Plevla

Plevla

Пљевља
Plevla Пљевља
Qytet
	Flamuri Coat of arms
	Plevla
	Koordinatat: 43°21′21″N 19°21′31″E / 43.35583°N 19.35861°E
Shteti	Mali i Zi
Komuna	Plevla
Qeverisja
• Type	Kryetar–kuvend komunal
• Kryetar	Dario Vraneš (NSD)
Sipërfaqja
• Total	1,346 km2 (520 sq mi)
Lartësia	770 m (2,530 ft)
Popullsia (2023)
• Total	24.134
Zona kohore	UTC+1 (CET)
• Verë (DST)	UTC+2 (CEST)
Kodi postar	84210
Prefiksi lokal	+382 52
Faqja zyrtare	pljevlja.me

Plevla (malazezisht: Pljevlja; cirilik: Пљевља) ose Tashlixha është qytet në veri të Malit të Zi dhe qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Ajo ndodhet në luginën e lumit Çehotina, pranë kufirit me Serbinë dhe Bosnjën dhe Hercegovinën.

Plevla është një nga qendrat më të rëndësishme historike, industriale dhe energjetike të veriut malazez. Qyteti njihet për trashëgiminë osmane dhe ortodokse, për Xhaminë e Husein Pashës, Manastirin e Shën Trinisë, lokalitetin arkeologjik Municipium S, si edhe për minierën e qymyrit dhe termocentralin e Plevlës, i vetmi termocentral me qymyr në Mal të Zi.

Në regjistrimin e vitit 2023, komuna e Plevlës kishte 24.134 banorë.^[1] Vendbanimi urban i Plevlës kishte 16.111 banorë.^[2]

Gjeografia

Plevla ndodhet në pjesën veriore të Malit të Zi, në një zonë kodrinore-malore të përshkuar nga lumenjtë Çehotina, Breznica dhe Vezishnica. Komuna ka sipërfaqe 1.346 km² dhe është një nga komunat më të mëdha të vendit për nga territori.^[3]

Territori i komunës kufizohet me Zhabljakun, Mojkovacin dhe Bellopojën në Mal të Zi, si edhe me Serbinë dhe Bosnjën e Hercegovinën. Pozicioni kufitar e ka bërë Plevlën historikisht një pikë të rëndësishme kalimi ndërmjet Adriatikut, brendësisë së Ballkanit, Sanxhakut dhe Bosnjës.

Qyteti ndodhet në lartësi rreth 770 metra mbi nivelin e detit. Peizazhi përreth përfshin lugina lumore, pyje, zona minerare, kullota, fshatra malore dhe hapësira natyrore të lidhura me malin Lubishnja, kanionin e Tarës dhe zonat kufitare të veriut.

Historia

Lashtësia dhe periudha romake

Zona e Plevlës ka qenë e banuar që në periudha të hershme. Lugina e Çehotinës dhe kalimet malore përreth krijuan kushte të përshtatshme për vendbanime, rrugë tregtare dhe kontakte ndërmjet popullsive të ndryshme të Ballkanit perëndimor.

Një nga lokalitetet më të rëndësishme arkeologjike është Municipium S, pranë Kominit. Ky vendbanim romak ekzistoi nga shekulli I deri në shekullin IV dhe materiali i tij arkeologjik ruhet në Muzeun Rajonal të Plevlës.^[4] Ndër gjetjet më të njohura është Diatreta e Plevlës, një kupë qelqi e shekullit IV që konsiderohet ndër objektet më të rëndësishme arkeologjike të kësaj zone.^[4]

Mesjeta dhe periudha osmane

Në mesjetë, Plevla u zhvillua pranë rrugëve tregtare që lidhnin bregdetin adriatik me brendësinë e Ballkanit. Zona ishte e lidhur me rrugët që kalonin drejt Dubrovnikut, Kotorrit, Bosnjës, Sanxhakut dhe Kosovës.

Gjatë periudhës osmane, qyteti njihej me emrin Taşlıca dhe u zhvillua si qendër tregtare, administrative dhe fetare. Në shekullin XVI u ndërtuan disa nga monumentet më të rëndësishme të qytetit, ndër të cilat Xhamia e Husein Pashës dhe Manastiri i Shën Trinisë. Xhamia e Husein Pashës, e ndërtuar në vitin 1569, është një nga monumentet më të rëndësishme të arkitekturës islame në Mal të Zi dhe ka një minare rreth 42 metra të lartë.^[5]

Në vitin 1880, Plevla u bë qendër e Sanxhakut të Plevlës, një njësi administrative osmane me prani ushtarake austro-hungareze. Kjo periudhë solli zhvillim të ri urban, tregtar dhe infrastrukturor, përfshirë hapjen e institucioneve moderne, dyqaneve, spitaleve dhe shkollave.

Shekulli XX

Gjatë Luftërave Ballkanike, Plevla u çlirua nga sundimi osman dhe u përfshi në Mbretërinë e Malit të Zi. Pas Luftës së Parë Botërore, qyteti u bë pjesë e Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, më vonë e Jugosllavisë.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, zona e Plevlës ishte pjesë e zhvillimeve të rëndësishme ushtarake dhe politike në Mal të Zi dhe Sanxhak. Në dhjetor 1941 u zhvillua Beteja e Plevlës, një nga përplasjet më të mëdha të fazës së hershme të kryengritjes në Mal të Zi.

Në periudhën socialiste, Plevla u zhvillua si qendër industriale dhe energjetike. Miniera e qymyrit dhe termocentrali i Plevlës e bënë qytetin një nga qendrat kryesore të prodhimit energjetik në Mal të Zi.

Periudha bashkëkohore

Pas pavarësisë së Malit të Zi në vitin 2006, Plevla mbeti qendër e rëndësishme industriale dhe kufitare. Megjithatë, qyteti u përball me sfida të mëdha demografike, ekonomike dhe mjedisore, sidomos për shkak të rënies së popullsisë, varësisë nga qymyri dhe ndotjes së ajrit.

Në vitet e fundit, në diskursin publik dhe në dokumentet zhvillimore është rritur rëndësia e tranzicionit të drejtë energjetik, diversifikimit ekonomik, turizmit kulturor e natyror dhe përmirësimit të cilësisë së mjedisit.

Administrimi

Plevla është qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Komuna drejtohet nga kryetari i komunës dhe kuvendi komunal. Kryetari aktual është Dario Vraneš, i cili u zgjodh në këtë detyrë më 26 prill 2023.^[6]

Vraneš është anëtar i Demokracisë së Re Serbe.^[7] Administrata komunale merret me zhvillimin urban, infrastrukturën, shërbimet publike, ekonominë lokale, mbrojtjen e mjedisit, kulturën, sportin dhe çështjet sociale.

Për shkak të pozitës kufitare dhe rolit energjetik, komuna ka rëndësi të veçantë në politikat e zhvillimit rajonal, bashkëpunimit ndërkufitar dhe tranzicionit energjetik.

Demografia

Sipas regjistrimit të vitit 2023, komuna e Plevlës kishte 24.134 banorë.^[1]

Përbërja etnike

Përbërja kryesore etnike e komunës së Plevlës në regjistrimin e vitit 2023 ishte si më poshtë:^[8]

Grupi etnik	Numri	Përqindja
Serbë	16.027	66,41%
Malazezë	4.378	18,14%
Boshnjakë	1.765	7,31%
Myslimanë	797	3,30%
Të padeklaruar	691	2,86%
Serbë-malazezë	99	0,41%
Romë	50	0,21%
Të tjerë	104	0,43%

Gjuha

Në regjistrimin e vitit 2023, gjuhët më të përdorura zakonisht në komunën e Plevlës ishin serbishtja, malazishtja dhe boshnjakishtja.^[8]

Gjuha e përdorur zakonisht	Numri	Përqindja
Serbisht	17.724	73,44%
Malazisht	4.377	18,14%
Boshnjakisht	914	3,79%
Serbokroatisht	235	0,97%
Të padeklaruar	428	1,77%
Gjuhë të tjera	41	0,17%

Feja

Shumica e popullsisë së komunës i përket krishterimit ortodoks. Përbërja kryesore fetare në vitin 2023 ishte si më poshtë:^[8]

Feja	Numri	Përqindja
Ortodoksë	19.330	80,09%
Myslimanë	4.092	16,96%
Të padeklaruar	380	1,57%
Ateistë	127	0,53%
Të tjerë	115	0,48%
Katolikë	26	0,11%
Të krishterë të tjerë	31	0,13%
Agnostikë	20	0,08%

Ekonomia

Ekonomia e Plevlës është e lidhur historikisht me qymyrin, prodhimin energjetik, industrinë, pylltarinë, bujqësinë, tregtinë dhe shërbimet. Qyteti është një nga qendrat më të rëndësishme energjetike të Malit të Zi, sepse pranë tij ndodhet termocentrali i vetëm me qymyr në vend, me kapacitet 225 MW.^[9]

Termocentrali i Plevlës dhe miniera e qymyrit kanë siguruar një pjesë të rëndësishme të prodhimit të energjisë elektrike dhe të punësimit lokal, por kanë krijuar edhe probleme të mëdha mjedisore dhe shëndetësore. Varësia nga qymyri e ka bërë komunën një nga zonat kryesore të diskutimit për tranzicionin energjetik dhe ekonomik në Mal të Zi.^[9]

Pylltaria dhe përpunimi i drurit kanë gjithashtu traditë në komunë, për shkak të pasurisë së madhe pyjore. Në zonat rurale zhvillohen bujqësia, blegtoria dhe prodhimet tradicionale malore.

Trashëgimia kulturore

Plevla ka trashëgimi të pasur kulturore, fetare dhe arkeologjike. Ajo përfshin monumente nga periudha romake, mesjetare, osmane, austro-hungareze dhe jugosllave. Ndër vendet kryesore përmenden:

Xhamia e Husein Pashës;
Manastiri i Shën Trinisë;
lokaliteti arkeologjik Municipium S;
Sahat-kulla;
Muzeu Rajonal i Plevlës;
Kisha e Shën Paraskevës;
Kisha e Shën Ilisë;
shtëpia e Sheqeroviqëve;
steçakët mesjetarë;
parku Vodice;
ndërtesa e Gjimnazit të Plevlës.

Xhamia e Husein Pashës është një nga monumentet më të njohura të qytetit dhe një nga veprat më të rëndësishme të arkitekturës osmane në Mal të Zi. Ajo ruan elemente të pasura dekorative dhe lidhet me Husein Pashë Boljaniqin, figurë osmane me origjinë nga zona e Plevlës.^[5]

Manastiri i Shën Trinisë është një nga qendrat më të rëndësishme ortodokse të zonës. Ai ka luajtur rol të rëndësishëm në jetën fetare, arsimore dhe kulturore të Plevlës, ndërsa thesari i tij përfshin dorëshkrime, ikona, objekte liturgjike dhe libra të vjetër.

Kultura

Jeta kulturore e Plevlës lidhet me traditën shumëfetare dhe shumëkulturore të qytetit, me institucionet arsimore, muzeale dhe bibliotekare, si edhe me kujtesën historike të zonës. Muzeu Rajonal i Plevlës ruan materiale arkeologjike, etnografike, historike dhe artistike, përfshirë gjetje nga Municipium S.^[4]

Në qytet veprojnë institucione kulturore, biblioteka, galeri dhe shoqëri artistike. Gjimnazi i Plevlës, i themeluar në fillim të shekullit XX, ka pasur rëndësi të veçantë në zhvillimin arsimor të veriut të Malit të Zi.

Manifestimet kulturore lokale përfshijnë programe letrare, ekspozita, koncerte, veprimtari përkujtimore dhe aktivitete të lidhura me traditat fetare e qytetare të komunës.

Turizmi

Turizmi në Plevël lidhet me trashëgiminë kulturore, monumentet fetare, arkeologjinë, natyrën malore dhe pozicionin pranë kanionit të Tarës. Qyteti është më pak i njohur se qendrat bregdetare dhe malore të Malit të Zi, por ka potencial të rëndësishëm për turizëm kulturor, fetar, rural dhe natyror.

Ndër atraksionet kryesore turistike përmenden:

Xhamia e Husein Pashës;
Manastiri i Shën Trinisë;
Municipium S;
Muzeu Rajonal;
parku Vodice;
lumi Çehotina;
zona e Lubishnjës;
kanioni i Tarës dhe ura e Gjurgjeviq Tarës në afërsi;
fshatrat malore dhe peizazhet pyjore të komunës.

Plevla mund të shërbejë si pikënisje për vizita drejt Durmitorit, Zhabljakut, kanionit të Tarës dhe zonave kufitare me Bosnjën e Hercegovinën dhe Serbinë.

Transporti

Plevla lidhet me pjesën tjetër të Malit të Zi përmes rrugëve që shkojnë drejt Zhabljakut, Mojkovacit, Bellopojës dhe kufirit me Serbinë e Bosnjën dhe Hercegovinën. Pozicioni kufitar e bën qytetin një pikë të rëndësishme për qarkullimin rajonal, edhe pse lidhjet e tij rrugore me pjesën qendrore të Malit të Zi kalojnë nëpër terrene malore.

Qyteti nuk ka lidhje hekurudhore të drejtpërdrejtë. Stacionet më të afërta hekurudhore ndodhen në Bellopojë dhe Mojkovac, në linjën Beograd–Tivar. Aeroportet më të afërta ndërkombëtare janë Aeroporti i Podgoricës dhe Aeroporti i Tivatit, ndërsa për lidhje rajonale përdoren edhe aeroportet në Serbi dhe Bosnjë e Hercegovinë.

Sporti

Sporti në Plevël lidhet me futbollin, basketbollin, hendbollin, karate, atletikën dhe aktivitetet rekreative në natyrë. Klubi më i njohur i futbollit është FK Rudar Pljevlja, një nga klubet historike të futbollit malazez, që luan ndeshjet në stadiumin Pod Golubinjom.^[10]

Në qytet veprojnë edhe klube të basketbollit, hendbollit dhe sporteve luftarake. Qendra sportive dhe rekreative e Plevlës përdoret për gara, stërvitje dhe aktivitete sportive të të rinjve.

Për shkak të relievit malor dhe hapësirave natyrore përreth, komuna ka mundësi për ecje, çiklizëm, gjueti, peshkim sportiv dhe aktivitete rekreative në natyrë.

Shih edhe

Referime

1 2 3 "The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by Sex and Age" (PDF) (në anglisht). MONSTAT. 15 tetor 2024. Marrë më 26 maj 2026.
↑ "Stanovništvo po naseljima, Popis 2023" (në serbisht). MONSTAT – Uprava za statistiku Crne Gore. Arkivuar nga origjinali më 23 nëntor 2025. Marrë më 26 maj 2026.
↑ "Lokalni akcioni plan za mlade 2024" (në serbisht). Opština Pljevlja. Arkivuar nga origjinali më 26 maj 2026. Marrë më 26 maj 2026.
1 2 3 "Municipium S… – past, present and future" (në anglisht). Zavičajni muzej Pljevlja. 26 nëntor 2018. Marrë më 26 maj 2026.
1 2 "Sacral objects" (në anglisht). National Tourism Organisation of Montenegro. Marrë më 26 maj 2026.
↑ "Predsjednik" (në serbisht). Opština Pljevlja. Arkivuar nga origjinali më 26 maj 2026. Marrë më 26 maj 2026.
↑ "Dario Vraneš predsjednik Opštine Pljevlja" (në serbisht). Vijesti. 26 prill 2023. Marrë më 26 maj 2026.
1 2 3 "The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by National, i.e. Ethnical Affiliation, Religion, Mother Tongue, and Language a Person Usually Speaks" (PDF) (në anglisht). MONSTAT. 15 tetor 2024. Marrë më 26 maj 2026.
1 2 "Pljevlja I power plant, Montenegro" (në anglisht). CEE Bankwatch Network. Marrë më 26 maj 2026.
↑ "Rudar Pljevlja" (në anglisht). UEFA. Marrë më 26 maj 2026.

Lidhje të jashtme

[monstat-pop-1] 1 2 3 "The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by Sex and Age" (PDF) (në anglisht). MONSTAT. 15 tetor 2024. Marrë më 26 maj 2026.

[monstat-naselja-2] "Stanovništvo po naseljima, Popis 2023" (në serbisht). MONSTAT – Uprava za statistiku Crne Gore. Arkivuar nga origjinali më 23 nëntor 2025. Marrë më 26 maj 2026.

[strategjia-3] "Lokalni akcioni plan za mlade 2024" (në serbisht). Opština Pljevlja. Arkivuar nga origjinali më 26 maj 2026. Marrë më 26 maj 2026.

[municipium-4] 1 2 3 "Municipium S… – past, present and future" (në anglisht). Zavičajni muzej Pljevlja. 26 nëntor 2018. Marrë më 26 maj 2026.

[mosque-5] 1 2 "Sacral objects" (në anglisht). National Tourism Organisation of Montenegro. Marrë më 26 maj 2026.

[kryetari-6] "Predsjednik" (në serbisht). Opština Pljevlja. Arkivuar nga origjinali më 26 maj 2026. Marrë më 26 maj 2026.

[7] "Dario Vraneš predsjednik Opštine Pljevlja" (në serbisht). Vijesti. 26 prill 2023. Marrë më 26 maj 2026.

[monstat-etni-8] 1 2 3 "The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by National, i.e. Ethnical Affiliation, Religion, Mother Tongue, and Language a Person Usually Speaks" (PDF) (në anglisht). MONSTAT. 15 tetor 2024. Marrë më 26 maj 2026.

[energy-9] 1 2 "Pljevlja I power plant, Montenegro" (në anglisht). CEE Bankwatch Network. Marrë më 26 maj 2026.

[10] "Rudar Pljevlja" (në anglisht). UEFA. Marrë më 26 maj 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]