Letërsia gojore

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Letërsia gojore ndryshe quhet edhe letërsi popullore. Kjo letërsi ka qenë më prezente në kohën kur njerëzit akoma nuk dinin shkrim dhe lexim, kështu që gjërat e shkruara kanë qenë të rrëfyera gojarisht.


Kjo krijimtari shpirtërore na jep një pasqyrë afërsisht të sakte te jetës shpirtërore te një populli duke e vështruar atë nga aspektet shoqërore, ekonomike, familjare, mitologjike, kanonore, ndërnjerëzore dhe morale. Populli i këtyre periudhave edhe pse i pa formuar intelektualisht për ta zhvilluar një jetë të pasur shpirtërore dhe ketë jetë ka ditur ta paraqes dhe përfytyroj artistikisht.

Letërsia gojore ka një periudhë historike shumë të gjatë. Fillimet e saj janë qe ne kohën e egërsisë kur njeriu ka pasur nevojë ti komunikoj tjetrit përvojën e fituar në luftë me kafshët apo natyrën dhe duke ua transmetuar të tjerëve ne fillim me gjeste e me vonë edhe gojarisht.

Bartësit e kësaj veprimtarie krijuese nuk e kanë nxjerr veten ne sipërfaqe prandaj dhe janë quajtur krijues anonim.

Të gjitha krijimet gojore i përshkon një optimizëm i çiltër, një shpresë e madhe për një të ardhme të lumtur, një besim i paluhatshëm në fuqinë e popullit për ta transformuar të keqen me të mire, vuajtjen ne lumturi, roberine ne lirinë, etj.

Krijuesit popullor kane një imagjinatë te bujshme e paraqesin realitetine e kohës në mënyre besnike dhe përmes të kaluarës dhe të tashmes ndërtojnë vizionin për një të ardhme të mirë apo te lumture.

Pasi që folklori bene pjese në jetën e gjallë të popullit ai është ngushtë i lidhur me zakonin dhe besimet e popullit dhe kjo bene që shkenca e folkloristikës të këtë nevojë për disiplinat shkencore ndihmese si : etnografi-shkencë e mënyrës së jetesës se popullit, muzikologjinë-shkencë mbi kulturën e muzikës, ordografine-shkenca mbi vallëzimin e popullit dhe dialektologjinë-shkenca mbi te folurin e popullit sidomos këngët lirike/epike.

Në këtë letërsi hynë krijimet si: Legjendat.përrallat,gojdhënat,këngët ,ninullat,gjëegjëzat,përralla etj. Krijimtaria gojore ka lindur me heret sesa krijimtarija e shkruar. Asaj nuk i nihet autori. Ne te vertete , secili krijim popullor eshte pjelle e mendjes se nje njeriu , por me kohe ai zakonisht shkon duke u plotesuar dhe duke u pershtatur varesisht nga mjedisi ku arrin dhe invencioni i atij qe e perhap ate. Pra krijimtaria gojore nuk krijohet pernjeheresh nga turma , por duke u shtrire gjithnje e me gjere dhe duke pesuar ndryshime , pershtatje e modifikime , ajo humb autoresine e saj dhe behet krijim popullor. Madje ne letersine gojore egzistojne edhe variantet e ndryshme te te njejtit krijim , te njohura se moterzime.


Ky artikull cung është redaktuar nga disa perversë.