Protoni

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Protoni (nga greq. πρῶτον, proton = i pari) është një grimcë e qëndrueshme nënatomike me ngarkesë elektrike pozitive që mund të jetë i lirë ose i lidhur me një bërthamë atomike, dhe me masë 1.836 herë më të madhe se e elektronit. Protonet gjenden ne bërthamën e atomit se bashku me neutronet. Për çdo bërthame te elementeve kimike , numri i protoneve është gjithmonë i njëjte dhe përcakton vetitë e një atomi ; ky numër është numri atomik i elementit. Një proton i vetëm është bërthama e një atomi te zakonshëm hidrogjeni ; si i tille është i ngjashëm me jonin e hidrogjenit (H+). Protonet dhe neutronet janë nukleone, te cilët mund te lidhen nga forca atomike ne një bërthame atomike. Kundërlënda e protonit është antiprotoni, i cili ka ngarkesën e njëjte me protonin por shenje te kundërt. Protonet mund te shndërrohen ne neutrone nga kapja e elektronit ; ngaqë neutronet janë me te rende se protonet, kjo ecuri nuk ndodh vetvetiu por vetëm kur ushtrohet energji.

Protonet përdoren si predha ne përshpejtimet e grimcave për te krijuar dhe studiuar reagimet e bërthamave atomike. Ata janë përbërësit kryesore te rrezeve parësore kozmike dhe janë nder produktet e shpërbërjes radioaktive (shih radioaktiviteti) dhe reagimeve bërthamore.

Protoni bën pjese ne familjen e barioneve.

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Protoni u zbulua nga Ernest Rutherford ne vitin 1919 qe i dha edhe emrin për nder te William Prout, i cili studioi masat atomike dhe parashtroi modelin e atomit ne vitin 1815.

Vetitë e protonit[redakto | redakto tekstin burimor]

Antiprotoni[redakto | redakto tekstin burimor]

Shiko edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]