Jahudizmi

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Judaizëm)
Shko te: navigacion, kërko
Simboli Jahudizmit

Jahudizmi ose Judaizëm është feja e popullsisë hebraike me rreth 15 milionë besimtarë siç u njoftua nga statistikat e vitit 2006. Është një nga besimet e para monoteiste të regjistruara dhe një prej feve më të vjetra trashegimore (tradicionale) të ushtruara gjer në ditët e sotme. Vlerat dhe historia e popullit hebre janë një pjesë e madhe e themelit të feve të tjera Abrahamike siç janë Krishterimi, Islami si edhe Samaritanizmi dhe besimi Bahá'í.

Jahudizëm (nga latinishtja Iudaismus, rrjedh nga greqishtes e lashte Greqishtja (Ἰουδαϊσμός), dhe fillimisht nga hebraisht, Jehudah, "Judah"; ne Hebraisht: (יהדות)Yahadut, karakteristika e dallueshme e etnosit judenj eshte feja dhe filozofia e Hebrenjtë. Jahudizmi eshte nje fe monoteiste; frymëzimi i saj kryesor eshte bazuar ne Biblën Hebreje, gjithashtu njohur si Tanakh, i cili ka qenë e hulumtuar me ndihmën teksteve si Talmudi. Jahudizëm konsiderohet nga hebrenjtë fetare si shprehjen e besëlidhjës me Zotin, themeluar me fëmijët e Izraelit.

Jahudizmi ke një vazhdimësi historike që përfshin më shumë se 3.000 vjet (dhe pretendon se ke më shumë se 3.000). Jahudizmi ka rrënjët e saj si një fe të strukturuar në Lindjen e Mesme gjatë Epokës së Bronzit. Prej feve të mëdha botërore, Jahudizmi konsiderohet si një prej feve monoteiste më të vjetra.[1][2]. Hebrenjte ose Izraelitët ishin përmendur tashmë si "hebrenjtë" në librat e mëvonshme të Tanakh-it të tilla si librin e Esterit, me hebrejntë duke zëvendësuar termin "Judenj" dhe titullin "Fëmijët e Izraelit"

Jahudizmi nuk është një fe homogjene, dhe përfshin një numër të përrenjve dhe pikëpamjeve. Sot, Jahudizmi Rabinik ka përrenjve më të shumta, dhe mban se Perëndia zbuloi ligjet, 613 urdhërimet të tij të Moisiut në Malin e Sinai-it biblik, në dy formën e Teuratit: Teuratit me shkrim dhe Teuratit pashkrim. Këta gjoj recititime përbënë pesë librat e parë të Biblës, të cilat kanë ndikuar dhe frymëzuar krishterimin dhe islamin.

Lëvizjet liberale në kohët moderne, të tilla si Jahudizmi nuk duhet të jetë domosdoshmëristh monotestike. Hebrenjtë janë një grup ethnoreligious dhe të përfshijë ata që kanë lindur hebre dhe konverton në jahudizëm. Në vitin 2010, popullsia e botës hebreje u vlerësua në 13.4 milion, ose përafërsisht 0.2% e popullsisë së përgjithshme botërore. Rreth 42% e të gjithë hebrenjve banojnë në Izrael dhe rreth 42% banojnë në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada, dhe shumica e pjesës e mbetur banon në Evropë.

Burime te Dhenave[redakto | redakto tekstin burimor]