Shko te përmbajtja

Malala Yousafzai

Redakto lidhjet
Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Malala Yousafzai
Stampa:Nq
Malala Yousafzai
Yousafzai në 2023
Lindi12 korrik 1997 (28 vjeçe)
Mingora, Swat, Pakistan[1]
ArsimiLady Margaret Hall, Oxford (BA)
ProfesioniAktiviste për edukimin e grave dhe vajzave (gjininë femërore)
OrganizataMalala Fund
Bashkëshorti/ja
Asser Malik
​
(m. 2021)​
[2]
Prind/ër
NderimetÇmimi Nobel për Paqe (2014)
Faqja në rrjetmalala.org

Malala Yousafzai [a] (e lindur më 12 korrik 1997) është një aktiviste pakistaneze për arsimin dhe producente filmash dhe televizionesh. Ajo është laureatja më e re e Çmimit Nobel në histori, duke marrë Çmimin e Paqes në vitin 2014 në moshën 17 vjeçare, dhe është pakistanezja e dytë dhe e vetmja pashtune (komunitet) që ka marrë një Çmim Nobel.[5] Malala Yousafzai është një avokate e të drejtave të njeriut për arsimimin e grave dhe fëmijëve në rajonin e saj të lindjes, Swat, ku talebanët pakistanezë herë pas here i kishin ndaluar vajzat të vazhdonin shkollimin. Avokimi dhe aktivizmi i saj është rritur në një lëvizje ndërkombëtare, dhe sipas ish-kryeministrit Shahid Khaqan Abbasi, ajo është bërë "qytetarja më e shquar" e Pakistanit.[6]

Vajza e aktivistit të arsimit Ziauddin Yousafzai, ajo lindi në një familje Yousafzai Pashtune në Swat dhe u emërua sipas heroinës popullore afgane Malalai të Maiwand. Duke i konsideruar Bacha Khan, Barack Obama dhe Benazir Bhutto si modelet e saj,[4] ajo u frymëzua gjithashtu nga mendimet dhe puna humanitare e babait të saj.[5] Në fillim të vitit 2009, kur ishte 11 vjeç, ajo shkroi një blog nën pseudonimin e saj Gul Makai për BBC Urdu për të detajuar jetën e saj gjatë pushtimit të Swat nga talebanët. Verën tjetër, gazetari Adam B. Ellick bëri një dokumentar për jetën e saj për New York Times, ndërsa Forcat e Armatosura të Pakistanit filluan Operacionin Rah-e-Rast kundër militantëve në Swat.[6] Në vitin 2011, ajo mori Çmimin e parë Kombëtar National Youth Peace Prize të Pakistanit [ar].[7][8] Ajo bëri praktikë për Iniciativën e Ndihmës Swat, një fondacion i themeluar nga Zebunisa Jilani, një princeshë e Shtëpisë Mbretërore të Swat që mbështet shkollat ​​dhe klinikat.[9] Ajo u bë e famshme, duke dhënë intervista në shtyp dhe në televizion, dhe u nominua për International Children's Peace Prize(Çmimin Ndërkombëtar të Paqes për Fëmijë) nga aktivisti Desmond Tutu.

Më 9 tetor 2012, ndërsa ndodhej në një autobus në rajonin e Swat pasi kishte dhënë një provim, Yousafzai dhe dy vajza të tjera u qëlluan nga një person i armatosur taleban në një atentat që e kishte në shënjestër për aktivizmin e saj; personi i armatosur iku nga vendi i ngjarjes. Ajo u godit në kokë nga një plumb dhe mbeti pa ndjenja dhe në gjendje kritike në Institutin e Kardiologjisë Rawalpindi, por gjendja e saj më vonë u përmirësua mjaftueshëm saqë u transferua në Spitalin Queen Elizabeth në Birmingham, Mbretëria e Bashkuar.[7] Atentati ndaj jetës së saj shkaktoi një valë mbështetjeje ndërkombëtare. Deutsche Welle raportoi në janar 2013 se ajo mund të jetë bërë "adoleshentja më e famshme në botë".[8] Javë pas tentativës së vrasjes, një grup prej 50 klerikësh kryesorë myslimanë në Pakistan lëshuan një fetva kundër atyre që ishin përpjekur ta vrisnin atë.[9] Qeveritë, organizatat e të drejtave të njeriut dhe grupet feministe më pas dënuan lëvizjen Tehrik-i-Taliban Pakistan. Në përgjigje të kësaj, talebanët e denoncuan më tej Yousafzain, duke treguar plane për një atentat të dytë të mundshëm, të cilin talebanët e konsideruan të justifikuar si një detyrim fetar. Kjo shkaktoi një tjetër protestë ndërkombëtare.[10]

Pas shërimit të saj, Yousafzai u bë një aktiviste më e shquar për të drejtën për arsim . Me seli në [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Birmingham Birmingham], ajo bashkëthemeloi Fondacionin Malala, një organizatë jofitimprurëse, me Shiza Shahid.[11] Në vitin 2013, ajo ishte bashkëautore e librit "Unë jam Malala", një bestseller ndërkombëtar.[12] Në vitin 2013, ajo mori Çmimin Saharov, dhe në vitin 2014, ajo ishte bashkë-fituese e Çmimit Nobel për Paqen 2014 me Kailash Satyarthi të Indisë. Në moshën 17 vjeç në atë kohë, ajo ishte laureatja më e re e Çmimit Nobel.[13][14] Në vitin 2015, ajo ishte subjekt i dokumentarit të nominuar për çmimin Oscar, "He Named Me Malala". Numrat e viteve 2013, 2014 dhe 2015 të revistës Time e paraqitën atë si një nga njerëzit më me ndikim në nivel global. Në vitin 2017 ajo u nderua me shtetësinë kanadeze nderi dhe u bë personi më i ri që iu drejtua Dhomës së Komunave të Kanadasë.[15] Yousafzai përfundoi arsimin e mesëm në Shkollën e Mesme Edgbaston, Birmingham në Angli nga viti 2013 deri në vitin 2017.[16] Prej andej ajo fitoi një vend në Lady Margaret Hall, Oxford, dhe ndërmori studime trevjeçare për një diplomë Bachelor të Arteve në Filozofi, Politikë dhe Ekonomi (PPE), duke u diplomuar në vitin 2020.[17] Ajo u kthye në vitin 2023 për t'u bërë Anëtarja Nderi më e re ndonjëherë në Kolegjin Linacre, Oxford.[18]

Yousafzai lindi më 12 korrik 1997[23][24][6] në rajonin Swat të provincës veriperëndimore Khyber Pakhtunkhwa të Pakistanit, në një familje të klasës së ulët dhe të mesme.[25] Ajo është vajza e Ziauddin Yousafzai dhe Toor Pekai Yousafzai.[26] Familja e saj është myslimane sunite[3][6] me etni Pashtune, që i përket fisit Yusufzai.[28] Familja nuk kishte para të mjaftueshme për një lindje në spital dhe Yousafzai lindi në shtëpi me ndihmën e fqinjëve.[29] Ajo mori emrin e saj të parë Malala (që do të thotë 'e pikëlluar')[30] sipas Malalai të Maiwand, një poete dhe luftëtare e famshme Pashtune nga Afganistani jugor.[10] Në shtëpinë e saj në Mingora, ajo jetonte me dy vëllezërit e saj më të vegjël, Khushal dhe Atal, prindërit e saj, Ziauddin dhe Tor Pekai, dhe dy pula.[3]

E rrjedhshme në gjuhën pashto, urdu dhe angleze, Yousafzai u edukua kryesisht nga babai i saj, Ziauddin Yousafzai, një poet, pronar shkolle,[19] dhe vetë një aktivist arsimor, i cili drejtonte një zinxhir shkollash private të njohura si Shkolla Publike Khushal.[20][21] Në një intervistë, ajo dikur tha se aspironte të bëhej mjeke, megjithëse më vonë babai i saj e inkurajoi të bëhej politikane.[22] Ziauddin e quajti vajzën e tij diçka krejtësisht të veçantë, duke e lejuar atë të qëndronte zgjuar natën dhe të fliste për politikë pasi dy vëllezërit e saj ishin dërguar për të fjetur.[23]

  1. ↑ ,. Who's Who (bot. online Oxford University Press). A & C Black, an imprint of Bloomsbury Publishing plc. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!); Parametri |website= është injoruar (Ndihmë!)
  2. ↑ "Malala Yousafzai announces her marriage on Twitter". CBC News. Associated Press. 9 nëntor 2021. Arkivuar nga origjinali më 9 nëntor 2021. Marrë më 9 nëntor 2021. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  3. ↑ Tighe, Siobhann (18 prill 2017). "Malala Yousafzai's mother: Out of the shadows". BBC News. Arkivuar nga origjinali më 19 prill 2021. Marrë më 13 janar 2021. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ↑ امنسټي انټرنېشنل پر ملاله یوسفزۍ برید وغانده (në pashtoisht). BBC Pashto. 18 tetor 2012. Arkivuar nga origjinali më 25 nëntor 2012. Marrë më 11 tetor 2013.
  5. ↑ "Malala Yousafzai Becomes Youngest-Ever Nobel Prize Winner" (në anglisht). 10 tetor 2014. Arkivuar nga origjinali më 10 tetor 2014. Marrë më 11 tetor 2014.
  6. ↑ Johnson, Kay (28 mars 2018). "Nobel winner Malala in tears on emotional return to Pakistan" (në anglishte amerikane). Reuter's. Arkivuar nga origjinali më 29 mars 2018. Marrë më 29 mars 2018.
  7. ↑ Schifrin, Nick (7 tetor 2013). "The 72 Hours That Saved Malala: Doctors Reveal for the First Time How Close She Came to Death". Good Morning America (në anglisht). Yahoo! News. Arkivuar nga origjinali më 23 tetor 2014. Marrë më 10 tetor 2014.
  8. ↑ Kyle McKinnon (18 janar 2013). "Will Malala's Influence Stretch to Europe?" (në anglisht). Deutsche Welle. Arkivuar nga origjinali më 18 gusht 2013. Marrë më 24 korrik 2013.
  9. ↑ "Malala Yousafzai: 'fatwa' issued against gunmen". The Guardian (në anglisht). 12 tetor 2012. Arkivuar nga origjinali më 21 gusht 2017. Marrë më 21 gusht 2017.
  10. ↑ Imtiaz, Saba (17 korrik 2013). "(Pakistani)Tehrik-i-Taliban Pakistan's letter to Malala Yousafzai: this is why we tried to kill you". The Guardian (në anglishte britanike). ISSN 0261-3077. Arkivuar nga origjinali më 21 prill 2020. Marrë më 11 maj 2020.
  11. ↑ "$7 million from Malala Fund for education project in remote areas" (në anglisht). DAWN.COM. 12 prill 2014. Arkivuar nga origjinali më 6 janar 2017. Marrë më 3 shkurt 2017.
  12. ↑ "Best Sellers – November 3, 2013 – The New York Times". The New York Times (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 28 janar 2017. Marrë më 3 shkurt 2017.
  13. ↑ "Nobel Laureates by Age" (në anglisht). nobelprize.org. 20 tetor 2014. Arkivuar nga origjinali më 10 tetor 2014. Marrë më 20 tetor 2014.
  14. ↑ "Malala Yousafzai becomes youngest-ever Nobel Prize winner". The Express Tribune (në anglisht). 10 tetor 2014. Arkivuar nga origjinali më 13 tetor 2014. Marrë më 10 tetor 2014.
  15. ↑ "Malala Yousafzai awarded honorary Canadian citizenship". Dawn (në anglisht). 12 prill 2017. Arkivuar nga origjinali më 13 prill 2017. Marrë më 12 prill 2017.
  16. ↑ "Malala Yousafzai attends first day at Edgbaston High School in Birmingham" (në anglisht). BBC News. 19 mars 2013. Arkivuar nga origjinali më 26 dhjetor 2014. Marrë më 30 tetor 2014.
  17. ↑ "Malala Yousafzai full of 'joy and gratitude' after graduating from Oxford". The Guardian (në anglisht). 19 qershor 2020. Arkivuar nga origjinali më 19 qershor 2020. Marrë më 19 qershor 2020.
  18. ↑ "Malala Yousafzai awarded honorary fellowship at Linacre College, Oxford". Cherwell (në anglisht). 5 maj 2023. Arkivuar nga origjinali më 9 maj 2023. Marrë më 15 maj 2023.
  19. ↑ Tooley, James. "Malala for free schools: Why does the media hide the fact that she's for educational choice — as are so many developing nations?". The Spectator (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 13 nëntor 2013. Marrë më 13 nëntor 2013.
  20. ↑ Coulson, Andrew J. "Why Malala Didn't Go to Public School" (në anglisht). Cato Institute. Arkivuar nga origjinali më 13 nëntor 2013. Marrë më 13 nëntor 2013.
  21. ↑ Owais Tohid (11 tetor 2012). "My conversations with Malala Yousafzai, the girl who stood up to the Taliban". The Christian Science Monitor (në anglisht). fq. 3. Arkivuar nga origjinali më 12 tetor 2012. Marrë më 11 tetor 2012.
  22. ↑ Adam B. Ellick (2009). Class Dismissed (documentary) (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 11 tetor 2012. Marrë më 11 tetor 2012.
  23. ↑ Adam B. Ellick (9 tetor 2012). "My 'Small Video Star' Fights for Her Life". The New York Times (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 10 tetor 2012. Marrë më 11 tetor 2012.
  1. ↑ Urdu: ملالہ یوسفزئی; Pashto: ملاله یوسفزۍ, pronunciation: [məˈlaːlə jusəf ˈzəj][4]
Gabim citimi: Etiketat <ref> ekzistojnë për një grup të quajtur "lower-alpha", por nuk u gjet etiketa korresponduese <references group="lower-alpha"/>
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Malala_Yousafzai&oldid=2948174"