Elaborati i Çubrilloviqit
 | |
| Emri origjinal | Исељавање Арнаута Iseljavanje Arnauta |
|---|---|
| Data | mars 7, 1937 |
| Vendi | Serbian Cultural Club |
| Vendndodhja | Belgrade, Serbia |
| Lloji | Conference/ Presentation |
| Tema | Ethnic Cleansing of Albanians |
| Motivi | Serbian Nationalism |
| Perpetrator | Vaso Čubrilović |
| Organizuar nga | |
Elaborati i Çubrilloviqit i njohur edhe me emrin Memorandumi i Çubrilloviqit ishte një leksion i mbajtur nga historiani jugosllav Vaso Čubrilović (1897–1990) më 7 mars 1937. Teksti trajton dinamikën e përbërjes etnike të Kosovës dhe zonave të tjera të populluara nga shqiptarët brenda Jugosllavisë që nga kohërat mesjetare deri në ditët e sotme. Ndërsa shpjegon pse metodat e mëparshme të vendosura nga autoritetet jugosllave për të përmbysur shumicën etnike të shqiptarëve në ato zona kishin dështuar deri më tani, siç janë kolonizimi i ngadaltë ose reformat agrare, ai sugjeronte në detaje një zgjidhje radikale - dëbimin masiv të shqiptarëve. Dëbimi u pa nga Čubrilović si një masë gjeopolitike për të parandaluar irredentizmin e mundshëm shqiptar .[2][3][4][5][6][7][8]
Sfondi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Në Mbretërinë e Jugosllavisë, shqiptarët ishin të përqendruar në rajonin e Kosovës .[9]
Në vitin 1923, Greqia dhe Turqia bënë një shkëmbim të suksesshëm popullsie . Në fillim të vitit 1936, Turqia ishte e interesuar të nënshkruante një marrëveshje për zhvendosjen e një numri të konsiderueshëm myslimanësh nga Jugosllavia nëse popullsia do të pranonte.[9] Megjithatë, në vitin 1940 Parlamenti Turk refuzoi një marrëveshje, pasi shumica dërrmuese e shqiptarëve e konsideronin veten shqiptarë dhe nuk donin të zhvendoseshin. Megjithatë, migrimi ekonomik i shqiptarëve dhe boshnjakëve myslimanë në Turqi gjatë kësaj periudhe vazhdoi.
Çubrilović, historian në Universitetin e Beogradit dhe ish-anëtar i organizatës Bosnja e Re,[4] fillimisht e paraqiti atë si një leksion më 7 mars 1937 në Klubin Kulturor Serb në Beograd.[10] Ai sugjeroi një zgjidhje radikale, spastrim etnik në formën e dëbimit, të shqiptarëve nga Kosova si një masë gjeopolitike, një mjet për të parandaluar irredentizmin shqiptar dhe për të siguruar një Kosovë jugosllave .[9]
Pikësynimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]bNë një memorandum të paraqitur nga Ministria e Jashtme dhe e Komonuelthit e Mbretërisë së Bashkuar, Çubrilović propozoi në vitin 1937 dëbimin masiv të shqiptarëve për në Shqipëri dhe Turqi. Ky propozim ishte një sugjerim për përdorimin e forcës si "zgjidhja e vetme" dhe gjenerimin e frikës si parakusht. Sugjerime të tjera të paraqitura ishin përdorimi i "persekutimit për vepra të vogla penale", "përjashtimit ekonomik" dhe "djegies së fshatrave dhe lagjeve të qyteteve shqiptare". Ai bëri thirrje që ky program kolonizimi të vihej në duart e Ushtrisë.[11]
Dokumenti detajon një zgjidhje radikale, dëbimin masiv të shqiptarëve.[12] Çubrilović propozoi që shqiptarët të detyroheshin të emigronin lirisht me dëshirë përmes ngacmimit dhe vendosjes së serbëve, duke i kërkuar ndihmë shtetit për ta bërë "Arnautin të vuante sa më shumë që të mundej".[13] Kjo do të bëhej përmes gjobave, arrestimeve, zbatimit të pamëshirshëm të të gjitha rregulloreve të policisë, ndëshkimit, kontrabandës, shpyllëzimit dhe dhunës. Do të përdorej një mbledhje e pamëshirshme e taksave dhe do të mbylleshin të gjitha shkollat publike. Shtëpitë dhe fshatrat e shqiptarëve mund të digjeshin, duke iu referuar dëbimeve të shqiptarëve në Nish dhe Kurshumli të viteve 1877-78.[13] Çubrilović vuri në dukje se çetnikët dhe paraushtarakët mund të ishin të dobishëm aty ku do të ushtronin presion mbi shqiptarët që të largoheshin, duke e bërë këtë "mjetin më efektiv".[13] Toka e tyre do të konfiskohej dhe do t'u jepej kolonëve malazezë dhe serbë dhe kështu do të ndryshonte strukturën etnike.[14] Këto metoda do të rezultonin në spastrim etnik.[15]
At a time when Germany can expel tens of thousands of Jews and Russia can shift millions of people from one part of the continent to another, the expulsion of a few hundred thousand Albanians will not lead to the outbreak of a world war. However, those who decide should know what they want and persist in achieving this, regardless of the possible international obstacles.
— Čubrilović[16]
Çubriloviqi besonte se shqiptarët ishin nacionalistë, tribalistë, fanatikë, supersticiozë dhe se planet e mëparshme të dëbimit, si ato të miratuara brenda rajonit më të gjerë të Nishit gjatë vitit 1878 në zona të tilla si Toplica dhe Luginat e Moravës të dhëna Serbisë në Traktatin e Shën Stefanit në vitet 1877–1878, do të ishin e vetmja mënyrë efektive. Ai propozoi që shqiptarët të quheshin turq dhe që jeta e tyre të bëhej sa më e mjerueshme të ishte e mundur, duke i detyruar të largoheshin. Marrëveshjet përfundimisht çuan në zhvendosjen e dhjetëra mijëra shqiptarëve të Kosovës në Turqi.[17]
Pasojat dhe trashëgimia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Programi ishte i vështirë për t’u vënë në praktikë për shkak të situatës ekonomike dhe politike në atë kohë. Jugosllavia nuk kishte fuqinë politike dhe ushtarake për ta zbatuar këtë plan dhe nuk u ndërmor asnjë veprim i vërtetë politik për ta realizuar atë.
Lufta e Prillit dhe rënia e Jugosllavisë nga pushtimi i ushtrisë gjermane të Rajhut të Tretë në prill të vitit 1941 e ndaluan atë dhe dokumenti mbeti i fshehur në arkiva për vite me radhë. Dokumenti i Çubriloviqit u "fshi" nga autoritetet komuniste sepse ato besonin se "të gjithë popujt jo-sllavë" duhet të përfshihen në Jugosllavi. Komuniteti ndërkombëtar e gjeti dokumentin në vitet 1960, i cili më pas iu dha presidentit shqiptar Enver Hoxha, i cili e përdori atë për të kritikuar autoritetet jugosllave, të cilat mohuan se një dokument i tillë ekzistonte.[18]
Dokumenti u përmend dhe u botua në janar të vitit 1988 në gazetën e Beogradit Borba dhe më vonë në revistën Start të Zagrebit . Dokumenti i Çubriloviqit nuk u mbështet nga historianët dhe profesorët jugosllavë, përveç Ivo Andriçit .
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Literatura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- Čubrilović, Vaso (1937), Исељавање Арнаута (Предавање одржано у Српском културном клубу 7. марта 1937), Архив Војноисторијског института, 11-Ф2-К-69
{{citation}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - Bjelajac, Mile (2007). "Migrations of ethnic Albanians in Kosovo 1938-1950" (PDF). Balcanica (38): 219–230. doi:10.2298/BALC0738219B.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - Драган Белић, red. (18–27 janar 1988), "Шта садржи реферат др Васе Чубриловића из 1937. године Исељавање Арнаута", Борба
{{citation}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - "1937 | Vaso Cubrilovic: The Expulsion of the Albanians". Albanianhistory.net. 1937-03-07. Arkivuar nga origjinali më 2016-03-02. Marrë më 2016-02-01.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - Cubrilovic, V. "The Expulsion of the Albanians (Full English Translation)" (PDF). docs.house.gov. United States House of Representatives.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - Former U.S. Congressman, Joe DioGuardi, referring to The Expulsion of the Albanians in 1998 on YouTube
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ Čubrilović 1937.
- ↑ Iseljavanje Arnauta (Исељавање Арнаута), the name of the paper of the lecture archived at the Military History Institute,[1] is known in English as "The Expulsion of the Arnauts"
- ↑ Weine, Stevan M. (1999). When History is a Nightmare: Lives and Memories of Ethnic Cleansing in Bosnia-Herzegovina. Rutgers University Press. fq. 238–. ISBN 978-0-8135-2676-8.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - 1 2 Kola, Paulin (janar 2003). The Search for Greater Albania. C. Hurst & Co. Publishers. fq. 101–. ISBN 978-1-85065-664-7.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Bahcheli, Tozun; Bartmann, Barry; Srebrnik, Henry (9 shtator 2004). De Facto States: The Quest for Sovereignty. Routledge. fq. 97. ISBN 978-1-135-77121-8.
'The Expulsion of the Arnauts' [a Turkish word for Albanians]
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) Arnauts being a Turkish term for Albanians. - ↑ It is also translated into English as The departure of the Arnauts and The Resettlement of the Albanians
- ↑ Reka, Blerim (2014), "The Ohrid Peace Process: The Past, the Present, and the Future Perspective", Südosteuropa. Zeitschrift für Politik und Gesellschaft, 1: 19–33,
Even an early key ideologue of the Serbian policy towards the Albanians, Vasa Čubrilović, in his 1937 pamphlet "iseljavanje Arnauta" (The Resettlement of the Albanians), characterized the Serbian policy as the "colonization of Kosovo and Metohija"
{{citation}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Čubrilović, Vasa. "Iseljavanje Arnauta." [The departure of the Arnauts] In Kosovo in the Heart of the Powder Keg, edited by Elsie, Robert (1991): 400-424.
- 1 2 3 Mylonas, Harris (2012). The Politics of Nation-Building: Making Co-Nationals, Refugees, and Minorities. Cambridge University Press. fq. 163–. ISBN 978-1-107-02045-0.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Cohen, Philip J.; Riesman, David (1996). Serbia's Secret War: Propaganda and the Deceit of History. Texas A&M University Press. fq. 160–. ISBN 978-0-89096-760-7.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ "House of Commons - Foreign Affairs - Minutes of Evidence". Parliament UK. 7 qershor 2000. Arkivuar nga origjinali më 14 shtator 2000. Marrë më 30 prill 2023.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Dragovic-Soso, Jasna (9 tetor 2002). Saviours of the Nation: Serbia's Intellectual Opposition and the Revival of Nationalism. MQUP. fq. 128. ISBN 978-0-7735-7092-4.
a 'hardy, resistant, and prolific race', incapable of assimilation, and advocated a 'mode of evacuation' that ranged from 'private initiatives' and a variety of state pressures to 'secretly raising the Albanian villages and settlements to the ground'....a desire to solve the Kosovo question by mass deportation.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - 1 2 3 Nadj, Danijela. "Medjunarodni znanstveni skup "Jugoistocna Europa 1918.-1995." Ideologija Velike Srbije". Hic.hr. Arkivuar nga origjinali më 2016-03-05. Marrë më 2016-02-01.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Dr Denisa Kostovicova (9 tetor 2005). Kosovo: The Politics of Identity and Space. Routledge. fq. 151–. ISBN 978-1-134-27632-5.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ The International Journal of Albanian Studies. Vëll. 1. Department of Political Science, Columbia University. 1997. fq. 37.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Stjepan Mestrovic (13 shtator 2013). Genocide After Emotion: The Post-Emotional Balkan War. Routledge. fq. 44–. ISBN 978-1-136-16349-4.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Perritt, Henry H. (2010). The Road to Independence for Kosovo: A Chronicle of the Ahtisaari Plan. Cambridge University Press. fq. 19–. ISBN 978-0-521-11624-4.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Nadj, Danijela. "Medjunarodni znanstveni skup "Jugoistocna Europa 1918.-1995." Ideologija Velike Srbije". Hic.hr. Arkivuar nga origjinali më 2016-03-05. Marrë më 2016-02-01.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!)