Jump to content

Propozimi

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë

Një propozim[1] është një koncept qendror në filozofinë e gjuhës, semantikës, logjikës dhe fushave të ngjashme, shpesh i karakterizuar si bartësi kryesor i së vërtetës ose falsitetit. Propozimet shpesh karakterizohen gjithashtu si ato lloj gjërash që tregojnë fjalitë deklarative. Për shembull, fjalia "Qielli është blu" tregon propozimin se qielli është blu. Megjithatë, ç'është më e rëndësishmja, propozimet nuk janë në vetvete shprehje gjuhësore. Për shembull, fjalia angleze "Borë është e bardhë" tregon të njëjtin propozim si fjalia gjermane "Schnee ist weiß" edhe pse të dy fjalitë nuk janë të njëjta. Në mënyrë të ngjashme, propozimet mund të karakterizohen gjithashtu si objekte besimi dhe qëndrime të tjera propozicionale. Për shembull, nëse dikush beson se qielli është blu, ajo që beson është propozimi që qielli është blu. Një propozim mund të konsiderohet gjithashtu si një lloj ideje: Fjalori Collins ka një përkufizim për propozimin si "një deklaratë ose një ide që njerëzit mund ta marrin në konsideratë ose të diskutojnë nëse është e vërtetë".[2]

Formalisht, propozimet shpesh modelohen si funksione që hartojnë një botë të mundshme me një vlerë të vërtetë. Për shembull, propozimi që qielli është blu mund të modelohet si një funksion që do të kthente vlerën e së vërtetës 𝑇 nëse do t'i jepej bota aktuale si hyrje, por do të kthehej 𝐹 nëse jepet një botë alternative ku qielli është i gjelbër. Megjithatë, janë propozuar një sërë formalizimesh alternative, veçanërisht këndvështrimi i propozimeve të strukturuara.

Propozimet kanë luajtur një rol të madh gjatë historisë së logjikës, gjuhësisë, filozofisë së gjuhës dhe disiplinave të ngjashme. Disa studiues kanë dyshuar nëse një përkufizim konsistent i propozimit është i mundur, madje David Lewis vërejti se "konceptimi që e lidhim me fjalën "propozim" mund të jetë diçka si një grumbull dëshirash konfliktuale". Termi shpesh përdoret gjerësisht dhe është përdorur për t'iu referuar koncepteve të ndryshme të lidhura.

Shiko edhe[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ "Kuptimi i fjalës Propozim ‹ FJALË". fjale.al. Marrë më 2023-10-03.
  2. ^ "Collins Dictionary". Arkivuar nga origjinali më 2017-11-26. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)