Hangul

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Fjala "Hangul", shkruar me alfabetin korean

Alfabeti korean, i njohur si Hangul (Hangeul) në Korenë e Jugut dhe Chosŏn'gŭlKorenë e Veriut, u shpik logjikisht dhe shkencërisht nga Mbreti Sejongu i Madh në vitin 1443 për të shkruar gjuhën koreane.[1][2] Të gjitha shkronjat themelore imitojnë formën e artikuluesit të tyre dhe veçoritë fonetike kur i shqiptojnë ato, duke e bërë Hangulin sistemin më të besueshëm bashkëkohor të shkrimit feural.

ortografinë Hangul, ajo përbëhet nga 24 shkronja themelore me 14 shkronja bashkëtingëllore (ㄱ ㄴ ㄷ ㄹ ㅁ ㅂ ㅅ ㅇ ㅈ ㅊ ㅋ ㅌ ㅍ and) dhe 10 shkronja zanore (ㅏ ㅑ ㅓ ㅕ ㅗ ㅛ ㅜ ㅡ ㅣ). Fillimisht, ajo përbëhej nga 28 shkronja me 17 shkronja bashkëtingëllore dhe 11 shkronja zanore. 4 letra u vjetruan: 1 shkronjë zanore (ㆍ) dhe 3 shkronja bashkëtingëllore (ㆆ). Në praktikë, ka 19 shkronja të ndërlikuara me 5 bashkëtingëllore të tensionuara (ㄲ ㄸ ㅃ ㅉ ㅆ) dhe 11 zanore të ndërlikuara (ㅢ ㅚ ㅐ ㅟ ㅔ ㅒ ㅖ ㅘ ㅝ ㅙ ㅞ) që ndërthurin shkronjat themelore.

Shkronjat koreane janë shkruar në blloqe rrokje me shkronjat alfabetike të rregulluara në dy dimensione. Për shembull, fjala koreane për "bletë mjalti" (kkulbeol) është shkruar 꿀벌, jo ㄲ ㅜ ㄹㅂ ㅓㄹ.[3] Ndërsa kombinon tiparet e sistemeve të shkrimit alfabetik dhe syllabik, ajo është përshkruar si një "planprogram alfabetik".[4][5] Si në shkrimet tradicionale kineze, tekstet koreane shkruheshin tradicionalisht nga lart poshtë, djathtas majtas, dhe herë pas here janë shkruar ende në këtë mënyrë për qëllime stilistike. Sot, ajo është shkruar në mënyrë tipike nga e majta në të djathtë me hapësira midis fjalëve dhe pikësimit të stilit perëndimor.[6]

Është sistemi zyrtar i shkrimit të Koresë, duke përfshirë edhe Korenë e Veriut dhe atë të Jugut. Është një sistem shkrimi bashkë-zyrtar në prefekturën autonome koreane Yanbian dhe qarkun autonome koreane ChangbaiProvincën Jilin, Kinë. Ndonjëherë përdoret për të shkruar gjuhën Cia-Cia që flitet pranë qytetit Baubau, Indonezi. Gjuhëtari tajvanez Xu Caode zhvilloi dhe përdori një alfabetë të modifikuar Hangul për të përfaqësuar gjuhën tajvaneze të folur dhe më vonë u mbështet nga Ang Ui-jin.[7][8]

Emrat[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Emrat zyrtar[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Alfabeti korean u emërua fillimisht Hunminjeongeum (훈민정음) nga Mbreti Sejongu i Madh në vitin 1443.[9] Hunminjeongeum (훈민정음) është gjithashtu dokumenti që shpjegoi logjikën dhe shkencën prapa shkrimit më 1446.

Emri hangeul (한글) u krijua nga gjuhëtari korean Ju Si-gyeong në vitin 1912. Emri ndërthur fjalën e lashtë koreane han (한), që do të thotë "i shkëlqyeshëm", dhe geul (글), që do të thotë "skenar". Fjala han është përdorur për t'iu referuar Koresë në përgjithësi, kështu që emri gjithashtu do të thotë "shkrim korean".[10] Koreanët e Veriut e quajnë alfabeti Chosŏn'gŭl (조선 글), pas Chosŏn, emri i Koresë së Veriut për Korenë. Një variant i sistemit McCune-Reischauer përdoret atje për romanizimin.

Emra tjerë[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Deri në mesin e shekullit të 20-të, elita koreane preferoi të shkruante duke përdorur simbole kineze të quajtur Hanja. Ata i referuan Hanjës si jinseo (진서 / 真 書) ose "shkronja të vërteta". Disa rrëfime thonë se elita e përmendur alfabetin korean në mënyrë të rralluar si 'amkeul (암클) që do të thotë "shkrim i grave", dhe 'ahaetgeul (아 햇글) që do të thotë "shkirm i fëmijëve", megjithëse nuk ka asnjë dëshmi të shkruar për këtë.[11]

Mbështetësit e alfabetit korean i referuan asaj si jeong'eum (정음 / 正音) që do të thotë "shqiptim i saktë", gukmun (국문 / 國文) që do të thotë "shkrim kombëtar", dhe eonmun (언문 / 諺) që do të thotë "shkrim vernacular".

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ "알고 싶은 한글". 국립국어원 (në koreanisht). National Institute of Korean Language. Marrë më 4 dhjetor 2017.
  2. ^ Kim-Renaud, Young-Key, red. (1997). The Korean Alphabet: Its History and Structure (në anglisht). University of Hawai`i Press. ISBN 978-0-8248-1723-7.
  3. ^ "Individual Letters of Hangeul and its Principles". National Institute of Korean Language (në anglisht). 2008. Marrë më 2017-12-02.
  4. ^ Taylor, Insup (1980). The Korean writing system: An alphabet? A syllabary? a logography?. Processing of Visible Language (në anglisht). ff. 67–82. doi:10.1007/978-1-4684-1068-6_5. ISBN 978-1-4684-1070-9.
  5. ^ Pae, Hye K. (1 janar 2011). "Is Korean a syllabic alphabet or an alphabetic syllabary". Writing Systems Research (në anglisht). 3 (2): 103–115. doi:10.1093/wsr/wsr002. ISSN 1758-6801.
  6. ^ "How was Hangul invented?". The Economist (në anglisht). 8 tetor 2013. Marrë më 2017-12-02.
  7. ^ Dong Zhongsi (董忠司), 「台灣閩南語槪論」講授資料彙編 (në koreanisht), Taiwan Languages and Literature Society
  8. ^ 台語文運動訪談暨史料彙編
  9. ^ "Hunminjeongeum Manuscript". Korean Cultural Heritage Administration (në anglisht). 2006. Arkivuar nga origjinali origjinali më 2017-12-03. Marrë më 2017-12-02.
  10. ^ Lee, Iksop; Ramsey, Samuel Robert (2000). The Korean Language (në anglisht). SUNY Press. ISBN 978-0-7914-9130-0.
  11. ^ "Different Names for Hangeul". National Institute of Korean Language (në anglisht). 2008. Marrë më 2017-12-03.