Shtushaj

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Koordinatat: 41°35′09″V 20°22′59″L / 41.5858°V 20.3831°L / 41.5858; 20.3831

Shtushaji
Fshat
Shtushaji is located in Shqipëria
Shtushaji
Shtushaji
Shtushaji (Shqipëria)

Koordinatat:41°35′23″V 20°23′17″L / 41.589722°V 20.388056°L / 41.589722; 20.388056Koordinatat: 41°35′23″V 20°23′17″L / 41.589722°V 20.388056°L / 41.589722; 20.388056{{#coordinates:}}: cannot have more than one primary tag per page

Shteti: Shqipëria
Qarku: Qarku i Dibrës
Rrethi: Rrethi i Bulqizës
Komuna: Komuna Shupenzë
Targat e automjeteve: BZ
Lartësia mbidetare: 761 m.n.d.
Përdorimi i stampës

Shtushaji është një fshatkomunën Shupenzërrethin e BulqizësShqipërisë.

Vendbanime[redakto | përpunoni burim]


Gjeografia[redakto | përpunoni burim]

Fshati Stushën gjendet në koordinatat gjeografike 41°35′23″V 20°23′17″L / 41.58972°V 20.38806°L / 41.58972; 20.38806 dhe në lartësinë 761 m. mbi nivelin e detit.

Historia[redakto | përpunoni burim]

  • 1467, fshati (Suçani) përfshihej në vilajetin e Dibrës së Sipërme[1], me 9 hane të krishtera</ref> Ali Hoxha, Defteri emëror, i vilajetit të Dibrës i vitit 1467 dhe disa mendime rreth vlerës së tij historike. ] Dibra dhe dibranët, vep. e cit., f. 65</ref> me kryefamiljarë pop Stanisha; nipi Petko; Petko i Desimirit; Petko Striçeviç; Stançe Shunduloviç; nipi i tij Obratko; pop Nikolla; Miho Gavala; Dhimitri Dobrisha; i vëllai Petko; Petko Trëndafili; i vëllai Radçe; Gjonçe i Trëndafilit; Di - mitri, vëllai Trëndafilit, Stefani, i biri i Dhimitrit.1 Në kishat e fshatit shërbenin dy priftërinj, pop Stanisha dhe pop Nikolla.</ref> Z. Gjoni, H. Përnezha, Dibra në defterët .., vep. e cit., f. 284
  • 1583, fshati (Soshani) përfshihej në nahijen e Dibrës së Sipërme me 65 kryefamiljarë Hasan Abdullai; Gjuro Dhimitri; i vëllai Jovku; Miho Dhimitri; i vëllai Nikolla; i biri Nikolla; Nine Dimitri; i biri Dhimitri; i vëllai Peja; Jovko Dhimitri; i biri Petko; i vëllai Pejo; Ivanko Dimitri; i biri Dhimitri; Jovko Dhimitri; Pejo Dhimitri; Jovko Dhimitri; i biri Peja; Nine Dhimitri; Nikolla Dhimitri; Gjuro Jovani; i vëllai Dhimitri; Bogo Jovani; Gjuro Jovani; Todor Gjura; Mlladen Gjura; i biri Petko; i vëllai Jovku; Nikolla Todori; i vëllai Gjura; Radiçe Nina; Argjir Nina; i biri Miho; Todo Nina; Nikolla Stojku; i vëllai Dhimitri; Trpe Mile; i vëllai Jovku; Dhimitër Proja; Gjurko Proja; Gjuro Vesi; i biri Boshku; Dhimitër Stojani; Jovko Rajani; Çerp Rada; Imro Stefa; Dhimitër Mlladeni; Dhimitër Peja; Dhimitri Vançe; Petko Todo; Gjuro Ivanko; Gjurko Nena; Evto Nako; Nikolla Petro; etj.. Në kishat e fshatit shërbenin pop Jorgo; pop Bojku; pop Jovku; pop Trvo; pop Jorgo; pop Mitre. Toka bujqësore ishte dhënë në përdorim: bashtina e Aleksit në dorë të pop Jorgos; bashtina e Nikollës në dorë të pop Mitres; bashtina e Bogojçit në dorë të Dhimitrit..</ref> Z. Gjoni, H. Përnezha, Dibra në defterët .., vep. e cit., f. 239
  • 1714, në fshat ishte kryengritur Man Tola dhe Mustafai.[2]
  • 1839, krej’plak i fshatit përmendet Liman Koleci.[3]
  • 1864,krej'plak i fshatit përmendet Ramë Dumani (u selu Stušanu postoji Ram Dušan).[4]
  • 1900, fshati (Стушанъ) përfshihej në nahijen Gryka e Vogël (Грика Воглъ) me 320 banorë.[5]
  • 1903, fshati kishte 20 shtëpi myslimane.[6]
  • 1910, ushtria osmane e Shefqet Turgut pashës hyri në malësi dhe filloi të mbledhë nizamë. Në Stushën mori Miftar Sefer Dumanin, i cili nuk u kthye më.[7]
  • Në dhjetor 1912, në luftimet kundër ushtrisë serbe në Urën e Topojanit, u vra Selim Demir Dumani dhe plagos Llan Dumani.[8]
  • Në janar 1913, ushtria hyri në fshat dhe vrau Mersim Dumanin..[9]
  • 1920, ushtria serbë dogji 4 shtëpi, rrëmbeu 4 gjedhë, 28 kokë bagëti dhe 7 800 kg. drithëra buke.[10]
  • 1927 fshati përfshihej në Krahinarinë Homesh me 42 shtëpi dhe 349 banorë, të gjithë myslimanë.[11]
  • Më 1942, Rasim Dumani, Musli Dumani, Aqif Dumani, Faiz Dumani, Tafë Dumani, Çup Duka, Riza Lazri, etj., u përfshinë në LNÇ. Nga fshati u rreshtuan në formacionet e UNÇSh - së Xhafer Halit Dumani, Veli Haxhi Koleci, Mete Çup Duka, Fetah Shaban Lazri, Jonuz Mane Duka.[7]
  • 1943, u krijua Këshilli NÇL i fshatit me kryetar Aqif Tush Dumani.
  • Në dhjetor 1943 u krijua Fronti Demokratik me kryetar Musli Hajredin Dumani.[9]
  • 1945, u krijua Organizata Bazë e PKSH me sekretar Tafë Dumani.
  • 1946, kryetar i Këshillit NÇL u zgjodh Mane Avdi Dumani.
  • 1952, u krijua Organizata e Rinisë Komuniste të fshatit me kryetar Ali Dumani.
  • 1957, u krijua Kooperativa Bujqësore me kryetar Rasim Tush Dumani, i cili u zgjodh dhe kryetar i Lokalitetit të Shupenzës.

Fiset[redakto | përpunoni burim]

Fshati Stushaj banohej në Mëhallë të Sipërme nga fiset Lazri, Duka e Koleci; në Mëhallë të Poshtme nga fiset Jakimi, Dumani e Kozi. Banorët e ardhur janë vendosur në fshat në fillim të shek. XVI - XIX.

Fisi Jakimi. Tradita vendase e përmend si fisin më të hershëm në fshat. Mendohet se e ka prejardhjen nga Beltoja e Shkodrës. Gjatë shek. XVI, pop Jakimi i shërbente kishës në Malin e Kishës. Ai organizoi qëndresën e të krishterëve kundër administratës osmane dhe përhapjes së islamit. Më në fund, ai u thye dhe pranoi islamin. Atij iu njoh titulli hoxhë. Gjatë shek. XVII, tradita vendase përmend Zekë Jakimin. Në vitin 1844, Mustafa Jakimi udhëhoqi burrat e fshatit në luftimet e zhvilluara në Gjoricë kundër Hajredin pashës.

Fisi Dumani është prej 20 brezash në Dibër. Zanafilla nis nga malësitë e Shkodrës, në fshatin Kastrat i Vjetër. Në fillim të shek. XV, banorët e Kastratit u larguan nga fshati si pasojë e pushtimeve osmane. Edhe në vitin 1485, sipas regjistrimit osman të sanxhakut të Shkodrës, Kastrati vijonte i braktisura. Pjesëtarë të fisit Tola, u vendosën në Dibër, në fshatin Çidhën e Poshtme. Aty u pranuan nga kreu vendas Gjin Dujsi (edhe sot një lagje e këtij fshati mban patroniminë Dujs). Me pushtimin osman të Dibrës, u bë rregjistrimi i popullsisë vendase, kurse viset u organizuan në vilajete. Sipas defterit emëror osman të vitit 1467 për Vilajetin e Dibrës së Poshtme, në fshatin Çidhën e Poshtme përmendet kryefamiljari Gjonesh Tola kurse në Çidhen te Eper permendet Kolë Tola. Këta ishin dhe ata që i dhanë patroniminë pasardhësve të tyre. Edhe sot në fshatrat Kastrat dhe Çidhën ekzistojnë vllazni të fisit Tola.

Me shtypjen e kryengritjes së Çidhnës në fillim të shek. XVIII, dy vëllezër Man dhe Mustafa Tola, u larguan me familjet e tyre dhe u vendosën në Qafë - Mollë të Stushnit. Me shpyllëzim, ata hapën tokë buke (edhe sot njihet Ara e Dumanit dhe Kroi i Arës së Dumanit). Fisi Jakimi ishte në armiqësi me fisin Zogu, të sapoardhur nga Kurbneshi i Selitës. Për t’i bërë ballë, Jakimi e pranoi Man Tolën të vendosej me familje në vendin e quajtur Troje, ku ndërtuan shtëpitë e para. Tokat e bukës që u dha Jakimi edhe sot quhen Livadhet e Tole. Më 1714, në fshat ishte kryengritur Man Tola e Mustafai.[2]

Man Tola u trashëgua nga tre djem, pasardhësit e të cilëve krijuan:

Mustafai u vendos me familjen e tij në Viçisht ku dhe sot janë pasardhësit e tij.

Në luftimet e vitit 1844 kundër forcave osmane të Hajredin pashës, morën pjesë dhe burrat e fisit Tola si Han Tola, Ismail Tola II, Fali Tola, etj.. Ata luftuan me trimëri saqë u mbei nofka duman (turq. tym e pluhur baruti, beteje).

Më 1864, krej’plak i fshatit përmendet Ramë Dumani.[12]

Fisi Koleci. I pari i tyre është i ardhur nga Lami i Madh në Selitë, trungu i Kolë Lecit.1 U vendos fillimisht në Mazhicë e më pas në fshat. Më 1583, përmendet kryefamiljari Lukë Leci. U mbështet tek fisi Lazri. Tek Koleci u mbështet një familje e fisit Keci duke marrë dhe mbiemrin e tyre. Në fillim të shek. XX, kjo vllazni u shpërngul në Sollokiç të Fushës së Shehrit dhe në Sebisht të Gollobordës.[13] Më 1839, krej’plak i fshatit përmendet Liman Koleci.[3]

Fisi Lazri. Është i ardhur nga Mazhica. Më 1583, në Mazhicë përmendet kryefamiljari Mehmed Lazri. U mbështet tek Jakimi. U shqua Shaban Lazri, krej’plak i fshatit gjatë viteve 1918 - 1920. Më 1923, ishte një ndër pushkatarët e Aqif Lleshit, i cili mori gjakun e të atit, Halitit, në Peshkopi. U largua në vitet ‘30 të shek. XX duke u vendosur në Bllatë të Fushës së Shehrit.

Fisi Kozi. Është i ardhur nga rrethinat e qytetit të Dibrës, për gjakmarrje. Fillimisht u vendos në Kosaras, vendbanim i braktisur ndërmjet Mazhicës dhe Hoteshit. Më 1583 përmenden kryefamiljarët Doç Kozmai dhe Gjon Kozmai. U mbështet vlla trojesh me fisin Jakimi. Më 1913, krej’plak i katundit përmendet Bajram Rexhë Kozi.

Fisi Duka. Prejardhja e tyre është nga Lura, fis Veshi në Gur. Tre vellezer u vendosen ne fshat ne shek. XVI. Në shek. XIX, barku i Dukës nga vllaznia e Gjur Veshit u vendos në Stushën duke u mbështetur tek Koleci. Nga ky fis u shqua Ramë Hidër Duka i cili u vra më 1912 në luftimet kunder osmano - greke ne Follorine.

Fiset Jakimi, Dumani e Kozi në Mëhallë të Poshtme mbanin kuvend në Troje. Kuvendi i katundit mbahej në xhami.

Gjeanalogji[redakto | përpunoni burim]

Demografi[redakto | përpunoni burim]

Në [vitet '60] të shek. XIX, Ramë Dumani i Parë, u largua me familjen e tij nga fshati, pasi e përzuri kuvendi i fisit, për shkelje të normave në bashkësi. Njëri nga djemtë e tij u vendos në Bellovë të Dibrës së Poshtme; i dyti në Sebisht të Gollobordës; i treti në Dardhë të Pogradecit.

Më [1876], në Luftën e Nishit kundër forcave serbe, morën pjesë dhe luftëtarë me pagesë nga Dibra, nën prijën e Iljaz bej Qokut, Ahmet bej Karahasanit dhe Tafë Izvirës. Me forcat e Grykës së Vogël mori pjesë dhe një djalë i Dumane, i cili nuk u kthye më. Tradita gojore nuk e përmend emrin e tij. Vendosja e komunikimit me fisin Dumani në Miradi të Porshtme të Prishtinës, qartësoi dhe gojëdhënën. Edhe ata e sgpjegonin origjinën e tyre nga Nishi, por jo më tutje.

Në [vitet '80] të shek. XIX, Elmaz Has Dumani u vendos me familje në Gjoricë të Grykës së Vogël. Për shkak të një vrasjeje që kreu në fisin Leka, ai u kthye sërish në Stushën.

Në [fillim të shek. XX], Hil Dumani u vendos me familje në Gjoricë të Grykës së Vogël.

Më [1920], vëllezërit Haxhi dhe Nezir Ramë Dumani u largua me familjet e tyre në Sollokiç të Dibrës së Madhe. Ata blenë tokat e fisit Jegeni.

Në [vitet '30] të shek. XX, djemtë e Abaz Ferë Dumanit, Nazifi, Kaloshi dhe Qamili, u vendosën në Okshatinë të Grykës së Vogël. Ata blenë tokat e Bexhet Hysen Dumanit.

Më [1932], Ramë Hajredin Dumani u vendos me familjen e tij në Kovashicë të Fushës së Shehrit. Ai bleu 118 dynymë tokë të familjes Kuka.

Më [1941], në Sollokiç u vendosën djemtë e Islam Ramë Dumanit, Islami dhe Ramizi me familjet e tyre.

Në [vitet '50] të shek. XX, Xhetan Fali Dumani u vendos me familje në Gjoricë të Grykës së Vogël duke blerë tokat e fisit Daçi. Edhe vëllezërit Mane e Rifat, djemtë e Avdi Dumanit u larguan me familjet e tyre në Dibër të Madhe.

Në [vitet '60] të shek. XX, Rasim Tush Dumani u vendos në Shupenzë; Ali Fali Dumani u vendos në Fier; Vëllezërit Xhaferr dhe Rruzhdi, djemtë e Halit Ferë Dumanit u vendosën në Shkodër; Edhe Tofik Rrem Dumani u vendos me familjen e tij në Shkodër. Vëllezërit Xhelil dhe Bashkim, djemtë e Hysni Hajredin Dumanit u vendosën në Peshkopi dhe Tiranë.

Në [vitet '70] të shek. XX, Hasan Sejfë Dumani dhe Qerim Rustan Dumani u vendosën në Homesh të Grykës së Vogël,duke blerë tokat e fisit Manjani.

Në [vitet '80] të shek. XX, Bujar Musli Dumani u vendos me familje në Bulqizë.

Në [fillim të viteve '90] të shek. XX, Nuri Musli Dumani u vendos me familjen e tij në Fushë - Krujë e më pas në Tiranë; djemtë e Tafë Fali Dumanit u vendosën në Fushë - Krujë me familjet e tyre.

Gjatë [viteve 1992 - 2012], familjet e tre vllaznive të fisit Dumani janë shpërndarë në Tiranë, Durrës, Laç, Lushnje, Fier, si dhe në vende të ndryshme të Evropës dhe në SHBA :

Bashkim Hysni Dumani me familje në Grac të Austrisë.

Lazim Rifat Dumani me familje në Shkup të Maqedonisë;

Djemtë e Ferhat Çup Dumanit me familje në Kallamata të Greqisë;

Djemtë e Nuri Musli Dumanit me familje në Firence të Italisë;

Djemtë e Sali Rushit Dumanit me familje në Bolonja të Italisë;

Dan Mendu Dumani me familje në Londër të Anglisë;

Gëzim Gafurr Dumani me familje në Hamburg të Gjermanisë;

Artan Muhamed Dumani me familje në Paris të Francës;

Bukurosh Mendu Dumani me familje në Poloni.

Ilmi Mane Dumani në New York të SHBA;

Njazi Rifat Dumani me familje në New Jersey të SHBA;

Toponomi[redakto | përpunoni burim]

Mikrotoponimia e fshatit është e gurrës shqipe: Ara e Epër, Ara e Derrit, Ara e Zogut, Ara e Has’, Ara e Dumanit, Ara ke Xhamia, Arnit’e Shkrepit, Arnit’e Lugje, Birat e Dervish Tolës, Çemera (shpella), Frulliza, Fusha e Gjurit t’Zi, Gjuri i Zi, Gjuri Gjatë, Gjuri Leprit, Grepi, Hurdh’ Doda, Hurdha e Madhe, Kroi i Shkjeze, Kroi i Bukës (Prat), Kisha, Kodrat, Kroi i Arës Dumanit, Kroi i Lugje, Lëmoçe, Livadhet e Tole, Kodra e Kërcunave, Lugji i Ali Gjinit, Lugj’ Xhile, Lama e Kolecit, Lama e Sulës, Lugu i Xhehnemit (Prat), Pru’Thanasi, Prroi i Xixe, Qafa e Mollës, Qafa e Shtushnit, Rrafsha e Majës, Rrahi’ Dinit, Rrahi’ Duke, Rrahenet, Sheshet e Lazre, Sheshet e Dome, Sheshet e Koze, Sharrat e Shullanit, Sharra e Bardhë, Shalas, Shullani i Macës, Shullani i Kolecit, Trent, Vnesht’ e Lazre, Vneshta e Aliut, Vrazhda, Vatha e Bijve, Xhumëic, Zabeli i Lazre, Zabeli i Dumanit, Pjepi i Manes, Mani i Hysniut, Vakufi, Currili, etj..

Burimet[redakto | përpunoni burim]

  1. ^ Halil Inalçik, Les regions de.. ] Studia albanica, nr. 2, 1968, p. 96
  2. ^ a b AIH, Muhimme defterleri nr. 121, f, 249 ] P. Thëngjilli, Shqiptarët midis Lindjes dhe .. (1506 – 1750) .., vep. e cit., f. 379
  3. ^ a b Hatt – i Humayun Defteri nr. 1, 2, 12, vesika 21176, B ] P. Thëngjilli, Kryengritjet popullore të viteve .., vep. e cit., f. 135
  4. ^ Jovan Hadzi Vasiljevic, Muslimani nase krvi u Juznoj Srbiji, "Sveti Sava", Beograd 1924
  5. ^ Vasili Kançov, Maqedonia .., vep. e cit., f. 262
  6. ^ S. Jastrebov, Ptuvije zapiski, Srpska Kralevska .., vep. e cit.
  7. ^ a b Hamdi Dumani, Historiku i katundit Stushaj, 1969, f. 9 (fl. 8).
  8. ^ po aty, f. 9
  9. ^ a b po aty, f. 10
  10. ^ AQSH, Fondi 886, viti 1921, dosja nr. 748, f. 191 ] B. Xhafa, vep. cit., f. 224
  11. ^ Teki Selenica, Shqipëria më 1927, Tiranë 1928
  12. ^ “[...] у селу Стушану постоји Рам Душан.” ] J. Hadzi Vasiljeviç, c. 74
  13. ^ Nuri Koleci, Nga zezona në jehonë, “ZRAK Strugë”, Dibër 2008, f. 36

Shih edhe[redakto | përpunoni burim]