Shko te përmbajtja

Edward Norton

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Edward Norton
Norton më 2009
Lindi
Edward Harrison Norton

18 gusht 1969 (56 vjeç)
Boston, Massachusetts, SHBA
ShkollimiUniversiteti Yale (BA)
Profesioni
  • Aktor
  • producent
  • regjisor
  • skenarist
Vite aktiviteti1993–tani
Bashkëshorti/ja
​
(m. 2012)​
Fëmijë2[1]
Të afërmJames Rouse (gjysh)

Edward Harrison Norton (lindi më 18 gusht 1969) është një aktor, producent, regjisor dhe skenarist amerikan. Pasi u diplomua në Kolegjin Yale në vitin 1991 me një diplomë në histori, ai punoi për disa muaj në Japoni përpara se të transferohej në New York City për të ndjekur një karrierë aktrimi. Ai fitoi njohje dhe vlerësime kritike për debutimin e tij në Primal Fear (1996), i cili i dha atij një Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë Mbështetës dhe një nominim për Academy Award në të njëjtën kategori. Roli i tij si një neonazist i shpenguar në American History X (1998) i dha atij një nominim për Academy Award për Aktorin më të Mirë. Ai gjithashtu luajti në filmin Fight Club (1999), i cili mblodhi një numër të madh ndjekësish.

Norton themeloi kompaninë e prodhimit Class 5 Films në vitin 2003 dhe ishte regjisor ose producent i filmave Keeping the Faith (2000), Down in the Valley (2005), dhe The Painted Veil (2006). Ai vazhdoi të merrte lëvdata për rolet e tij si aktor në filma të tillë si The Score (2001), 25th Hour (2002), The Italian Job (2003), The Illusionist (2006), Moonrise Kingdom (2012), dhe The Grand Budapest Hotel (2014). Sukseset e tij më të mëdha komerciale kanë qenë Red Dragon (2002), Kingdom of Heaven (2005), The Incredible Hulk (2008), dhe The Bourne Legacy (2012). Për rolet e tij si një aktor arrogant në Birdman (2014) dhe A Complete Unknown (2024), Norton fitoi nominime të mëtejshme për Academy Award për Aktorin më të Mirë Mbështetës. Ai ka drejtuar dhe ka luajtur gjithashtu në filmin kriminal Motherless Brooklyn (2019) dhe ka luajtur në Glass Onion: A Knives Out Mystery (2022).

Norton është një aktivist mjedisor dhe sipërmarrës social. Ai është anëtar i administratorit të Enterprise Community Partners, një organizatë jofitimprurëse që avokon për strehim të përballueshëm, dhe shërben si president i degës amerikane të Maasai Wilderness Conservation Trust. Ai është gjithashtu Ambasadori i Vullnetit të Mirë i OKB-së për Biodiversitetin.

Edward Harrison Norton lindi në Boston, Massachusetts, më 18 gusht 1969. Ai u rrit në Columbia, Maryland.[2][3][4] Babai i tij, Edward Mower Norton Jr., shërbeu në Vietnam si toger i Marinës përpara se të bëhej avokat mjedisor dhe avokat i ruajtjes së natyrës duke punuar në Azi dhe prokuror federal në administratën Carter.[5] Nëna e tij, Lydia Robinson "Robin" (mbiemri i vajzërisë Rouse), ishte një mësuese anglishteje që vdiq pas një operacioni për të hequr një tumor në tru në vitin 1997.[6] Gjyshi i Norton nga nëna, James Rouse, ishte themeluesi i The Rouse Company dhe bashkëthemelues i korporatës së pasurive të patundshme Enterprise Community Partners.[7] Ai ka dy vëllezër e motra më të vegjël, Molly dhe James.[8]

Në moshën pesëvjeçare, Norton dhe prindërit e tij panë një muzikal të lidhur me Cinderella në Columbia Center for Theatrical Arts (CCTA), me protagoniste dadon e tij, gjë që i ndezi interesin për teatrin.[9][10] Ai kënaqej duke parë filma me të atin si paraadoleshent, por më vonë reflektoi se ishte i magjepsur nga kinematografia dhe jo nga aktrimi.[11] Norton kujtoi se ishte teatri dhe jo filmat që e frymëzuan të aktronte.[11] Ai bëri debutimin e tij profesional në moshën tetëvjeçare në muzikalin Annie Get Your Gun në Toby's Dinner Theatre të qytetit të tij të lindjes.[8] Në CCTA, ai luajti në disa prodhime teatrale të drejtuara nga Toby Orenstein.[10]

Në vitin 1984, Norton fitoi kupën e aktrimit në Pasquaney, një kamp veror vjetor për djem në Hebron, New Hampshire, ku më vonë u rikthye si regjisor teatri.[12] Më pas ai u zhyt në filma, duke përmendur Dustin Hoffman dhe Robert De Niro si dy nga frymëzimet e tij të hershme sepse "ata që i pëlqenin ishin gjithashtu ata që e bënin të mendonte se mund ta bënte sepse nuk ishin djemtë më të pashëm".[11] Ai u diplomua nga Wilde Lake High School në vitin 1987.[13] Ai ndoqi Kolegjin Yale, duke u diplomuar në vitin 1991 me një diplomë Bachelor të Arteve në histori.[6] Ndërsa ishte në Yale, ai studioi gjithashtu japonisht, aktroi në produksione universitare dhe ishte një kanotazh konkurrues.[8][14] Pasi u diplomua nga Yale, i njohur në japonisht, Norton punoi në një organizatë jofitimprurëse si përfaqësues për kompaninë e gjyshit të tij, Enterprise Community Partners, në Osaka, Japoni.

1991–1994: Fillimet e karrierës

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pas pesë muajsh në Japoni, Norton u transferua në New York City, ku e mbante veten duke bërë punë të rastësishme.[9] Ai kaloi gjashtë muaj duke studiuar teknika të ndryshme aktrimi, duke u përqendruar në aktrimin metodik. Më vonë ai mori mësime nga trajneri i aktrimit Terry Schreiber pasi zbuloi se po kërkonte një përkthyes japonez për të ndihmuar në drejtimin e një shfaqjeje në Tokio.[15] Norton e përshkroi atë si një mësues të shkëlqyer që i inkurajonte studentët të bëheshin "aktorë shumëgjuhësh" me teknika të ndryshme për role të gjithanshme.[16]

Norton gjithashtu shkroi skenarë për shfaqje në Signature Theatre Company dhe luajti në teatër off-Broadway. Interpretimi i tij në Lovers të Brian Friel e tërhoqi vëmendjen e dramaturgut Edward Albee, shfaqjet me një akt të të cilit Norton i pëlqyen.[11] Në vitin 1994, Norton bëri audicion për Finding the Sun të Albee, por nuk e mori rolin. Albee gjeti një rol të ri për të dhe e la Norton të lexonte për Fragments.[17] Dramaturgu u impresionua nga performanca e Norton në prova dhe e zgjodhi atë për premierën e saj botërore.[8] Albee vuri në dukje se Norton ishte një aktor i rrallë "që më la pa fjalë".[17] Norton kujtoi se ishte frymëzuar nga Al Pacino, i cili gjithashtu e filloi karrierën e tij në teatër ndërsa luftonte për t'u vendosur në Nju Jork.

1995–1999: Përparimi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në vitin 1995, agjentja e kastingut Shirley Rich zbuloi Nortonin. Ai më pas mori me qira një studio pranë The Public Theater dhe i paraqiti asaj audicionet e tij për veprat shekspiriane. E impresionuar nga aktrimi i tij, ajo e prezantoi Nortonin me drejtuesit e dramës noir Primal Fear, një përshtatje e romanit të vitit 1993 të William Diehl.[17] Ai u zgjodh për rolin mbi dy mijë kandidatë të tjerë. I publikuar në vitin 1996, Primal Fear paraqet Nortonin në rolin e Aaron Stampler, një djalosh altari i cili akuzohet për vrasjen e një kryepeshkopi katolik romak dhe mbrohet nga Martin Vail (Richard Gere).[18] Performanca e tij u lavdërua nga kritikët;[19] Roger Ebert i Chicago Sun-Times vlerësoi personazhin e Nortonit si "plotësisht bindës",[20] ndërsa Peter Stack i San Francisco Chronicle e quajti aktorin "ai që duhet ndjekur" pas debutimit të tij.[21] Norton fitoi një Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë Mbështetës[22] dhe u nominua për një Academy Award në të njëjtën kategori për rolin e tij në film.[23] Norton luajti në dy filma të tjerë të publikuar në vitin 1996; ai luajti rolin e avokatit të Larry Flynt, Alan Isaacman, në dramën biografike të Milos Forman, The People vs. Larry Flynt, dhe Holden Spence në filmin muzikor të Woody Allen, Everyone Says I Love You.

Norton më 1997

Në vitin 1998, Norton luajti përkrah Matt Damon në Rounders, i cili ndjek dy miq që kanë nevojë urgjente për para dhe luajnë poker për të shlyer një borxh të madh.[24] Filmi dhe performanca e Norton morën një reagim të vakët; Entertainment Weekly shkroi se aktrimi i tij "nuk shkon kurrë askund",[25] ndërsa Chicago Reader vërejti se personazhi i tij nuk ishte aq i mirë sa ta bënte filmin interesant.[26] Roli i tij në dramën kriminale American History X, e publikuar më vonë atë vit, i dha atij vlerësime të gjera.[27] Në të, Norton portretizon Derek Vinyard, një neonazist të reformuar, i cili braktis ideologjinë e tij të paracaktuar pas tre vitesh burg.[28] Gjatë prodhimit, Norton thuhet se ishte i pakënaqur me shfaqjen e parë të regjisorit Tony Kaye. Si pasojë, ai mori përsipër montazhin (pakredituar) dhe përfundoi prerjen përfundimtare, e cila ishte 40 minuta më e gjatë se versioni i Kaye.[29] The New Yorker shkroi se ai i dha Derekut një "joshje erotike të paqartë" që e bëri filmin të paharrueshëm,[30] ndërsa Chicago Tribune e konsideroi performancën e tij një kandidat të menjëhershëm për një Oskar.[31] Norton mori një nominim për Oskar për Aktorin më të Mirë,[32] dhe fitoi një Golden Satellite Award në të njëjtën kategori.[33]

Në filmin e vitit 1999, Fight Club, me regji të David Fincher, Norton luajti rolin e një narratori të paidentifikuar, i cili ndihet i bllokuar në punën e tij si punonjës i bardhë. Filmi bazohet në romanin e vitit 1996 të Chuck Palahniuk.[34] Për t'u përgatitur për rolin, Norton mori mësime në boks, taekwondo dhe grappling. Fight Club u shfaq premierë në Festivalin Ndërkombëtar të Filmit në Venecia në vitin 1999.[35] Gjatë promovimit të filmit, Norton shpjegoi se Fight Club shqyrton konfliktet e vlerave të Gjeneratës X si brezi i parë i rritur në televizion, duke hetuar "dëshpërimin dhe paralizën që njerëzit ndiejnë përballë trashëgimisë së këtij sistemi vlerash nga reklamat".[36][37] Për performancën e tij, Norton u nominua për Aktorin më të Mirë nga Shoqata e Kritikëve të Filmit Online.Online Film Critics Society.[38] Pavarësisht se nuk pati shumë sukses në biletari, Fight Club u bë një klasik kult pas publikimit të DVD-së në vitin 2000.[39][40]

Key
Films that have not yet been released Tregon filma që nuk janë publikuar ende
Viti Titulli Roli Shënime
1996 Primal Fear Aaron Stampler / Roy
The People vs. Larry Flynt Alan Isaacman
Everyone Says I Love You Holden Spence
1998 Rounders Lester "Worm" Murphy
American History X Derek Vinyard
1999 Fight Club Narrator
2000 Keeping the Faith Father Brian Finn Gjithashtu producent dhe regjisor
2001 The Score Jack Teller
2002 Death to Smoochy Sheldon Mopes / Smoochy the Rhino
Frida Nelson Rockefeller Gjithashtu skenarist i pakredituar
Red Dragon Will Graham
25th Hour Monty Brogan Gjithashtu producent i pakredituar
2003 The Italian Job Steve Frazelli
2004 Dirty Work No Vetëm producent ekzekutiv
After the Sunset Vetë ai Pakredituar
2005 Kingdom of Heaven King Baldwin IV
Down in the Valley Harlan Fairfax Carruthers Gjithashtu producent
2006 The Illusionist Eisenheim
The Painted Veil Walter Fane Gjithashtu producent
2007 Brando Vetë ai Dokumentar
The Simpsons Movie Panicky Man (zëri) Lines redubbed by Dan Castellaneta
Man from Plains Vetë ai Dokumentar
2008 The Incredible Hulk Bruce Banner / Hulk Gjithashtu skenarist i pakredituar
Pride and Glory Ray Tierney
Bustin' Down the Door Narrator (zëri) Dokumentar
2009 By the People: The Election of Barack Obama No Vetëm producent
The Invention of Lying Cop Cameo
2010 Leaves of Grass Bill Kincaid / Brady Kincaid Gjithashtu producent
Stone Gerald "Stone" Creeson
2012 Moonrise Kingdom Scout Master Randy Ward
The Dictator Vetë ai Pakredituar
The Bourne Legacy Eric Byer
Thanks for Sharing No Vetëm producent ekzekutiv
2013 Salinger Vetë ai Dokumentar
2014 My Own Man
The Grand Budapest Hotel Henckels
Birdman ose (The Unexpected Virtue of Ignorance) Mike Shiner
2016 Sausage Party Sammy Bagel Jr. (zëri)
Collateral Beauty Whit Yardsham
2017 The Guardian Brothers Yu Lei (zëri) Dublim në anglisht
2018 Isle of Dogs Rex (zëri)
Gotti No Vetëm producent ekzekutiv
2019 Alita: Battle Angel Nova Cameo i pakredituar
Motherless Brooklyn Lionel Essrog Gjithashtu skenarist, producent dhe regjisor
2021 The French Dispatch The Chauffeur
2022 Glass Onion: A Knives Out Mystery Miles Bron
2023 Asteroid City Conrad Earp
2024 A Complete Unknown Pete Seeger Gjithashtu interpretoi dy këngë të cilat u përfshinë në kolonën zanore të filmit
TBA The Invite Duke u xhiruar
Viti Titulli Roli Shënime
2000–2013 The Simpsons Devon Bradley (zëri)

Reverend Elijah Hooper (zëri)

 Epizodi: "The Great Money Caper" dhe "Pulpit Friction"
2005 Stella Vetë ai Epizodi: "Pilot"
2009 Modern Family Izzy LaFontaine Epizodi: "Great Expectations"
2013 Saturday Night Live Prezantues / Owen Wilson Epizodi: "Edward Norton/Janelle Monáe"
2015 Saturday Night Live 40th Anniversary Special Vetë ai / Stefon TV special
Last Week Tonight with John Oliver Vetë ai Episode: "Infrastructure"
2018 The Comedy Central Roast Epizodi: "Bruce Willis"
Ask the StoryBots Gary the Electronics Salesman Epizodi: "What Is Electricity?"
2023 Extrapolations Jonathan Chopin 2 epizoda
2024
 Sausage Party: Foodtopia Sammy Bagel Jr. (zëri) 8 epizoda
  1. ↑ Weekman, Kelsey (2024-12-26). "Edward Norton on digging into the activism of Pete Seeger for 'A Complete Unknown' and annoying his kids with banjo-playing" (në anglisht). Yahoo Entertainment. Marrë më 2025-01-06.
  2. ↑ "Edward Norton" (në anglisht). Biography.com. Arkivuar nga origjinali më 21 shtator 2013. Marrë më 7 mars 2019.
  3. ↑ "Podcast: Sarah & Vinnie" (në anglisht). Radio Alice. 1 tetor 2010. Arkivuar nga origjinali më 15 korrik 2011.
  4. ↑ Mottram, James (13 shtator 2000). "Ed takes a leap of faith". Evening Standard (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 17 dhjetor 2013.
  5. ↑ Mitchell & Stebenne 2007, f. 96.
  6. 1 2 "Edward Norton". Biography (në anglishte amerikane). 2019-08-29. Marrë më 2025-03-14.
  7. ↑ "Rich Before They Were Famous" (në anglisht). E!. Arkivuar nga origjinali më 20 gusht 2014.
  8. 1 2 3 4 "Edward Norton Biography" (në anglisht). Yahoo!. Arkivuar nga origjinali më 8 dhjetor 2008.
  9. 1 2 Hoban, Phoebe (19 janar 1997). "He's Hot But Cool To Lure Of Fame". The New York Times (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 7 tetor 2013. Marrë më 11 dhjetor 2017.
  10. 1 2 Nitkin, Karen (4 prill 2012). "Columbia Center for Theatrical Arts marks 40 years of inspiring young talent". The Baltimore Sun (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 11 tetor 2017. Marrë më 11 tetor 2017.
  11. 1 2 3 4 Symkus, Ed (12 gusht 2016). "Edward Norton really, really likes to talk about acting". Carbondale Times (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 1 prill 2019.
  12. ↑ Rodriguez, Alberto E. (16 shtator 2014). "Lou vs. Edward: A tale of two Hulks". Chicago Tribune (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 8 mars 2019.
  13. ↑ Kolker, Robert (6 tetor 2010). "The Vulture Transcript: Stone's Edward Norton on Acting, Whether in Fight Club or The Incredible Hulk". New York Magazine (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 3 dhjetor 2013.
  14. ↑ Gross, Doug (10 shtator 2009). "Edward Norton plays marathon man to fund African conservation" (në anglisht). CNN. Arkivuar nga origjinali më 7 prill 2010.
  15. ↑ Schreiber & Barber 2005, f. viii.
  16. ↑ Schreiber & Barber 2005, f. ix.
  17. 1 2 3 Hoban, Phoebe (19 janar 1997). "He's Hot But Cool To Lure Of Fame (Page 2)". The New York Times (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 27 maj 2015.
  18. ↑ Maslin, Janet (3 prill 1996). "Film Review; A Murdered Archbishop, Lawyers in Armani". The New York Times (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 21 shtator 2013.
  19. ↑ "Primal Fear (1996)". Rotten Tomatoes (në anglisht). 3 prill 1996. Arkivuar nga origjinali më 27 nëntor 2017. Marrë më 8 mars 2019. ... crackerjack performance by Edward Norton.
  20. ↑ Ebert, Roger (5 prill 1996). "Primal Fear Movie Review". Chicago Sun-Times (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2 qershor 2013. Marrë më 8 mars 2019.
  21. ↑ Stack, Peter (18 tetor 1996). "Favorable Verdict for 'Primal Fear'". San Francisco Chronicle (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 16 maj 2005. Marrë më 4 gusht 2019.
  22. ↑ "Edward Norton – Golden Globes" (në anglisht). Hollywood Foreign Press Association. Arkivuar nga origjinali më 4 janar 2009.
  23. ↑ Kaltenbach, Chris (15 janar 2015). "Columbia's Edward Norton grabs Oscar nod for 'Birdman'". The Baltimore Sun (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 4 gusht 2015.
  24. ↑ Maslin, Janet (11 shtator 1998). "Film Review; Knowing When to Hold 'em and Fold 'em but Just Not When to Run". The New York Times (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 15 shkurt 2012.
  25. ↑ Gleiberman, Owen (18 shtator 1998). "Rounders". Entertainment Weekly (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 18 qershor 2007.
  26. ↑ Rosenbaum, Jonathan (26 korrik 2007). "Rounders". Chicago Reader (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2 maj 2017.
  27. ↑ "American History X (1998)". Rotten Tomatoes (në anglisht). 30 tetor 1998. Arkivuar nga origjinali më 11 shkurt 2020. Marrë më 9 mars 2019. A compelling and provocative story led by an excellent performance by Edward Norton.
  28. ↑ Maslin, Janet (28 tetor 1998). "Film Review; The Darkest Chambers of a Nation's Soul". The New York Times (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 10 shkurt 2012.
  29. ↑ Kaye, Tony (25 tetor 2002). "Losing It". The Guardian (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 24 gusht 2013.
  30. ↑ Denby, David (9 nëntor 1998). "The Film File – American History X". The New Yorker (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 10 nëntor 2007.
  31. ↑ Siskel, Gene (30 tetor 1998). "A Shocking Film About Racial Hate". Chicago Tribune (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 13 gusht 2014.
  32. ↑ Odum, Shanel (mars 2008). "Reel Player". Vibe (në anglisht). Nr. mars 2008. fq. 87. ISSN 1070-4701.
  33. ↑ "1999 Awards" (në anglisht). International Press Academy. Arkivuar nga origjinali më 11 shkurt 2001.
  34. ↑ Sragow, Michael (19 tetor 1999). "'Fight Club': It 'Just sort of clicked'" (në anglisht). CNN. Arkivuar nga origjinali më 23 maj 2010.
  35. ↑ Dominguez, Robert (15 tetor 1999). "'Fight Club' Steps into the Ring new Film's taking a beating for its Hyper-Violent content". New York Daily News (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 16 tetor 2015.
  36. ↑ Sragow, Michael (19 tetor 1999). "Fight Club, P. 2" (në anglisht). CNN. Arkivuar nga origjinali më 6 dhjetor 2016.
  37. ↑ Schaefer, Stephen (tetor 1999). "Brad Pitt & Edward Norton" (në anglisht). MrShowbiz.com. Arkivuar nga origjinali më 17 prill 2001.
  38. ↑ "1999 Year-End Nominees" (në anglisht). Online Film Critics Society. Arkivuar nga origjinali më 5 mars 2007.
  39. ↑ Nunziata, Nick (23 mars 2004). "The personality of cult" (në anglisht). CNN. Arkivuar nga origjinali më 16 prill 2010.
  40. ↑ Lim, Dennis (9 nëntor 2009). "'Fight Club' Goes On". The New York Times (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 14 maj 2012.

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Edward_Norton&oldid=2835141"