeluese të shtetit të ri. Qeverisja e tij lidhet me rindërtimin e strukturave demokratike dhe ekonomike të Gjermanisë Perëndimore, me stabilizimin institucional të republikës së re dhe me forcimin gradual të rolit të kancelarit në sistemin politik federal.

Rindërtimi i brendshëm

Gjatë epokës së Adenauerit, Gjermania Perëndimore përjetoi një rritje të fortë ekonomike dhe një konsolidim të shpejtë shoqëror. Kjo periudhë lidhet edhe me integrimin e milionave të dëbuarve dhe refugjatëve gjermanë pas Luftës së Dytë Botërore, me ndërtimin e një administrate demokratike funksionale dhe me zgjerimin e mbrojtjes sociale. Në kohën e qeverive të tij u miratuan masa të rëndësishme si pensionet dinamike, mbrojtja ligjore për gratë shtatzëna dhe lehonat, si dhe pushimi mjekësor i paguar, duke e lidhur rritjen ekonomike me zgjerimin e shtetit social.

Orientimi perëndimor dhe politika e jashtme

Thelbi i politikës së jashtme të Adenauerit ishte orientimi i vendit drejt Perëndimit. Ai e lidhi fatin e Republikës Federale me demokracitë perëndimore, veçanërisht me Shtetet e Bashkuara, Britania e Madhe dhe Franca. Nën udhëheqjen e tij, Gjermania Perëndimore u integrua në bashkësinë perëndimore të sigurisë dhe të ekonomisë, u bashkua me NATO-n në vitin 1955 dhe, në të njëjtin kuadër, u krijua Bundeswehr-i. Ai i dha gjithashtu rëndësi vendimtare pjesëmarrjes së Gjermanisë Perëndimore në projektin evropian, duke mbështetur Komunitetin Evropian të Qymyrit dhe Çelikut dhe më pas Komuniteti Ekonomike Evropiane, e themeluar në vitin 1957.

Pajtimi me Francën dhe Evropa

Një nga sukseset më të mëdha politike të Adenauerit ishte afrimi me Francën. Marrëdhënia e tij me Charles de Gaulle shënoi një kthesë historike në marrëdhëniet franko-gjermane pas tri luftërave të mëdha ndërmjet dy vendeve që prej vitit 1870. Ky proces arriti kulmin me nënshkrimin e Traktatit të Elizesë më 22 janar 1963, i cili vendosi një bazë të re bashkëpunimi të rregullt politik, diplomatik, ushtarak dhe kulturor ndërmjet dy shteteve dhe u bë një nga gurët themelorë të projektit evropian pasluftës.

Marrëdhëniet me Izraelin dhe Bashkimin Sovjetik

Adenauerit i takon edhe fillimi i pajtimit gjermano-hebraik pas krimeve të Gjermanisë naziste. Në bashkëpunim me kryeministrin izraelit David Ben-Gurion, ai hodhi themelet e afrimit politik midis Republikës Federale dhe shtetit të Izraelit, në një fushë tejet të vështirë për shkak të peshës së Holokaustit.

Në vitin 1955 ai udhëtoi në Moskë dhe vendosi marrëdhënie diplomatike me Bashkimin Sovjetik. Si rezultat i kësaj vizite, robërit e fundit gjermanë të luftës u kthyen nga Bashkimi Sovjetik në Gjermani. Ky veprim pati rëndësi të madhe simbolike dhe politike në shoqërinë gjermane të pasluftës.

Vitet e fundit

Adenauer dha dorëheqjen si kancelar më 16 tetor 1963 dhe u pasua nga Ludwig Erhard. Ai mbeti anëtar i Bundestagut deri në vdekje dhe vazhdoi të ketë ndikim politik si figurë qendrore e CDU-së deri në vitin 1966, kur u tërhoq edhe nga drejtimi i partisë. Në vitet e fundit mbeti veçanërisht i lidhur me çështjen e unitetit evropian dhe me trashëgiminë e pajtimit franko-gjerman.

Konrad Adenauer vdiq më 19 prill 1967 në Rhöndorf, pranë Bad Honnefit, në moshën 91-vjeçare. Ai u varros në Rhöndorf dhe u nderua gjerësisht si një nga burrat e shtetit më të rëndësishëm të Gjermanisë së shekullit XX.

Trashëgimia

Adenauer konsiderohet gjerësisht si një nga themeluesit e rendit demokratik të Gjermanisë së pasluftës. Emri i tij lidhet me konsolidimin e republikës së re federale, me orientimin e saj të qëndrueshëm drejt Perëndimit, me pajtimin me Francën, me hapjen e marrëdhënieve të reja me Izraelin dhe me vendosjen e Gjermanisë Perëndimore në qendër të procesit të integrimit evropian. Në historinë politike gjermane, periudha e qeverisjes së tij njihet shpesh si “epoka Adenauer”.