Finiqi

Finiqi është një vendbanim dhe njësi administrative në Bashkinë Finiq, në Qarkun e Vlorës, në jug të Shqipërisë. Ai ndodhet në zonën e brendshme të Sarandës, pranë fushës së Vurgut dhe hapësirës ndërmjet Sarandës e Delvinës. Finiqi njihet sidomos për qytetin antik të Foinikes ose Phoinike (greqisht: Φοινίκη), një nga qendrat më të rëndësishme të Epirit në antikitet.

Në ndarjen e sotme administrative, Finiqi është pjesë e Bashkisë Finiq. Bashkia u krijua pas reformës administrativo-territoriale nga bashkimi i ish-komunave Finiq, Aliko, Dhivër, Livadhja dhe Mesopotam.

Emri

Emri Finiq lidhet me emrin e qytetit antik Foinike ose Phoinike. Në burimet historike dhe arkeologjike përdoren forma të ndryshme të emrit, si Phoinike, Phoenice dhe Foinike.

Gjeografia

Finiqi ndodhet në jug të Shqipërisë, në hinterlandin e Sarandës, jo larg bregdetit të Detit Jon. Zona përreth përfshin hapësira fushore, kodrinore dhe luginore, me lidhje natyrore me Bistricën, fushën e Vurgut dhe zonën e Delvinës.

Parku arkeologjik i Finiqit ndodhet pranë vendbanimit të sotëm dhe ofron pamje panoramike mbi fushën e Vrinës dhe luginën e Bistricës.

Administrata

Finiqi është një nga pesë njësitë administrative të Bashkisë Finiq. Bashkia përbëhet nga njësitë administrative Finiq, Aliko, Dhivër, Livadhja dhe Mesopotam, dhe përfshin gjithsej 58 fshatra.

Sipas faqes zyrtare të Bashkisë Finiq, kryetar i bashkisë është Romeo Çakuli.

Historia

Antikiteti

Finiqi i sotëm lidhet me qytetin antik të Foinikes. Sipas Universitetit të Bolonjës, Foinike ndodhej në Kaoninë antike, në pjesën veriore të Epirit, rreth 8 km nga Saranda e sotme.

Në periudhën helenistike, Foinike u zhvillua si qendër politike, ekonomike dhe kulturore e rajonit. Burime turistike dhe arkeologjike e përshkruajnë atë si një nga qendrat kryesore të Epirit dhe si kryeqendër të Kaonëve.

Në vitin 205 p.e.s. në Foinike u nënshkrua Traktati i Foinikes, marrëveshje paqeje ndërmjet Republikës Romake dhe Filipit V të Maqedonisë, në përfundim të Luftës së Parë Maqedonase.

Periudha romake, bizantine dhe mesjetare

Qyteti antik vazhdoi të kishte rëndësi edhe në periudhat e mëvonshme. Në zonën arkeologjike janë identifikuar gjurmë të ndërtimeve publike, banesave, fortifikimeve dhe objekteve të kultit. Elementet paleokristiane dhe bizantine dëshmojnë vazhdimësinë e jetës qytetare dhe fetare në këtë hapësirë.

Në rrethinën e Finiqit ndodhet edhe Manastiri i Shën Kollit në Mesopotam, një monument i rëndësishëm i trashëgimisë bizantine në jug të Shqipërisë. Sipas Agjencisë Kombëtare të Turizmit, manastiri ndodhet në jug të fshatit Mesopotam, mbi një kodër të vogël ndërmjet dy shtretërve të lumit Bistrica.

Periudha moderne

Pas ndryshimeve administrative në Shqipëri, Finiqi ishte për një kohë pjesë e ish-rrethit të Delvinës. Me reformën administrativo-territoriale të vitit 2014 dhe zbatimin e saj në zgjedhjet vendore të vitit 2015, Finiqi u bë pjesë e Bashkisë Finiq, së bashku me Alikon, Dhivrin, Livadhjanë dhe Mesopotamin.

Parku Arkeologjik i Finiqit

Parku Arkeologjik i Finiqit është atraksioni kryesor historik dhe turistik i zonës. Ai përfshin rrënojat e qytetit antik të Foinikes. Në park gjenden gjurmë të mureve fortifikuese, akropolit, agorasë, teatrit antik, ndërtesave të banimit, tempujve dhe objekteve të tjera që tregojnë organizimin urban të qytetit.

Gërmimet arkeologjike në Foinike lidhen me misionet arkeologjike shqiptare dhe të huaja. Një rol të rëndësishëm në studimin e sitit ka pasur misioni i Universitetit të Bolonjës, në bashkëpunim me institucionet shqiptare të arkeologjisë.

Turizmi dhe vendet me interes

Finiqi dhe rrethina e tij kanë rëndësi për turizmin kulturor, historik dhe natyror. Pozicioni pranë Sarandës e bën zonën pjesë të itinerareve turistike të Shqipërisë së Jugut, sidomos për vizitorët që kërkojnë vende arkeologjike, monumente kishtare dhe peizazhe natyrore.

Ndër vendet kryesore me interes janë:

• Parku Arkeologjik i Finiqit, me rrënojat e qytetit antik të Foinikes;
• Manastiri i Shën Kollit në Mesopotam, një monument i rëndësishëm bizantin;
• Burimet e Bistricës ose Syri i Kaltër, të cilat ndodhen rreth 14 km nga qyteti antik i Finiqit sipas faqes së Bashkisë Finiq;
• monumente dhe kisha të tjera në fshatrat e Bashkisë Finiq, si Kostar, Dhivër, Leshnicë, Malçan, Sopik dhe Theollogo;
• zona natyrore si Lugina e Bistricës, Gryka e Leshnicës dhe burimet e Navaricës.

Për shkak të afërsisë me Sarandën, Finiqi shërben si një destinacion i përshtatshëm për turizëm ditor nga bregdeti drejt zonave të brendshme historike dhe natyrore të jugut të Shqipërisë.

Popullsia

Sipas Censit të Popullsisë dhe Banesave 2023, Bashkia Finiq kishte 11.413 banorë, ndërsa njësia administrative Finiq kishte 2.693 banorë.

Ekonomia

Ekonomia lokale lidhet kryesisht me bujqësinë, shërbimet, aktivitetet e vogla tregtare dhe turizmin kulturor. Rëndësia e Parkut Arkeologjik të Finiqit, afërsia me Sarandën dhe prania e monumenteve historike në zonë e bëjnë turizmin një sektor me potencial zhvillimi për vendbanimin dhe bashkinë.

Shih edhe

• Bashkia Finiq
• Saranda
• Delvina
• Epiri
• Kaonët
• Traktati i Foinikes
• Syri i Kaltër
• Kisha e Manastirit të Shën Kollit (Mesopotam)

Lidhje të jashtme

• Faqja zyrtare e Bashkisë Finiq
• Parku Arkeologjik i Finiqit – Agjencia Kombëtare e Turizmit
• Misioni arkeologjik në Foinike – Universiteti i Bolonjës

```