Jump to content

Kodeksi

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Kodeksi Gigas, shekulli i 13-të, Bohemi.

Kodeksi[1] ishte paraardhësi historik i librit modern. Në vend që të përbëhej nga fletë letre, ai përdorte fletë velumi, papirusi ose materiale të tjera. Termi kodeks përdoret shpesh për librat e lashtë të dorëshkrimeve, me përmbajtje të shkruar me dorë.[2] Një kodeks, njësoj si libri modern, lidhet duke grumbulluar faqet dhe duke siguruar një grup skajesh me metoda të ndryshme gjatë shekujve, por në një formë analoge me libërlidhjen moderne. Librat modernë ndahen në dërrasa me kapak (ose fletë të buta) dhe ato të lidhura me dërrasa të forta, të quajtura kuti të forta. Lidhjet e përpunuara historike quhen lidhje thesari.[3][4] Të paktën në botën perëndimore, alternativa kryesore ndaj formatit të kodeksit të faqezuar për një dokument të gjatë ishte rrotulla e vazhdueshme, e cila ishte forma dominuese e dokumentit në botën antike. Disa kode palosen vazhdimisht si një koncertinë, veçanërisht kodikët e Majave dhe kodet Aztec, të cilët në fakt janë fletë të gjata letre ose lëkurë kafshësh të palosur në faqe. Në Japoni, kodikët e stilit të koncertinës të quajtur orihon u zhvilluan gjatë periudhës Heian (794–1185) u bënë prej letre.[5]

Romakët e lashtë e zhvilluan formën nga tabletat e dyllit. Zëvendësimi gradual i rrotullës nga kodeksi është quajtur përparimi më i rëndësishëm në krijimin e librave përpara shpikjes së shtypshkronjës.[6] Kodeksi transformoi formën e vetë librit dhe ofroi një formë që ka zgjatur që atëherë. Përhapja e kodeksit shoqërohet shpesh me ngritjen e krishterimit, i cili në fillim adoptoi formatin e Biblës. I përshkruar për herë të parë në shekullin e parë të epokës së zakonshme, kur poeti romak Martial vlerësoi përdorimin e tij të përshtatshëm, kodiku arriti barazinë numerike me rrotullën rreth vitit 300 të e.s. shekulli i 6-të.[7][8]

Shiko edhe[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ "codex". The Chambers Dictionary (bot. 9th). Chambers. 2003. ISBN 0-550-10105-5. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ Oxford English Dictionary, 2nd ed.: Codex: "a manuscript volume"
  3. ^ Michelle P. Brown, Understanding Illuminated Manuscripts, revised: A Guide to Technical Terms, 2018, Getty Publications, ISBN 1606065785, 9781606065785 p. 109.
  4. ^ Lyons 2011, f. 22.
  5. ^ "CBAA the Association for Book Art Education - A HISTORY OF THE ACCORDION BOOK: PART II // Peter Thomas". www.collegebookart.org. Marrë më 2023-10-26. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  6. ^ Roberts & Skeat 1983, p. 1
  7. ^ "Codex" in the Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University Press, New York & Oxford, 1991, p. 473. ISBN 0195046528.
  8. ^ Roberts & Skeat 1983, p. 75