Dallga

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Valë e ujërave të cekta.

Dallga ose Vala, në fizikë, tregon një shqetësim që lind nga një burim dhe përhapet në kohë dhe hapësirë ​​duke bartur energji ose një moment lëvizës, pa përfshirë një zhvendosje të lidhur të materies. Nga pikëpamja matematikore, një valë është një zgjidhje e ekuacionit të valës, ose e varianteve më të ndërlikuara të saj, shprehja e të cilave ndryshon sipas llojit të shqetësimit.

Një valë mund të përhapet ose përmes një mjedisi material ose në një vakum; për shembull vala elektromagnetike dhe vala gravitacionale mund të përhapen edhe në mungesë të materies, ndërsa fenomenet e tjera valore ekzistojnë vetëm në një mjedis fizik, deformimi i të cilit prodhon forcat kthyese (për shembull elastike, të lidhura me gravitetin, presionin ose tensionin sipërfaqësor) që lejojnë përhapjen e tij ( valë deti, valë zanore, valë sizmike etj...). Kur ata ndeshen me një pengesë, valët mund të gjenerojnë efekte të ndryshme, të tilla si reflektimi, përthyerja, difuzioni, difraksioni, dhe ndërhyrje (interferenca). Valët jolineare mund të shkaktojnë fenomene më të veçanta, të tilla si solitone ose turbulenca valore, të cilat përbëjnë një fushë kërkimi në zgjerim në degë të ndryshme të fizikës.

Në fizikën klasike, fenomenet valore janë kundër fenomeneve korpuskulare: vala shfaqet si një fenomen fizik "i delokalizuar" në lidhje me trajektoret e ndjekura nga grimcat. Duke u nisur nga mekanika kuantike, jemi dëshmitarë të unifikimit të dy klasave të fenomeneve, me futjen e dualizmit valë-grimcë dhe parimit të komplementaritetit. Ky dualizëm nënkupton që në nivel mikroskopik grimcat posedojnë edhe veti valore dhe se disa lloje valësh mund të trajtohen si grimca (në këtë rast flasim për kuazigrimca). Shembuj të kuazigrimcave janë fononet (valët zanore të kuantizuara), magnonet (kuantizimi i një vale rrotulluese) ose plazmonet (kuantizimi i lëkundjeve në një plazmë).