Karma

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Nyje e pafundme
Nyje e pafundme e rrotës së lutjes në tempullin nepalez
Simbolet Karma të tilla si nyja e pafund (sipër) janë motive të përbashkëta kulturore në Azi. Nyje të pafund simbolizojnë ndërlidhjen e shkakut dhe efektit, një cikël karmik që vazhdon përjetësisht. Nyja e pafund është e dukshme në qendër të rrotës së lutjes.

Karma (sanskritisht: कर्म; IPA: [ˈkərmə]; Pali: kamma;) do të thotë veprim, punë ose vepër;[1] ajo gjithashtu i referohet parimit shpirtëror të kauzës dhe efektit ku qëllimi dhe veprimet e një individi (shkaku) ndikojnë në të ardhmen e atij individi (efekti).[2] Qëllimi i mirë dhe vepra e mirë kontribuon në karma të mirë dhe lumturinë e ardhshme, ndërsa qëllimi i keq dhe vepra e keqe kontribuojnë në karma të këqija dhe vuajtjet e ardhshme.[3] Karma është ngushtë e lidhur me idenë e rilindjes në shumë shkolla të feve aziatike. Në këto shkolla, karma në të tashmen ndikon në të ardhmen e dikujt në jetën e tanishme, si dhe në natyrën dhe cilësinë e jetës së ardhshme - në saṃsāra-n e dikujt.[4]

Me origjinë në Indinë e lashtë, karma është një koncept kyç në Hinduizëm, Budizëm, Jainizëm, Sikizëm,[5] dhe Taoizëm.[6]

Përkufizimi dhe kuptimet[redakto | redakto tekstin burimor]

Karma është "veprim", "punë", "aksion" ose "akt" i ekzekutuar, dhe është gjithashtu "objekti", "synimi". Wilhelm Halbfass[7] e shpjegon karmën duke e krahasuar me një fjalë tjetër sanskrite, kriya. Fjala kriya është aktiviteti së bashku me hapat dhe përpjekjet në veprim, ndërsa karma është (1) veprimi i ekzekutuar si pasojë e atij aktiviteti, si dhe (2) qëllimi i aktorit prapa një veprimi të ekzekutuar ose një veprimi të planifikuar (i përshkruar nga disa shkollarë[8] si tepricë metafizike e lënë te aktori). Një veprim i mirë krijon karma të mirë, ashtu siç bën qëllimi i mirë. Një veprim i keq krijon karmë të keqe, ashtu siç bën qëllimi i keq.[7]

Karma gjithashtu i referohet një parimi konceptual që filloi në Indi, shpesh përshkruar në mënyrë të përshkallëzuar të parimit të karmës, nganjëherë si teoria e karmës ose ligji i karmës.[9] Në kontekstin e teorisë, karma është komplekse dhe e vështirë për t'u përkufizuar.[10] Shkollat e ndryshme të Indologëve nxjerrin përkufizime të ndryshme për konceptin karma nga tekstet e lashta indiane; përkufizimi i tyre është një kombinim i (1) shkakut që mund të jetë etik ose jo-etik; (2) eticizimit, që veprime të mira ose të këqija kanë pasoja; dhe (3) rilindjes.[10][11] Indologët e tjerë përfshijnë në përkufizimin e teorisë së karmës atë që shpjegon rrethanat aktuale të një individi duke iu referuar veprimeve të tij ose të saj në të kaluarën. Këto veprime mund të jenë ato në jetën aktuale të një personi, ose, në disa shkolla të traditave indiane, ndoshta veprime në jetën e tyre të kaluar; për më tepër, pasojat mund të rezultojnë në jetën aktuale, ose në jetën e ardhshme të një personi.[10][12] Ligji i karma vepron i pavarur nga çdo hyjni apo ndonjë proces gjykimi hyjnor.[13]

Shënime[redakto | redakto tekstin burimor]

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ See:
    • Encyclopædia Britannica, 11th Edition, Volume 15, New York, pp 679-680, Article on Karma; Quote - "Karma meaning deed or action; in addition, it also has philosophical and technical meaning, denoting a person's deeds as determining his future lot."
    • The Encyclopedia of World Religions, Robert Ellwood & Gregory Alles, ISBN 978-0-8160-6141-9, pp 253; Quote - "Karma: Sanskrit word meaning action and the consequences of action."
    • Hans Torwesten (1994), Vedanta: Heart of Hinduism, ISBN 978-0802132628, Grove Press New York, pp 97; Quote - "In the Vedas the word karma (work, deed or action, and its resulting effect) referred mainly to..."
  2. ^ Karma Encyclopædia Britannica (2012)
  3. ^ Lawrence C. Becker & Charlotte B. Becker, Encyclopedia of Ethics, 2nd Edition, ISBN 0-415-93672-1, Hindu Ethics, pp 678
  4. ^ "Karma" in: John Bowker (1997), The Concise Oxford Dictionary of World Religions, Oxford University Press.
  5. ^ Parvesh Singla. The Manual of Life – Karma. Parvesh singla. f. 5–7. GGKEY:0XFSARN29ZZ. Marrë më 4 June 2011. 
  6. ^ Eva Wong, Taoism, Shambhala Publications, ISBN 978-1590308820, pp. 193
  7. ^ a b Halbfass, Wilhelm (2000), Karma und Wiedergeburt im indischen Denken, Diederichs, München, Germany
  8. ^ Julius Lipner (2010), Hindus: Their religious beliefs and practices, 2nd Edition, Routledge, ISBN 978-0-415-45677-7, pp 261-262
  9. ^ Karl Potter (1964), The Naturalistic Principle of Karma, Philosophy East and West, Vol. 14, No. 1 (Apr., 1964), pp. 39-49
  10. ^ a b c Wendy D. O'Flaherty (1980), Karma and Rebirth in Classical Indian Traditions, University of California Press, ISBN 978-0520039230, pp xi-xxv (Introduction)
  11. ^ Wendy D. O'Flaherty (1980), Karma and Rebirth in Classical Indian Traditions, University of California Press, ISBN 978-0520039230, pp 3-37
  12. ^ Karl Potter (1980), in Karma and Rebirth in Classical Indian Traditions (O'Flaherty, Editor), University of California Press, ISBN 978-0520039230, pp 241-267
  13. ^ Shih:
    • Për pikëpamjen e hinduizmit: Jeffrey Brodd (2009), World Religions: A Voyage of Discovery, Saint Mary's Press, ISBN 978-0884899976, pp. 47;
    • Për pikëpamjen e budizmit: Khandro Rinpoche (2003), This Precious Life, Shambhala, pp. 95

Burimet[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Bhikkhu Thanissaro, Wings to Awakening: Part I (PDF), Metta Forest Monastery, Valley Center, CA 
  • Bronkhorst, Johannes, "Did the Buddha Believe in Karma and Rebirth?", Journal of the International Association of Buddhist Studies (1): 1–20 
  • Buswell, Robert E. (ed.), Encyclopedia of Buddhism, Macmillan Reference USA 
  • Buswell, Robert E.; Lopez Jr., Donald S. (red.), The Princeton Dictionary of Buddhism, Princeton University Press 
  • Chapple, Christopher, Karma and Creativity, State University of New York Press,  0-88706-250-4 
  • Dargyay, Lobsang, "Tsong-Kha-Pa's Concept of Karma", më Neufeldt, Karma and Rebirth: Post Classical Developments, State University of New York Press,  0-87395-990-6 
  • Dasgupta, Surendranath, A History of Indian Philosophy, Volume 4, Motilal Banarsidass Publ. 
  • Gethin, Rupert, Foundations of Buddhism, Oxford University Press 
  • Gombrich, Richard F., How Buddhism Began. The Conditioned Genesis of the Early Teachings, New Delhi: Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd. 
  • Gombrich, Richard, What the Buddha Thought, Equinox 
  • Harvey, Peter, Introduction to Buddhism, Cambridge University Press 
  • Kalupahana, David, Causality: The Central Philosophy of Buddhism, University of Hawaii Press 
  • Kalupahana, David J., The Principles of Buddhist Psychology, Delhi: ri Satguru Publications 
  • Keown, Damien, Buddhism: A Very Short Introduction, Oxford University Press, Kindle Edition 
  • Mark Juergensmeyer; Wade Clark Roof. Encyclopedia of Global Religion. SAGE Publications.  978-1-4522-6656-5. 
  • Khandro Rinpoche, This Precious Life, Shambhala 
  • Klostermaier, Klaus K., "Contemporary Conceptions of Karma and Rebirth Among North Indian Vaisnavas", më Neufeldt, Ronald W., Karma and Rebirth: Post-classical Developments, Sri Satguru Publications 
  • Kopf, Gereon, Beyond Personal Identity: Dōgen, Nishida, and a Phenomenology of No-self, Psychology Press 
  • Kragh, Ulrich Timme, Early Buddhist Theories of Action and Result: A Study of Karmaphalasambandha, Candrakirti's Prasannapada, verses 17.1-20, Arbeitskreis für tibetische und buddhistische Studien, Universität Wien,  3-902501-03-0 
  • Lamotte, Etienne, Karmasiddhi Prakarana: The Treatise on Action by Vasubandhu, Asian Humanities Press 
  • Lichter, David; Epstein, Lawrence, "Irony in Tibetan Notions of the Good Life", më Keyes, Charles F.; Daniel, E. Valentien, Karma: An Anthropological Inquiry, University of California Press 
  • Matthews, Bruce, "Chapter Seven: Post-Classical Developments in the Concepts of Karma and Rebirth in Theravada Buddhism", më Neufeldt, Ronald W., Karma and Rebirth: Post Classical Developments, State University of New York Press,  0-87395-990-6 
  • Obeyesekere, Gananath. Wendy Doniger, red. Karma and Rebirth: A Cross Cultural Study. Motilal Banarsidass.  978-8120826090. 
  • Padmakara Translation group, "Translators' Introduction", The Words of My Perfect teacher, HarperCollins Publishers India 
  • Schmithausen, Lambert, Critical Response. In: Ronald W. Neufeldt (ed.), "Karma and rebirth: Post-classical developments", SUNY 
  • Vetter, Tilmann, The Ideas and Meditative Practices of Early Buddhism, BRILL 

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]