Raca (kategorizimi njerëzor)

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Raca është një koncept i përdorur në kategorizimin e njerëzve në grupe, të quajtur raca ose grupe racore, bazuar në kombinimet e tipareve të përbashkëta fizike, prejardhjes, gjenetike, dhe tipare sociale apo kulturore. Megjithëse grupimet e tilla nuk kanë një bazë të fortë në biologjinë moderne, ato vazhdojnë të kenë një ndikim të madh mbi marrëdhëniet shoqërore bashkëkohore. Termi racë për herë të parë është përdorur në shekullin XVII për t'iu referuar folësve të një gjuhe të përbashkët dhe më pas për të treguar lidhjet kombëtare dhe tiparet fizike (fenotipike). Termi shpesh përdoret në një kuptim të përgjithshëm taksonomik biologjik, duke filluar nga shekulli XIX, për të treguar grupet njerëzore të diferencuara gjenetikisht të definuara nga fenotipi. Konceptet shoqërore mbi racat dhe grupimet e racave ndryshojnë me kalimin e kohës, duke përfshirë taksonomi popullore që përcaktojnë llojet esenciale të individëve bazuar në tiparet e përceptuara. Shkencëtarët e konsiderojnë ekzistencializmin biologjik të vjetëruar, dhe në përgjithësi dekurajojnë shpjegimet racore për diferencimin kolektiv si në tiparet fizike ashtu edhe ato bihevioristike (të sjelljes).

Megjithëse ekziston një marrëveshje e gjerë shkencore që konceptualizimet esenciale dhe tipologjike të racës janë të papërshtatshme, shkencëtarët në mbarë botën vazhdojnë të konceptojnë racën në mënyra të ndryshme, disa prej të cilave kanë implikime thelbësore. Përderisa disa studiues përdorin konceptin e racës për të bërë dallime midis grupeve të tipareve ose dallimeve të dukshme në sjellje, të tjerët në komunitetin shkencor sugjerojnë se ideja e racës shpesh përdoret në mënyrë naive ose të thjeshtuar dhe argumentojnë se, midis njerëzve, raca nuk ka rëndësi taksonomike duke vënë në dukje se të gjithë njerëzit i përkasin të njëjtës racë (specie), Homo sapiens dhe nënspecieve, Homo sapiens sapiens. [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11]

Shih edhe[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Abraham, Carolyn (7 prill 2009). "Molecular eyewitness: DNA gets a human face". The Globe and Mail. Phillip Crawley. Arkivuar nga origjinali origjinali më 17 korrik 2011. Marrë më 2011-02-04. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ "American Anthropological Association Statement on 'Race'". AAAnet.org. American Anthropological Association (AAA). 17 maj 1998. Marrë më prill 18, 2009. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ^ AAPA (1996). "AAPA statement on biological aspects of race" (PDF). Am J Phys Anthropol. 101 (4): 569–70. doi:10.1002/ajpa.1331010408. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ^ Amadon, D. (1949). "The seventy-five percent rule for subspecies". Condor. 51 (6): 250–58. doi:10.2307/1364805. JSTOR 1364805. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ^ Amundson, Ron (2005). "Disability, Ideology, and Quality of Life: A Bias in Biomedical Ethics". përmbledhur nga David T. Wasserman; Robert Samuel Wachbroit; Jerome Edmund Bickenbach (red.). Quality of life and human difference: genetic testing, health care, and disability. Cambridge University Press. ff. 101–24. ISBN 9780521832014. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  6. ^ Andreasen, Robin O. (2000). "Race: Biological Reality or Social Construct?". Philosophy of Science. 67 (Suppl.): S653–66. doi:10.1086/392853. JSTOR 188702. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  7. ^ Angier, Natalie (22 gusht 2000). "Do Races Differ? Not Really, DNA Shows". The New York Times. Marrë më 9 gusht 2010. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  8. ^ Appiah, Kwame Anthony (1992). In My Father's House: Africa in the Philosophy of Culture. Oxford University Press. ISBN 9780195068528. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  9. ^ Armelagos, George; Smay, Diana (2000). "Galileo wept: A critical assessment of the use of race in forensic anthropolopy" (PDF). Transforming Anthropology. 9 (2): 19–29. doi:10.1525/tran.2000.9.2.19. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  10. ^ Bamshad, Michael; Olson, Steve E (10 nëntor 2003). "Does Race Exist?" (PDF). Scientific American. 289 (6): 78. Bibcode:2003SciAm.289f..78B. doi:10.1038/scientificamerican1203-78. Arkivuar nga origjinali origjinali (PDF) më 14 qershor 2007. Marrë më 19 nëntor 2017. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  11. ^ Bamshad, M; Wooding, S; Salisbury, BA; Stephens (gusht 2004). "Deconstructing the relationship between genetics and race". Nat. Rev. Genet. 5 (8): 598–609. doi:10.1038/nrg1401. PMID 15266342. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

Bibliografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  • Banton, Michael (1977). The idea of race (paperback). Boulder: Westview Press. ISBN 0891587195. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Barbujani, Guido (1 qershor 2005). "Human Races: Classifying People vs Understanding Diversity". Current Genomics. 6 (4): 215–26. doi:10.2174/1389202054395973. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Blank, Rebecca M.; Dabady, Marilyn; Citro, Constance Forbes (2004). "Chapter 2". Measuring racial discrimination. National Research Council (U.S.). Panel on Methods for Assessing Discrimination. National Adademies Press. f. 317. ISBN 9780309091268. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Boas, Franz (1912). "Change in Bodily Form of Descendants of Immigrants". American Anthropologist. 14 (3): 530–62. doi:10.1525/aa.1912.14.3.02a00080. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Boyd, William C. (1950). Genetics and the races of man: an introduction to modern physical anthropology. Boston: Little, Brown and Company. f. 207. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Brace, C. Loring (2005). Race is a four letter word. Oxford University Press. f. 326. ISBN 9780195173512. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Conley, D. (2007). "Being black, living in the red"". përmbledhur nga P. S. Rothenberg (red.). Race, Class, and Gender in the United States (bot. 7th)). New York: Worth Publishers. ff. 350–58. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Crenshaw KW (1988). "Race, reform, and retrenchment: Transformation and legitimation in antidiscrimination law". Harvard Law Review. 101 (7): 1331–37. doi:10.2307/1341398. JSTOR 1341398. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Currell, Susan; Cogdell, Christina (2006). Popular Eugenics: National Efficiency and American Mass Culture in The 1930s. Athens, OH: Ohio University Press. f. 203. ISBN 082141691X. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Dikötter, Frank (1992). The discourse of race in modern China. Stanford: Stanford University Press. ISBN 9780804719940. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Dobzhansky, T. (1970). Genetics of the Evolutionary Process. New York, NY: Columbia University Press. ISBN 0231028377. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Ehrlich, Paul; Holm, Richard W. (1964). "A Biological View of Race". përmbledhur nga Ashley Montagu (red.). The Concept of Race. Collier Books. ff. 153–79. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Gordon, Milton Myron (1964). Assimilation in American life: the role of race, religion, and national origins. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-500896-8. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Graves, Joseph L (2001). The Emperor's New Clothes: Biological Theories of Race at the Millennium. Rutgers University Press. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Haig, SM; Beever, EA; Chambers, SM; Draheim, HM; etj. (dhjetor 2006). "Taxonomic considerations in listing subspecies under the U.S. Endangered Species Act". Conservation Biology. 20 (6): 1584–94. doi:10.1111/j.1523-1739.2006.00530.x. PMID 17181793. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Harris, Marvin (1980). Patterns of race in the Americas. Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 0-313-22359-9. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Helms, Janet E.; Jernigan, Maryam; Mascher, Jackquelyn (2005). "The meaning of race in psychology and how to change it: A methodological perspective". American Psychologist. 60 (1): 27–36. doi:10.1037/0003-066X.60.1.27. PMID 15641919. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Joseph, Celucien L. Race, Religion, and The Haitian Revolution: Essays on Faith, Freedom, and Decolonization (CreateSpace Independent Publishing Platform, 2012)
  • Joseph, Celucien L. From Toussaint to Price-Mars: Rhetoric, Race, and Religion in Haitian Thought (CreateSpace Independent Publishing Platform, 2013)
  • Keita, S. O. Y.; Kittles, R. A. (1997). "The persistence of racial thinking and the myth of racial divergence". Am Anthropol. 99 (3): 534–44. doi:10.1525/aa.1997.99.3.534. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • King, Desmond (2007). "Making people work: Democratic consequences of workfare". përmbledhur nga Beem, Christopher; Mead, Lawrence M. (red.). Welfare Reform and Political Theory. New York: Russell Sage Foundation Publications. ff. 65–81. ISBN 0-87154-588-8. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Lee, Jayne Chong-Soon (1997). "Review essay: Navigating the topology of race"". përmbledhur nga Gates, E. Nathaniel (red.). Critical Race Theory: Essays on the Social Construction and Reproduction of Race. 4:The Judicial Isolation of the "Racially" Oppressed. New York: Garland Pub. ff. 393–426. ISBN 9780815326038. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Lewis, B (1990). Race and slavery in the Middle East. New York: Oxford University Press. ISBN 0195062833. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Lie, John (2004). Modern Peoplehood. Cambridge, Mass.: Harvard University Press. ISBN 0674013271. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Lieberman, L (2001). "How "Caucasoids" got such big crania and why they shrank: from Morton to Rushton". Curr Anthropol. 42 (1): 69–95. doi:10.1086/318434. PMID 14992214. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Lieberman, Leonard; Kirk, Rodney (1997). "Teaching About Human Variation: An Anthropological Tradition for the Twenty-first Century". përmbledhur nga Rice, Patricia; Kottak, Conrad Phillip; White, Jane G.; Richard H. Furlow (red.). The Teaching of Anthropology: Problems, Issues, and Decisions. Mayfield Pub. f. 381. ISBN 1-55934-711-2. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Lieberman, Leonard; Jackson, Fatimah Linda C. (1995). "Race and Three Models of Human Origins". American Anthropologist. 97 (2): 231–42. doi:10.1525/aa.1995.97.2.02a00030. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Lieberman, Leonard; Hampton, Raymond E.; Littlefield, Alice; Hallead, Glen (1992). "Race in Biology and Anthropology: A Study of College Texts and Professors". Journal of Research in Science Teaching. 29 (3): 301–21. Bibcode:1992JRScT..29..301L. doi:10.1002/tea.3660290308. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Livingstone, Frank B.; Dobzhansky, Theodosius (1962). "On the Non-Existence of Human Races". Current Anthropology. 3 (3): 279–81. doi:10.1086/200290. JSTOR 2739576. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Marks, J. (1995). Human biodiversity: genes, race, and history. New York: Aldine de Gruyter. ISBN 0-585-39559-4. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Marks, Jonathan (2002). "Folk Heredity". përmbledhur nga Fish, Jefferson M. (red.). Race and Intelligence: Separating Science from Myth. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. f. 98. ISBN 0805837574. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Marks, Jonathan (2008). "Race: Past, present and future. Chapter 1". përmbledhur nga Koenig, Barbara; Soo-Jin Lee, Sandra; Richardson, Sarah S. (red.). Revisiting Race in a Genomic Age. Rutgers University Press. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Mayr, Ernst (Winter 2002). "The Biology of Race and the Concept of Equality". Daedalus. MIT Press on behalf of American Academy of Arts & Sciences. 31 (1): 89–94. JSTOR 20027740. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • McNeilly, M. D.; Anderson, M. B.; Armstead, C. A.; Clark, R.; Corbett, M.; Robinson, E. L. (1996). "The perceived racism scale: A multidimensional assessment of the experience of white racism among African Americans". 6 (1–2). Ethnicity & Disease: 154–66. Burimi journal ka nevojë për |journal= (Ndihmë!); Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Meltzer, M. (1993). Slavery: a world history (bot. revised)). Cambridge, MA: DaCapo Press. ISBN 0306805367. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Mevorach, Katya Gibel (2007). "Race, racism, and academic complicity". American Ethnologist. 34 (2): 238–41. doi:10.1525/ae.2007.34.2.238. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Miles, Robert (2000). "Apropos the idea of race ... again". përmbledhur nga Les Back; John Solomos (red.). Theories of race and racism. Psychology Press. ff. 125–43. ISBN 9780415156721. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Molnar, Stephen (1992). Human variation: races, types, and ethnic groups. Englewood Cliffs, N.J: Prentice Hall. ISBN 0-13-446162-2. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Montagu, Ashley (1997) [1942]. Man's Most Dangerous Myth: The Fallacy of Race (paperback). AltaMira Press. ISBN 0803946481. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Morgan, Edmund S. (1975). American Slavery, American Freedom: The Ordeal of Colonial Virginia. W. W. Norton and Company, Inc. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Muffoletto, Robert (2003). "Ethics: A discourse of power". TechTrends. TechTrends. 47 (6): 62–66. doi:10.1007/BF02763286. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Nobles, Melissa (2000). Shades of citizenship: race and the census in modern politics. Stanford, Calif: Stanford University Press. ISBN 0-8047-4059-3. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Ousley, Stephen; Jantz, Richard; Freid, Donna (18 shkurt 2009). "Understanding race and human variation: Why forensic anthropologists are good at identifying race". American Journal of Physical Anthropology. 139 (1): 68–76. doi:10.1002/ajpa.21006. PMID 19226647. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Palmié, Stephan (maj 2007). "Genomics, divination, 'racecraft'". American Ethnologist. 34 (2): 205–22. doi:10.1525/ae.2007.34.2.205. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Pigliucci, Massimo (shtator 2013). "What are we to make of the concept of race?". Studies in History and Philosophy of Science Part C: Studies in History and Philosophy of Biological and Biomedical Sciences. 44 (3): 272–77. doi:10.1016/j.shpsc.2013.04.008. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Sauer, Norman J. (1992). "Forensic Anthropology and the Concept of Race: If Races Don't Exist, Why are Forensic Anthropologists So Good at Identifying them". Social Science and Medicine. 34 (2): 107–11. doi:10.1016/0277-9536(92)90086-6. PMID 1738862. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Sesardic, Neven (2010). "Race: A Social Destruction of a Biological Concept". Biology. Biology & Philosophy. 25 (143): 143–62. doi:10.1007/s10539-009-9193-7. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Segal, Daniel A. (1991). "'The European': Allegories of Racial Purity". Anthropology Today. Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland. 7 (5): 7–9. doi:10.2307/3032780. JSTOR 3032780. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Schaefer, Richard T., red. (2008). Encyclopedia of Race, Ethnicity and Society. Sage. f. 1096. ISBN 9781412926942. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Shriver, M. D.; Kittles, R. A. (2004). "Opinion: Genetic ancestry and the search for personalized genetic histories". Nature Reviews Genetics. 5 (8): 611–18. doi:10.1038/nrg1405. PMID 15266343. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Sivanandan, A. (2000). "Apropos the idea of 'race' ... again"". përmbledhur nga Black, L.; J Solomos (red.). Theories of Race and Racism. London: Routledge. ff. 125–43. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Smaje, Chris (1997). "Not just a social construct: Theorising race and ethnicity". Sociology. 31 (2): 307–27. doi:10.1177/0038038597031002007. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Smedley, A. (1999). Race in North America: origin and evolution of a worldview (bot. 2nd)). Boulder: Westview Press. ISBN 0813334489. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Smedley, Audrey (2002). "Science and the Idea of Race: A Brief History". përmbledhur nga Fish, Jefferson M. (red.). Race and Intelligence: Separating Science from Myth. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. f. 172. ISBN 0805837574. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Sober, Elliott (2000). Philosophy of biology (bot. 2nd)). Boulder, CO: Westview Press. ISBN 978-0813391267. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Stanton, W. (1982) [1960]. The leopard's spots: scientific attitudes toward race in America, 1815–1859. University of Chicago Press. ISBN 0226771229. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Stocking, George W. (1968). Race, Culture and Evolution: Essays in the History of Anthropology. University of Chicago Press. f. 380. ISBN 9780226774947. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Takaki, R (1993). A different mirror: a history of multicultural America (paperback). Boston: Little, Brown. ISBN 0316831123. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Templeton, A. R. (1998). "Human races: a genetic and evolutionary perspective". Am Anthropol. 100 (3): 632–50. doi:10.1525/aa.1998.100.3.632. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Thompson, William; Hickey, Joseph (2005). Society in Focus. Boston, Massachusetts: Pearson. ISBN 0-205-41365-X. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Tishkoff, Sarah A.; Kidd, Kenneth K. (2004). "Implications of biogeography of human populations for 'race' and medicine". Nature Genetics. 36 (11 Suppl): S21. doi:10.1038/ng1438. PMID 15507999. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Todorov, T (1993). On human diversity. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. ISBN 0674634381. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • von Vacano, Diego (2011). The Color of Citizenship: Race, Modernity and Latin American/Hispanic Political Thought. Oxford University Press. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Waples, Robin S.; Gaggiotti, Oscar (2006). "What is a population? An empirical evaluation of some genetic methods for identifying the number of gene pools and their degree of connectivity". Molecular Ecology. 15 (6): 1419–39. doi:10.1111/j.1365-294X.2006.02890.x. PMID 16629801. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Wilson, E. O; Brown, W. L. (1953). "The Subspecies Concept and Its Taxonomic Application". Systematic Zoology. 2 (3): 97–110. doi:10.2307/2411818. JSTOR 2411818. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Wilson, JF; Weale, ME; Smith, A. C.; Gratrix, F.; Fletcher, B.; Thomas, M. G.; Bradman, N.; Goldstein, D. B. (2001). "Population genetic structure of variable drug response". Nat Genet. 29 (3): 265–69. doi:10.1038/ng761. PMID 11685208. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Winfield, A. G. (2007). Eugenics and education in America: Institutionalized racism and the implications of history, ideology, and memory. New York: Peter Lang Publishing, Inc. ff. 45–46. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Wright, Sewall (1978). Evolution and the Genetics of Populations. 4, Variability Within and Among Natural Populations. Chicago, Illinois: Univ. Chicago Press. f. 438. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

Lidhje të jashtme[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

 Commons: Raca – Album me fotografi dhe/apo video dhe materiale multimediale

Deklarimet zyrtare[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]