Bernardin Palaj

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Bernardin Palaj
P Bernadin Palaj.gif
Át (OFM)
Ditëlindja:2 tetor 1894
Vendlindja:Palajt të Shllakut të Shkodrës
Ditëvdekja:2 dhjetor 1946
Vendvdekja:Shkodër
Pseudonim(e):Kukel Lapaj, Costantinus, Viator
Kombësia:Shqiptar
Zhanri:Prozë, Poezi

Bernardin Palaj (Shkodër, 20 tetor 1894 - 2 dhjetor 1946) ka qenë frat françeskan, mbledhës folklori dhe shenjtor shqiptar. Shquhet së bashku me P. Donat Kurtin për mbledhjen e folklorit, i cilësuar nga albanologia ruse Agni Desnikcaja "njohësi më i mirë i Alpeve". U pranua si shenjtor më 5 nëntor 2016, në sheshin para katedrales së Shën Shtjefnit në Shkodër.[1]

Biografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Leu në më 2 tetor 1894 në gjirin e një familjeje të shpërngulur nga Shllaku në Shkodër, i biri i Gjonit e Marte Dedajt, u pagëzua me emrin Zef.[2] Mësimet fillore e të mesme i në shkollën e etërve françesanë, ndërsa Liceun e kreu në Salzburg e ato teologjikë e filozofike në Innsbruck.

Gjatë periudhës studentore tregoi interes të veçantë për albanologjinë, kultivuar deri atëherë nga autorë të huaj. Për disa vjet mësoi në liceun “Illyricum” shqip dhe latinisht, pastaj shërbeu në famullitë e Toplanës, Palçit, Shalës, Bushkashit dhe të Rubikut. Iu kushtua poezisë, prozës, muzikës, duke punuar për të mirën e atdheut.[3]

Më 15 prill të vitit 1923, bashkë më vllezërit Mjeda, Fishtën, Anton Harapin, Prennushin e disa të tjerë, botuan në Shkodër gazetën "Ora Maleve". Ka botuar në organet “Hylli i Dritës”, “Leka”, “Tomori” etj. Gjithashtu Palaj ishte anëtar i Institutit të Studimeve Shqiptare qysh prej 1940. Ndërsa më 1944 rikthehet famullitar i turbulluar në shpirt mësohet t'i ketë thënë mikut të tij, Karl Gurakuqit:

Do të tërhiqem në nji famullí të malevet të mija të dashuna dhe aty ku mbahet gjallë fryma e shpirtit arbnuer, në kontakt me popullin e thjeshtë, do të vijoj punën e nisun tash sa e sa vjet, tue gjurmue në historinë, në folklorën e sidomos në Kanunin. Do të përplotësoj e do të sistemoj rapsodít, qi unë i kam mbledhë me kujdes tash sa kohë”.

Ndersa dy vite më vonë, puna e tij shkencore si dhe aktivitetiti i tij fetar u nderpre. E arrestuan në Kuvendin e Rrubikut më 22 tetor 1946. Në Rrubik i shkruan Át Jak Marlekajt një letër ku i kërkon që ta paraqesë para botës së lirë vuajtjen dhe vrasjet makabre të sa e sa intelektualëve shqiptarë në mënyrë të padrejtë, vëtm për faktin se ishin pionerë të mendimit të lirë dhe demokratik. Në këtë letër, origjinali i së cilës ruhet pranë arkivit françeskan në Shkodër, Palaj shkruan:

I dashtuni P. Jakob, jena në gazep të Zotit. Thueju miqve t’ ikun andej qi t’orvaten me sa të munden për me na pshtue prej ketij kobit. Ka nji, ka nji, po na qesin faret të gjithve. Bâne të njoftun mjerimin t’onë ku të dijësh.
Të fala B.dini, 20. IV. 1946″.

U akuzua si "agjent dhe bashkëpunëtor i fashizmit".

Vdiq në burg, para se të "gjykohej" më 2 dhjetor 1946 sepse u mbajt lidhur me tela dhe vdiq nga tetanozi; vuante edhe nga sëmundje zemre. U varros në oborin e ish-sanatoriumit në Shkodër.[3]

Vepra[redakto | redakto tekstin burimor]

Folklorist e poet[redakto | redakto tekstin burimor]

Periudhën e parë të veprimtarisë së vet ia kushtoi mbledhjes së rapsodive të maleve, vepër së cilës i kushtoi gati pesëmbëdhjetë vjet. Sa u hap “Hylli i Dritës” në vitet 1921-1924 nxjorri pesë rapsodi ("Kangë Kreshnikësh"), e më 1937 boton së bashku me Át Donat Kurtin vëllimin e dytë të “Visaret e Kombit”. Po ashtu boton krijimtarinë e tij poetike në “Hyllin e Drites”: "Prej burgut të jetës" (vepra e tij e parë poetike botue me 1933), “Fragment – Valët e nji shpirti” (i pakryem), “Moskë – Alkazar”, “Vorreve të Famurit”, “Kuq e zi”, “Kah nata e vetme” (e frymzoi vdekja e Fishtës), etj. Ndërsa shpirti i tij epik dhe poetik kishte prekur majat e krjimtarisë së tij, At Palaj fillon të mbledhë mitologjinë, zakonet dhe doket shqiptare, të cilat i boton më së parit te “Hylli i Dritës” në periudhën 1940 – 1944. Ndër këto mund të veçojmë: “Syni i keq”, “Shpirti i keq”, “Ora e shpís”, “Bestytni Ilire”, “Orët”, “Zanat”, etj. Bën disa studime interesante dhe shkencore mbi kanunin e maleve, me vlerë burimore për studiuesit e të drejtes zakonore shqiptare, të cilat botohen nga Instituti i Studimeve Shqiptare në Tiranë në librin: “Studime dhe tekste, Dega Juridike Tiranë 1943”. Po në këtë botim ai boton një variant të Kanunit të Lekë Dukagjinit mbas shqyrtimit të Mark Sadikut. P. Bernardini zên një vend të merituar edhe në etnografinë shqiptare, Ai botoi në Shkodër disa vepra etnografike: Doke e kanû në Dukagjin 1942; Mite, besime e legjenda; Dioqezi i Pultit; Kanuni i maleve.

Ka trajtuar për mite dhe legjenda që gjendeshin në zona të thella malore, kryesisht në Dukagjin. Mbledhja e këtyre zakoneve, dokeve dhe traditave të jetës etnike dhe familjare shqiptare e kanë shtyrë të shohë, të ruajtura trashëgiminë, përkatësinë dhe identitetin Iliro–Thrak të shqiptarëve.

Për folklorin e mbledhur me P. Donatin shkruan:

“Kangët e vjetra, qi njifen prej malcorvet janë nën emnin “kangë kreshnikësh, kangë të moçme, kangë lahute” janë visari ma i çmueshmi I gjuhës, shprehja ma e gjalla e shum ndiesive bujare e përfytyrimi typik i fizjonomis së kombit t’onë".

Ka dëshmi se një koleksion i mrekullueshëm i florës së krahinave të veriut ka qenë i disponueshëm në fondin e Institutit të Shkencave Tiranë në fillim të viteve 1950. Një punë të mirëfilltë shkencore, me përshkrime shoqëruese të sistemuara e të hollësishme. Nuk ka të dhëna se çfarë u bë më tej me të.

Historian[redakto | redakto tekstin burimor]

Ndër studimet e tij historike mund të cilësohen më të rëndësishmet: “Studime dhe dokumente rreth dioqezit të Pultit”, shkrime dhe studime dokumentesh, që janë të botuara në revistën “Hylli i Dritës”; “Lufta shqiptare kunder pushtuesit turk”, (dorëshkrim i pabotuar). Në këtë studim ai trajton këto tema: “Gjendja e përgjithshme kishtare prej vjetes 1468 – 1650”; “Largimi i rregulltarve e i bujarve prej Shqypniet”; “Salvimet e turkut”; “Jeta e popullit e e klerit katolik”; “Kryengritja e katolikve”; “Gjendja e Françeskajve mrenda kësaj kohe”.

Siç shihet nga trajtimi i çështjeve, ky dorëshkrim është lëndë e parë për studimin e asaj periudhe të errët të historisë së Shqipërisë. Mesin viteve ‘20 dhe ‘30 të shekullit XX i gjejmë të renditura në formë ditari nga Át Bernardin Palaj. Ky ditar sjell të vërteta dhe fakte të reja për ta njohur më mirë atë kohë. Një studim tjetër që paraqet fakte dhe realitete të dhimbshme janë kujtimet e Át Bernardin Palajt për Lëvizja e Dukagjinit kundër qeverisë zogiste. Nxitur nga hulumtimi i tij mbi folklorin, besëtytnitë dhe mendësinë shqiptare ai bëri edhe një studim të shkurtër sintetik dhe plot ngjarje të reja në lidhje me çështjen se “A janë shqiptarët autoktonë”.

  • “Kryengritja e Dukagjinit që pëfshin vitet 1926-1928”, (dorëshkrim i pabotuar),
  • “Ditar shenimesh”, (dorëshkrim i pabotuar),
  • “A janë Shqyptaret autokton” (dorëshkrim i pabotuar)
  • “Ça hoqme na katolikët për Shqypni”, (dorëshkrim i pabotuar).

Muzikant[redakto | redakto tekstin burimor]

I njohur edhe si muzikant, ka qenë autor i tekstit dhe i muzikës së këngëve me përmbajtje patriotike si: Flamuri, Vaji i bylbylit, e para e përmbledhur në tetë vargje ku jepet e gjithë historia e popullit shqiptare, ndersa e dyta i bën jehonë gjendjes së mjeruar të Shqipërisë nën pushtimin fashist. Këto dy këngë me tekst dhe muzikë të P. Bernardinit u përhapën në tërë Shqipërinë e sidomos në mesin e rinisë shkodrane. Studiuesi prof. dr. Alfred Çapaliku shkruan se Át Bernardini edhe si fëmijë i kishte ra fyellit e si djalosh e si burrë u bë i ditur edhe në muzikë, ku ishte edhe në orkestëren e Liceut.

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Flocchini, Emilia. "Beato Bernardino (Zef) Palaj Sacerdote francescano, martire". Marrë më 5 janar 2018. 
  2. ^ Kurti, P. Donat. Provinça Françeskane Shqiptare. Shkodër: Botime Françeskane. f. 118.  99927-789-1-1. 
  3. ^ a b Demaj V., Hymje: At Bernardin Palaj - Një thesar i pazbuluar, Shkodër: Botime Françeskane, Vepra 1.