Gjethja

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Gjethja

Gjethet jane "fabrikat" ku pergatitet ushqimi i bimes. Gjethja është pjese e një bime.Gjethet kane forma te ndryshme.Ato janë pothuajse gjithmone te gjelbra.Formohen nga pjese te kercellit.Gjethet gjithmone thithin dioksid karboni dhe nxjerrin jashta oksigjen. Gjethja është gjithmone e domosdoshme tek një bime. Ato mund të kenë dellëzim paralel dhe dellëzim rrjetor.

Struktura anatomike[redakto | redakto tekstin burimor]

Pjeset e gjethit janë:kellefi,bishti dhe llapa.Kellefi është pjese e bishtit qe mbeshtetet për kercell ose për dege.Te shume bime barishtore kellefi mbeshtjell tere ndernyjen.Bishti lidh llapen me kercellin.Ajo sherben për mbajtjen e llapes si dhe për percuarjen e ujit dhe te materieve nga kercelli ne gjeth ose anasjelltas. Llapa është pjesa me e rëndësishme për gjethin.

Funksionet[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjethja kryen procesin e fotosintezes, frymemarrjen e bimes dhe transpirimin e ujit. Ky proces ndodh nëpërmjet ushqyerjes me lende te dobishme për organizmin si thithja e oksigjenit dhe nxjerrja e dyoksidit te karbonit nepemjet gypave percuese te gjethes qe quhen nervura. Ato ndahen ne dy lloje: te thjeshta dhe te perbera. Ato ndodhen ne brendesi te gjetheve e që ndihmojne shume ne funksionin jetesor te gjethes. Kemi shume lloje te ndryshme por ne pergjithesi kane nje funksion te njejte.


Pjeset kryesore[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjethja ne pikepamje dallohet me tri pjese:Kellefi,bishti,enet percuese dhe llapa. Si zakonisht gjethet kane periudhe te shkurter te jetes respektivisht një peroidhe vegjetativ ose disa muaj.Te disa bime te cilat jetojne ne rajone te thata dhe te nxehta gjethet vegjetojne vetem disa jave ose disa dite, e pas rënies se tyre fotosinteza kryhet ne kercellin e gjelber. Një kohe me te gjate vegjetojne gjethet e bimeve farezhveshura mesatarisht 1.5 vjet.Megjithate psai qe secilin vit formohen gjethe te reja ,ndërsa te vjetrat gradualisht bien sipas moshes,bimet janë perhere te gjelberta andaj janë te njohura si bime gjithmone te gjelberta. Bimet te te cilat secillin vit u nderrohen gjethet janë bime gjetherenese. Renia masive e gjetheve te bimet njihet si gjethrenie. Gjethet pasi bine ne toke ato shfrytezohen si humus dhe e pasurojne token.

Llojet e gjetheve[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjethja e dikotiledoneve[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjethi i dythelboreve dallon nga ai i njethelboreve sepse dellezimin e kane rrjetor kurse tek monokotiledoneve dellezimin e kane paralel. Ne dej gjenden tufat te cilat janë vazhdimsi i atyre qe vijn nga kercelli.

Gjethi i monokotiledoneve[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjethet kanë githnje nevoj për to sepse nëse gjethi nuk ujitet, bima nuk mund te mbijetoj sepse esht e njdeshme se është e gjalle. njerzit duhen t kujdesen për ta ti ujisin nëse se bejn këtë ata s dote mbijetojn.

Gjethi i gimnospermeve[redakto | redakto tekstin burimor]

GJETHET

gjethet janë 2 llojesh:gjethe vjeshte dhe pranvere:gjethet e veres kan ngjyrë te gjelbert kurse te vjeshtes kane ngjyrë kafe te çelët.