Raca (kategorizimi njerëzor)

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Raca është një koncept i përdorur në kategorizimin e njerëzve në grupe, të quajtur raca ose grupe racore, bazuar në kombinimet e tipareve të përbashkëta fizike, prejardhjes, gjenetike, dhe tipare sociale apo kulturore. Megjithëse grupimet e tilla nuk kanë një bazë të fortë në biologjinë moderne, ato vazhdojnë të kenë një ndikim të madh mbi marrëdhëniet shoqërore bashkëkohore. Termi racë për herë të parë është përdorur në shekullin XVII për t'iu referuar folësve të një gjuhe të përbashkët dhe më pas për të treguar lidhjet kombëtare dhe tiparet fizike (fenotipike). Termi shpesh përdoret në një kuptim të përgjithshëm taksonomik biologjik, duke filluar nga shekulli XIX, për të treguar grupet njerëzore të diferencuara gjenetikisht të definuara nga fenotipi. Konceptet shoqërore mbi racat dhe grupimet e racave ndryshojnë me kalimin e kohës, duke përfshirë taksonomi popullore që përcaktojnë llojet esenciale të individëve bazuar në tiparet e përceptuara. Shkencëtarët e konsiderojnë ekzistencializmin biologjik të vjetëruar, dhe në përgjithësi dekurajojnë shpjegimet racore për diferencimin kolektiv si në tiparet fizike ashtu edhe ato bihevioristike (të sjelljes).

Megjithëse ekziston një marrëveshje e gjerë shkencore që konceptualizimet esenciale dhe tipologjike të racës janë të papërshtatshme, shkencëtarët në mbarë botën vazhdojnë të konceptojnë racën në mënyra të ndryshme, disa prej të cilave kanë implikime thelbësore. Përderisa disa studiues përdorin konceptin e racës për të bërë dallime midis grupeve të tipareve ose dallimeve të dukshme në sjellje, të tjerët në komunitetin shkencor sugjerojnë se ideja e racës shpesh përdoret në mënyrë naive ose të thjeshtuar dhe argumentojnë se, midis njerëzve, raca nuk ka rëndësi taksonomike duke vënë në dukje se të gjithë njerëzit i përkasin të njëjtës racë (specie), Homo sapiens dhe nënspecieve, Homo sapiens sapiens. [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11]

Shih edhe[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Abraham, Carolyn (2009-04-07). "Molecular eyewitness: DNA gets a human face". The Globe and Mail. Phillip Crawley. Arkivuar nga origjinali origjinali më 17 korrik 2011. Marrë më 2011-02-04. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ "American Anthropological Association Statement on 'Race'". AAAnet.org. American Anthropological Association (AAA). May 17, 1998. Marrë më April 18, 2009. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ^ AAPA (1996). "AAPA statement on biological aspects of race" (PDF). Am J Phys Anthropol. 101 (4): 569–70. doi:10.1002/ajpa.1331010408. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ^ Amadon, D. (1949). "The seventy-five percent rule for subspecies". Condor. 51 (6): 250–58. doi:10.2307/1364805.  1364805. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ^ Amundson, Ron (2005). "Disability, Ideology, and Quality of Life: A Bias in Biomedical Ethics". më David T. Wasserman; Robert Samuel Wachbroit; Jerome Edmund Bickenbach (red.). Quality of life and human difference: genetic testing, health care, and disability. Cambridge University Press. ff. 101–24.  9780521832014. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  6. ^ Andreasen, Robin O. (2000). "Race: Biological Reality or Social Construct?". Philosophy of Science. 67 (Suppl.): S653–66. doi:10.1086/392853.  188702. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  7. ^ Angier, Natalie (2000-08-22). "Do Races Differ? Not Really, DNA Shows". The New York Times. Marrë më 9 August 2010. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  8. ^ Appiah, Kwame Anthony (1992). In My Father's House: Africa in the Philosophy of Culture. Oxford University Press.  9780195068528. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  9. ^ Armelagos, George; Smay, Diana (2000). "Galileo wept: A critical assessment of the use of race in forensic anthropolopy" (PDF). Transforming Anthropology. 9 (2): 19–29. doi:10.1525/tran.2000.9.2.19. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  10. ^ Bamshad, Michael; Olson, Steve E (2003-11-10). "Does Race Exist?" (PDF). Scientific American. 289 (6): 78. :2003SciAm.289f..78B. doi:10.1038/scientificamerican1203-78. Arkivuar nga origjinali origjinali (PDF) më 14 qershor 2007. Marrë më 19 nëntor 2017. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  11. ^ Bamshad, M; Wooding, S; Salisbury, BA; Stephens (August 2004). "Deconstructing the relationship between genetics and race". Nat. Rev. Genet. 5 (8): 598–609. doi:10.1038/nrg1401.  15266342. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

Bibliografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  • Banton, Michael (1977). The idea of race (paperback). Boulder: Westview Press.  0891587195. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Barbujani, Guido (1 June 2005). "Human Races: Classifying People vs Understanding Diversity". Current Genomics. 6 (4): 215–26. doi:10.2174/1389202054395973. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Blank, Rebecca M.; Dabady, Marilyn; Citro, Constance Forbes (2004). "Chapter 2". Measuring racial discrimination. National Research Council (U.S.). Panel on Methods for Assessing Discrimination. National Adademies Press. f. 317.  9780309091268. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Boas, Franz (1912). "Change in Bodily Form of Descendants of Immigrants". American Anthropologist. 14 (3): 530–62. doi:10.1525/aa.1912.14.3.02a00080. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Boyd, William C. (1950). Genetics and the races of man: an introduction to modern physical anthropology. Boston: Little, Brown and Company. f. 207. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Brace, C. Loring (2005). Race is a four letter word. Oxford University Press. f. 326.  9780195173512. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Conley, D. (2007). "Being black, living in the red"". më P. S. Rothenberg (red.). Race, Class, and Gender in the United States (bot. 7th)). New York: Worth Publishers. ff. 350–58. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Cravens, Hamilton (2010). "What's New in Science and Race since the 1930s?: Anthropologists and Racial Essentialism". The Historian. 72 (2): 299–320. doi:10.1111/j.1540-6563.2010.00263.x.  20726131. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Crenshaw KW (1988). "Race, reform, and retrenchment: Transformation and legitimation in antidiscrimination law". Harvard Law Review. 101 (7): 1331–37. doi:10.2307/1341398.  1341398. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Currell, Susan; Cogdell, Christina (2006). Popular Eugenics: National Efficiency and American Mass Culture in The 1930s. Athens, OH: Ohio University Press. f. 203.  082141691X. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Dikötter, Frank (1992). The discourse of race in modern China. Stanford: Stanford University Press.  9780804719940. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Dobzhansky, T. (1970). Genetics of the Evolutionary Process. New York, NY: Columbia University Press.  0231028377. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Edwards, AW (August 2003). "Human genetic diversity: Lewontin's fallacy". BioEssays. 25 (8): 798–801. doi:10.1002/bies.10315.  12879450. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Ehrlich, Paul; Holm, Richard W. (1964). "A Biological View of Race". më Ashley Montagu (red.). The Concept of Race. Collier Books. ff. 153–79. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Gordon, Milton Myron (1964). Assimilation in American life: the role of race, religion, and national origins. Oxford: Oxford University Press.  978-0-19-500896-8. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Graves, Joseph L (2001). The Emperor's New Clothes: Biological Theories of Race at the Millennium. Rutgers University Press. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Haig, SM; Beever, EA; Chambers, SM; Draheim, HM; etj. (December 2006). "Taxonomic considerations in listing subspecies under the U.S. Endangered Species Act". Conservation Biology. 20 (6): 1584–94. doi:10.1111/j.1523-1739.2006.00530.x.  17181793. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Harpending, Henry (2006). "Chapter 16: Anthropological Genetics: Present and Future". më Crawford, Michael (red.). Anthropological Genetics: Theory, Methods and Applications. Cambridge: Cambridge University Press.  978-0-521-54697-3. Një parametër i panjohur |laysummary= është injoruar (Ndihmë!); Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Harris, Marvin (1980). Patterns of race in the Americas. Westport, Connecticut: Greenwood Press.  0-313-22359-9. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Helms, Janet E.; Jernigan, Maryam; Mascher, Jackquelyn (2005). "The meaning of race in psychology and how to change it: A methodological perspective". American Psychologist. 60 (1): 27–36. doi:10.1037/0003-066X.60.1.27.  15641919. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Joseph, Celucien L. Race, Religion, and The Haitian Revolution: Essays on Faith, Freedom, and Decolonization (CreateSpace Independent Publishing Platform, 2012)
  • Joseph, Celucien L. From Toussaint to Price-Mars: Rhetoric, Race, and Religion in Haitian Thought (CreateSpace Independent Publishing Platform, 2013)
  • Keita, S. O. Y.; Kittles, R. A. (1997). "The persistence of racial thinking and the myth of racial divergence". Am Anthropol. 99 (3): 534–44. doi:10.1525/aa.1997.99.3.534. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • King, Desmond (2007). "Making people work: Democratic consequences of workfare". më Beem, Christopher; Mead, Lawrence M. (red.). Welfare Reform and Political Theory. New York: Russell Sage Foundation Publications. ff. 65–81.  0-87154-588-8. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Krimsky, Sheldon; Sloan, Kathleen, red. (2011). Race and the Genetic Revolution: Science, Myth, and Culture. Columbia University Press.  978-0-231-52769-9. Një parametër i panjohur |laysummary= është injoruar (Ndihmë!); Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Lee, Jayne Chong-Soon (1997). "Review essay: Navigating the topology of race"". më Gates, E. Nathaniel (red.). Critical Race Theory: Essays on the Social Construction and Reproduction of Race. 4:The Judicial Isolation of the "Racially" Oppressed. New York: Garland Pub. ff. 393–426.  9780815326038. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Lewis, B (1990). Race and slavery in the Middle East. New York: Oxford University Press.  0195062833. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Lie, John (2004). Modern Peoplehood. Cambridge, Mass.: Harvard University Press.  0674013271. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Lieberman, L (2001). "How "Caucasoids" got such big crania and why they shrank: from Morton to Rushton". Curr Anthropol. 42 (1): 69–95. doi:10.1086/318434.  14992214. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Lieberman, Leonard; Kirk, Rodney (1997). "Teaching About Human Variation: An Anthropological Tradition for the Twenty-first Century". më Rice, Patricia; Kottak, Conrad Phillip; White, Jane G.; Richard H. Furlow (red.). The Teaching of Anthropology: Problems, Issues, and Decisions. Mayfield Pub. f. 381.  1-55934-711-2. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Lieberman, Leonard; Jackson, Fatimah Linda C. (1995). "Race and Three Models of Human Origins". American Anthropologist. 97 (2): 231–42. doi:10.1525/aa.1995.97.2.02a00030. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Lieberman, Leonard; Hampton, Raymond E.; Littlefield, Alice; Hallead, Glen (1992). "Race in Biology and Anthropology: A Study of College Texts and Professors". Journal of Research in Science Teaching. 29 (3): 301–21. :1992JRScT..29..301L. doi:10.1002/tea.3660290308. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Livingstone, Frank B.; Dobzhansky, Theodosius (1962). "On the Non-Existence of Human Races". Current Anthropology. 3 (3): 279–81. doi:10.1086/200290.  2739576. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Marks, J. (1995). Human biodiversity: genes, race, and history. New York: Aldine de Gruyter.  0-585-39559-4. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Marks, Jonathan (2002). "Folk Heredity". më Fish, Jefferson M. (red.). Race and Intelligence: Separating Science from Myth. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. f. 98.  0805837574. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Marks, Jonathan (2008). "Race: Past, present and future. Chapter 1". më Koenig, Barbara; Soo-Jin Lee, Sandra; Richardson, Sarah S. (red.). Revisiting Race in a Genomic Age. Rutgers University Press. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Mayr, Ernst (1969). Principles of Systematic Zoology. New York, NY: McGraw-Hill.  0070411433. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Mayr, Ernst (Winter 2002). "The Biology of Race and the Concept of Equality". Daedalus. MIT Press on behalf of American Academy of Arts & Sciences. 31 (1): 89–94.  20027740. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • McNeilly, M. D.; Anderson, M. B.; Armstead, C. A.; Clark, R.; Corbett, M.; Robinson, E. L. (1996). "The perceived racism scale: A multidimensional assessment of the experience of white racism among African Americans". 6 (1–2). Ethnicity & Disease: 154–66. Burimi journal ka nevojë për |journal= (Ndihmë!); Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Meltzer, M. (1993). Slavery: a world history (bot. revised)). Cambridge, MA: DaCapo Press.  0306805367. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Mevorach, Katya Gibel (2007). "Race, racism, and academic complicity". American Ethnologist. 34 (2): 238–41. doi:10.1525/ae.2007.34.2.238. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Miles, Robert (2000). "Apropos the idea of race ... again". më Les Back; John Solomos (red.). Theories of race and racism. Psychology Press. ff. 125–43.  9780415156721. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Molnar, Stephen (1992). Human variation: races, types, and ethnic groups. Englewood Cliffs, N.J: Prentice Hall.  0-13-446162-2. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Montagu, Ashley (1997) [1942]. Man's Most Dangerous Myth: The Fallacy of Race (paperback). AltaMira Press.  0803946481. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Morgan, Edmund S. (1975). American Slavery, American Freedom: The Ordeal of Colonial Virginia. W. W. Norton and Company, Inc. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Muffoletto, Robert (2003). "Ethics: A discourse of power". TechTrends. TechTrends. 47 (6): 62–66. doi:10.1007/BF02763286. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Nobles, Melissa (2000). Shades of citizenship: race and the census in modern politics. Stanford, Calif: Stanford University Press.  0-8047-4059-3. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Ossorio, P.; Duster, T. (2005). "Controversies in biomedical, behavioral, and forensic sciences". Am Psychol. 60 (1): 115–28. doi:10.1037/0003-066X.60.1.115.  15641926. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Ousley, Stephen; Jantz, Richard; Freid, Donna (18 February 2009). "Understanding race and human variation: Why forensic anthropologists are good at identifying race". American Journal of Physical Anthropology. 139 (1): 68–76. doi:10.1002/ajpa.21006.  19226647. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Palmié, Stephan (May 2007). "Genomics, divination, 'racecraft'". American Ethnologist. 34 (2): 205–22. doi:10.1525/ae.2007.34.2.205. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Pigliucci, Massimo (September 2013). "What are we to make of the concept of race?". Studies in History and Philosophy of Science Part C: Studies in History and Philosophy of Biological and Biomedical Sciences. 44 (3): 272–77. doi:10.1016/j.shpsc.2013.04.008. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Sauer, Norman J. (1992). "Forensic Anthropology and the Concept of Race: If Races Don't Exist, Why are Forensic Anthropologists So Good at Identifying them". Social Science and Medicine. 34 (2): 107–11. doi:10.1016/0277-9536(92)90086-6.  1738862. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Sesardic, Neven (2010). "Race: A Social Destruction of a Biological Concept". Biology. Biology & Philosophy. 25 (143): 143–62. doi:10.1007/s10539-009-9193-7. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Segal, Daniel A. (1991). "'The European': Allegories of Racial Purity". Anthropology Today. Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland. 7 (5): 7–9. doi:10.2307/3032780.  3032780. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Schaefer, Richard T., red. (2008). Encyclopedia of Race, Ethnicity and Society. Sage. f. 1096.  9781412926942. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Shriver, M. D.; Kittles, R. A. (2004). "Opinion: Genetic ancestry and the search for personalized genetic histories". Nature Reviews Genetics. 5 (8): 611–18. doi:10.1038/nrg1405.  15266343. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Sivanandan, A. (2000). "Apropos the idea of 'race' ... again"". më Black, L.; J Solomos (red.). Theories of Race and Racism. London: Routledge. ff. 125–43. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Smaje, Chris (1997). "Not just a social construct: Theorising race and ethnicity". Sociology. 31 (2): 307–27. doi:10.1177/0038038597031002007. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Smedley, A. (1999). Race in North America: origin and evolution of a worldview (bot. 2nd)). Boulder: Westview Press.  0813334489. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Smedley, Audrey (2002). "Science and the Idea of Race: A Brief History". më Fish, Jefferson M. (red.). Race and Intelligence: Separating Science from Myth. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. f. 172.  0805837574. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Sober, Elliott (2000). Philosophy of biology (bot. 2nd)). Boulder, CO: Westview Press.  978-0813391267. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Stanton, W. (1982) [1960]. The leopard's spots: scientific attitudes toward race in America, 1815–1859. University of Chicago Press.  0226771229. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Stocking, George W. (1968). Race, Culture and Evolution: Essays in the History of Anthropology. University of Chicago Press. f. 380.  9780226774947. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Takaki, R (1993). A different mirror: a history of multicultural America (paperback). Boston: Little, Brown.  0316831123. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Templeton, A. R. (1998). "Human races: a genetic and evolutionary perspective". Am Anthropol. 100 (3): 632–50. doi:10.1525/aa.1998.100.3.632. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Thompson, William; Hickey, Joseph (2005). Society in Focus. Boston, Massachusetts: Pearson.  0-205-41365-X. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Tishkoff, Sarah A.; Kidd, Kenneth K. (2004). "Implications of biogeography of human populations for 'race' and medicine". Nature Genetics. 36 (11 Suppl): S21. doi:10.1038/ng1438.  15507999. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Todorov, T (1993). On human diversity. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.  0674634381. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • von Vacano, Diego (2011). The Color of Citizenship: Race, Modernity and Latin American/Hispanic Political Thought. Oxford University Press. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Waples, Robin S.; Gaggiotti, Oscar (2006). "What is a population? An empirical evaluation of some genetic methods for identifying the number of gene pools and their degree of connectivity". Molecular Ecology. 15 (6): 1419–39. doi:10.1111/j.1365-294X.2006.02890.x.  16629801. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Wilson, E. O; Brown, W. L. (1953). "The Subspecies Concept and Its Taxonomic Application". Systematic Zoology. 2 (3): 97–110. doi:10.2307/2411818.  2411818. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Wilson, JF; Weale, ME; Smith, A. C.; Gratrix, F.; Fletcher, B.; Thomas, M. G.; Bradman, N.; Goldstein, D. B. (2001). "Population genetic structure of variable drug response". Nat Genet. 29 (3): 265–69. doi:10.1038/ng761.  11685208. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Winfield, A. G. (2007). Eugenics and education in America: Institutionalized racism and the implications of history, ideology, and memory. New York: Peter Lang Publishing, Inc. ff. 45–46. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Wright, Sewall (1978). Evolution and the Genetics of Populations. 4, Variability Within and Among Natural Populations. Chicago, Illinois: Univ. Chicago Press. f. 438. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

Lidhje të jashtme[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

 Commons: Raca – Album me fotografi dhe/apo video dhe materiale multimediale

Deklarimet zyrtare[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]