Letërsia gojore

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Letërsia gojore ndryshe quhet edhe letërsi popullore. Kjo letërsi ka qenë më prezente në kohën kur njerëzit akoma nuk dinin shkrim dhe lexim, kështu që gjërat e shkruara kanë qenë të rrëfyera gojarisht.


Kjo krijimtari shpirtërore na jep një pasqyrë afërsisht të sakte te jetës shpirtërore te një populli duke e vështruar atë nga aspektet shoqërore, ekonomike, familjare, mitologjike, kanonore, ndërnjerëzore dhe morale. Populli i këtyre periudhave edhe pse i pa formuar intelektualisht për ta zhvilluar një jetë të pasur shpirtërore dhe ketë jetë ka ditur ta paraqes dhe përfytyroj artistikisht.

Letërsia gojore ka një periudhë historike shumë të gjatë. Fillimet e saj janë qe ne kohën e egërsisë kur njeriu ka pasur nevojë ti komunikoj tjetrit përvojën e fituar në luftë me kafshët apo natyrën dhe duke ua transmetuar të tjerëve ne fillim me gjeste e me vonë edhe gojarisht.

Bartësit e kësaj veprimtarie krijuese nuk e kanë nxjerr veten ne sipërfaqe prandaj dhe janë quajtur krijues anonim.

Të gjitha krijimet gojore i përshkon një optimizëm i çiltër, një shpresë e madhe për një të ardhme të lumtur, një besim i paluhatshëm në fuqinë e popullit për ta transformuar të keqen me të mire, vuajtjen ne lumturi, roberine ne lirinë, etj.

Krijuesit popullor kane një imagjinatë te bujshme e paraqesin realitetine e kohës në mënyre besnike dhe përmes të kaluarës dhe të tashmes ndërtojnë vizionin për një të ardhme të mirë apo te lumture.

Pasi që folklori bene pjese në jetën e gjallë të popullit ai është ngushtë i lidhur me zakonin dhe besimet e popullit dhe kjo bene që shkenca e folkloristikës të këtë nevojë për disiplinat shkencore ndihmese si : etnografi-shkencë e mënyrës së jetesës se popullit, muzikologjinë-shkencë mbi kulturën e muzikës, ordografine-shkenca mbi vallëzimin e popullit dhe dialektologjinë-shkenca mbi te folurin e popullit sidomos këngët lirike/epike.

Në këtë letërsi hynë krijimet si: Legjendat.përrallat,gojdhënat,këngët ,ninullat,gjëegjëzat,përralla etj. Krijimtaria gojore ka lindur me heret sesa krijimtarija e shkruar. Asaj nuk i nihet autori. Ne te vertete , secili krijim popullor eshte pjelle e mendjes se nje njeriu , por me kohe ai zakonisht shkon duke u plotesuar dhe duke u pershtatur varesisht nga mjedisi ku arrin dhe invencioni i atij qe e perhap ate. Pra krijimtaria gojore nuk krijohet pernjeheresh nga turma , por duke u shtrire gjithnje e me gjere dhe duke pesuar ndryshime , pershtatje e modifikime , ajo humb autoresine e saj dhe behet krijim popullor. Madje ne letersine gojore egzistojne edhe variantet e ndryshme te te njejtit krijim , te njohura se moterzime.