Taksonomia e Bloom-it

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Taksonomia e Bllumit - Fusha kognitive

Taksonomia e Bloom-it është një grup i tre modeleve hierarkike të përdorura për të klasifikuar objektivat mësimore të arsimit në nivele kompleksiteti dhe specifike. Të tre listat mbulojnë objektivat e të mësuarit në domenet njohëse, emocionale dhe ndijore. Lista e domenit njohës ka qenë fokusi kryesor i arsimit tradicional dhe përdoret shpesh për të strukturuar objektivat, vlerësimet dhe aktivitetet e mësimit të kurrikulit.

Modelet u emëruan pas Benjamin Bloom, i cili kryesoi komitetin e edukatorëve që krijuan taksonominë. Ai gjithashtu redaktoi vëllimin e parë të tekstit standard, Taksonomia e Objektivave Arsimore: Klasifikimi i Qëllimeve Arsimore.[1][2]

Historia[redakto | përpunoni burim]

Rreth 50 vjet më parë, një grup ekspertësh në vlerësimin pedagogjikë, të udhëhequr nga B. Bloom, iu futën punës për të përmirësuar provimet në kolegje dhe universitete. Efekti i punës së tyre preku arsimin në të gjitha nivelet, në të gjithë (Anderson & Sonsiak, 1994). Bloom dhe kolegët e tij zhvilluan një taksonomi , ose sistem klasifikimi, të objektivave mësimorë. në taksonominë e sferëa së të menduarit, ose të fushës kognjitive të Bloom, renditen 6 nivele. Taksonomia e Bloom i ka udhëhequr mësuesit për më shumë se 50 vjetë. Ajo është konsideruar si një nga punimet pedagogjike më domethënëse të shek të 20-të.[3] Ekzistojnë 3 fusha të arsimimit, përkatësishtë mënyra të të nxënit:

  1. Domeni kognjitiv – përfshin objektivat që merren me përsëritjen ose njohjen e dijeve, si dhe me zhvillimin e aftësive dhe shprehive intelektuale.
  2. Domeni afektiv – është zona që merret me qëndrimet, bindjet dhe tërë spektrin e vlerave dhe sistemeve të vlerave.
  3. Domeni psiko-motorik – përfshin aspektet e lëvizjes fizike dhe të bashkrendimit.[4]

Domeni kognjitiv[redakto | përpunoni burim]

Njohuritë[redakto | përpunoni burim]

Kjo kategori objektivash përfshin riprodhimin, të kujtuarit e të vecantave dhe të përgjithëshmeve; të kujtuarit e të metodave dhe të proceseve; të kujtuarit e cfarëdo modeli, strukture ose kushtesh. Njohuritë përbëjnë kategori që theksojnë procesin e riprodhimit ose duke sjellë në kujtesë dicka, ose përmes njohjes ose duke tërhequr informacionin e regjistruar në kujtesë. Informacioni në thelbë tërhiqet në të njëjtën mënyrë sic është regjistruar. Njohuri përfshin njohjen ose përkujtimin e fakteve, termave, koncepteve themelore ose përgjigjeve pa e kuptuar domosdoshmërisht atë që nënkuptojnë. Karakteristikat e njohjes mund të përfshijnë:

  • Njohja e specifikave-terminologjia, fakte specifike.
  • Njohja e mënyrave dhe mjeteve të trajtimit të specifikave-konventave, tendencave dhe sekuencave, klasifikimeve dhe kategorive, kritereve, metodologjisë.
  • Njohja e të përgjithëshmeve dhe të vecantave në një fushë-parimet dhe përgjithësimet, teoritë dhe strukturat.

Shembull: Emërtoni tre varietetet e zakonshme të mollës.

Kuptimi[redakto | përpunoni burim]

Kuptimi përfshin demonstrimin e kuptimit të fakteve dhe ideve duke organizuar, krahasuar, përkthyer, interpretuar, duke dhënë përshkrime dhe duke deklaruar idetë kryesore.

Shembull: Krahasoni karakteristikat identifikuese të një mollë Golden Delicious me një mollë Granny Smith.

Aplikimi[redakto | përpunoni burim]

Aplikimi përfshin përdorimin e njohurive të fituara nga zgjidhja e problemeve të ndryshme në situata të reja duke aplikuar njohuritë, faktet, teknikat dhe rregullat e fituara. Nxënësit duhet të jenë në gjendje të përdorin njohuritë paraprake për të zgjidhur problemet, për të identifikuar lidhjet dhe marrëdhëniet dhe si ato aplikohen në situata të reja.

Shembull: A do ta parandalonin mollët stërlina, një sëmundje të shkaktuar nga mungesa e vitaminës C?

Analiza[redakto | përpunoni burim]

Analiza përfshin shqyrtimin dhe thyerjen e informacionit në pjesët përbërëse, përcaktimin se si pjesët lidhen me njëri-tjetrin, identifikimin e motiveve ose shkaqeve, nxjerrjen e konkluzioneve dhe gjetjen e provave për të mbështetur përgjithësimet. Karakteristikat e saj përfshijnë:

  • Analiza e elementeve
  • Analiza e marrëdhënieve
  • Analiza e organizimit

Shembull: Jepni katër mënyra për t'i shërbyer ushqimeve të bëra me mollë dhe të shpjegoni ato që kanë përfitimet më të mira shëndetësore. Jepni referenca për të mbështetur deklaratat tuaja.

Sinteza[redakto | përpunoni burim]

Sinteza përfshin ndërtimin e një strukture ose modeli nga elementë të ndryshëm; ajo gjithashtu i referohet aktit të bashkimit të pjesëve për të formuar një tërësi. Karakteristikat e saj përfshijnë:

  • Prodhimi i një komunikimi unik
  • Prodhimi i një plani, ose grupi i propozuar i operacioneve
  • Derivimi i një sërë marrëdhëniesh abstrakte

Shembull: Ktheni një recetë "jo të shëndetëshme" për byrek me mollë në një recetë "të shëndetshme" duke zëvendësuar zgjedhjen e përbërësve. Shpjegoni përfitimet shëndetësore të përdorimit të përbërësve që keni zgjedhur në krahasim me ato origjinale.

Vlerësimi[redakto | përpunoni burim]

Vlerësimi përfshin paraqitjen dhe mbrojtjen e opinioneve, duke bërë gjykime mbi informacionin, vlefshmërinë e ideve ose cilësinë e punës bazuar në një sërë kriteresh. Karakteristikat e saj përfshijnë:

  • Gjykimet në lidhje me provat e brendshme
  • Gjykimet në lidhje me kriteret e jashtme

Shembull: Cilat lloje mollësh janë më të mira për të bërë një byrek dhe pse?

Taksonomia e rishikuar e Bloom-it[redakto | përpunoni burim]

Taksonomia e Bloom i ka rezistuar dhe vazhdon ti rezistoj kohës, duke bërë kështu taksonomia më e përdorur në mjaftë vende të botës. Megjithatë shumë studiues janë përpjekur ta përmirësojnë atë duke ruajtur thelbin e saj. një prej tyre është edhe Lorin Anderson (2001), ish student i Bloom-it. Kjo taksonomi e përmirësuar synon të përmbushë nevojat e nxënësve dhe të mësuesve për shekullin ku jetojmë, në përputhje me kërkesat e shoqërisë për dijen. Përmirësimet e Taksonomisë përfshijnë midis të tjerash edhe dy kategori: terminologjinë dhe strukturën.[4]

Ndryshimet në terminologji[redakto | përpunoni burim]

Ndryshimet në terminologji midis modelit të mëparshëm dhe dhe atij të përmirësuar janë: së pari, emërtimet e niveleve kanë ndryshuar nga emra në folje, për më tepër ka disa ndryshime edhe në emërtime.[4] Nivelet e taksonomisë së përmirësuar përshkruhen si më poshtë:

Të kujtuarit[redakto | përpunoni burim]

Rikujtimi apo sjellja ndërmend, rinjohja dhe riprodhimi i njohurive përkatëse nga kujtesa afatgjatë.

Të kuptuarit[redakto | përpunoni burim]

Ndërtimi i kuptimit nga mesazhet gojore, të shkruara apo grafike përmes interpretimit, ilustrimit, klasifikimit, përmbledhjes, krahasimit dhe shpjegimit.

Të zbatuarit[redakto | përpunoni burim]

Zbatimi apo përdorimi i një procedure përmes ekzekutimit ose plotësimit.

Të analizuarit[redakto | përpunoni burim]

Ndarja e materialit në pjesë përbërëse, përcaktimi si lidhen pjesët me njëra tjetrën në një strukturë të përgjithëshme apo të qëllimshme përmes dallimeve, organizimit dhe vetive.

Të vlerësuarit[redakto | përpunoni burim]

Dhënia apo bërja e gjykimeve të bazuara në kritere dhe standarde përmes verifikimit dhe analizës kritike.

Të krijuarit[redakto | përpunoni burim]

Vendosja sëbashku e elementëve për të formuar një tërësi koherente ose funksionale;riorganizimi i elementëve sëbashku në një model ose një strukturë të re përmes gjenerimit, planifikimit ose prodhimtarisë.[5]

Ndryshimet strukturore[redakto | përpunoni burim]

Ndryshimet, strukturore, në një këndvështrim të parë, duken radikale, por nuk është kështu. Dallimi është se taksonomia e mëparëshme ka qënë një përmasore, përmbante vetëm proceset njohëse, ndërsa modeli i përmirësuar është dy përmasor. njëra përmas identifikon njohuritë ndërsa e dyta ka të bëjë me proceset njohëse që do të përdoren në procesin e të nxënit. Përmasa e njohurive është e ndërtuar në katër nivele: faktike, konceptuale, procedurale dhe meta-kognjitive. Proceset e njohjes janë të renditura në 6 nivele të emërtuara si: kujto,kupto,zbato,analizo,vlerëso dhe krijo.[4]

Referenca[redakto | përpunoni burim]

  1. ^ Bloom, B. S.; Engelhart, M. D.; Furst, E. J.; Hill, W. H.; Krathwohl, D. R. (1956). Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals (në anglisht). Handbook I: Cognitive domain. New York: David McKay Company. 
  2. ^ Shane, Harold G. (1981). "Significant writings that have influenced the curriculum: 1906-1981". Phi Delta Kappan (në anglisht). 62 (5): 311–314. 
  3. ^ Anderson & Sonsiak, 1994
  4. ^ a b c d Musai, Bardhyl (2014). Metodologji e mësimdhënies. Tirana: CDE. f. 108–115.  99927-822-2-6. 
  5. ^ Anderson & Krathëohl, 2001

Burime[redakto | përpunoni burim]

  • Bloom, B. S. (1994). "Reflections on the development and use of the taxonomy". më Rehage, Kenneth J.; Anderson, Lorin W.; Sosniak, Lauren A. Bloom's taxonomy: A forty-year retrospective. Yearbook of the National Society for the Study of Education (në anglisht). 93. Chicago: National Society for the Study of Education.  1744-7984. 
  • Clark, Donald R. (1999). "Bloom's Taxonomy of Learning Domains" (në anglisht). Marrë më 28 Jan 2014. 
  • Krathwohl, D. R.; Bloom, B. S.; Masia, B. B. (1964). Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals (në anglisht). Handbook II: the affective domain. New York: David McKay Company. 
  • Morshead, Richard W. (1965). "On Taxonomy of educational objectives Handbook II: Affective domain". Studies in Philosophy and Education (në anglisht). 4 (1): 164–170. :10.1007/bf00373956. 
  • Orlich, Donald; Harder, Robert; Callahan, Richard; Trevisan, Michael; Brown, Abbie (2004). Teaching strategies: a guide to effective instruction (në anglisht) (bot. 7th). Houghton Mifflin.  978-0-6182-9999-7.