Andrea Aleksi
Andrea Aleksi | |
|---|---|
 Krijime të Aleksit në Ankona | |
| Lindi | rr. 1425 |
| Vdiq | 1505 |
| Profesioni | Architect, sculptor, artist |
Vepra të shquara | The Baptistry of Trogir |
Andrea Aleksi (Durrsaku, rr. 1425 – 1504/05) ishte një arkitekt dhe skulptor venecian me prejardhje shqiptare, i konsideruar si një nga artistët më të shquar të Dalmacisë veneciane.[1] [2] dhe Kroacisë . [3]
Biografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Andrea Aleksi lindi rreth vitit 1425 në qytetin e Durrësit në Shqipërinë veneciane (Durrësi i sotëm) dhe mund të ketë qenë me origjinë vendase shqiptare dhe jo italiane. [4] Burime të tjera thonë se ai ishte me origjinë italiane. [5]
Në moshë të re emigroi bashkë me të atin në Split, ku studioi pranë skulptorit Mark Troja (Marco Troja). Që në moshën tetëmbëdhjetëvjeçare u shqua si mjeshtër në skulpturë dhe arkitekturë. Në vitin 1452 punoi si arkitekt në Shebenik të Dalmacisë; gjatë 1452–1454 punoi statujat e lozhës së tregtarëve në Ankonë; më 1454 realizoi afreske në një kishë të ishullit Arbe (Rab). Nga viti 1456 deri më 1460 punoi në Zara (Zadar), Venedik, Radë (Hvar) dhe qytete të tjera.[1]
Ai jetoi pjesën më të madhe të jetës së tij dhe kreu pjesën më të madhe të punës së tij në Dalmaci, duke punuar në Split, Shibenik, Zadar, Rab, Trogir, Ankona dhe Ishujt Tremiti . [6]
Më 1467 përfundoi ndërtimin e pagëzimores së Trogirit, që mbetet kryevepra e tij dhe një ndër monumentet më të rëndësishme të artit dalmatin të shekullit XV.
Në këtë kryevepër Aleksi bashkëpunoi me arkitektin e famshëm Nikollë Fiorentini (Niccolò di Giovanni Fiorentino), ku u bashkuan elementet e stilit gotik të vonë me frymën humaniste të Rilindjes italiane. Kontributi i tij në Trogir u cilësua si një kthesë në artin e bregdetit lindor të Adriatikut.[1]
Në vitet e fundit të jetës punoi kryesisht në Split, ku la gjurmë në ndërtime civile dhe fetare, duke u bërë një figurë kyçe e Rilindjes dalmatine. Vepra e tij u bë shembull për gjeneratat e ardhshme dhe dëshmi e përfshirjes së mjeshtrave arbërorë në rrjedhat e mëdha të artit evropian.
Andrea Aleksi vdiq në Split në vitin 1505 ndërdsa u varros në Durrës [7]
Karriera
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Aleksi ishte një nxënës (dishepull) i Giorgio da Sebenico, dhe vepra e tij më e njohur është me Niccolò di Giovanni Fiorentino në zgjerimin e Kapelës së Shën Gjonit të Trogirit që ndodhet në Trogir, e cila filloi në vitin 1468. Ashtu si Katedralja e Shën Jakovit në Shibenik në Dalmaci, Kapela ishte e përbërë nga blloqe të mëdhenj guri me saktësi ekstreme. Është një harmoni unike e arkitekturës dhe skulpturës sipas idealeve antike. Nga brenda, nuk ka mur të sheshtë. Në mes të kapelës, mbi altar, ndodhet sarkofagu i të bekuarit Gjonit të Trogirit . Përreth janë relieve të putove që mbajnë pishtarë që duken sikur po shikojnë nga dyert e Botës së Përtejme. Sipër tyre ka kamare me skulptura të Krishtit dhe apostujve (vepra kryesore e Aleksit), midis tyre janë stuko, dritare rrethore të rrethuara me kurora frutash dhe një reliev i Lindjes së Krishtit . E gjitha është e mbuluar me tavan me arkë me imazhin e Zotit në mes dhe nëntëdhjetë e gjashtë koka portreti engjëjsh. Me kaq shumë fytyra fëmijësh që buzëqeshin, kapela duket shumë e gëzuar dhe nuk ka asgjë të ngjashme në artin evropian të asaj kohe. [7]
Andrea është më i njohur për statujat e tij tregtare në Ankona, Itali dhe pikturat e tij murale në Katedralen e Trogirit, veçanërisht Pagëzimi i Trogirit. Ai nënshkroi Baptisterinë e Trogirit më 1467 me: ANDREAS ALEXIUS DURRACHINUS OPIFEX MCCCCXII (Andrea Aleksi, artizan nga Durrësi, 1462). [8]
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Lidhje të jashtme
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- "Andrea Aleksi (1425-1505) prej Durrësit - Telegrafi". telegrafi.com. Marrë më 2025-09-14.
- Biografia në faqen e internetit të koleksionit të pullave postare kroate
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 Lafe, Emil, red. (2008). "Fjalor Enciklopedik Shqiptar". (Encyclopedic Dictionary of Albania). Vëll. 1. Tiranë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë. fq. 50–51. ISBN 9789995610272. OCLC 426069353.
- ↑ Usmiani, M. A. (1957). "Marko Marulić". Harvard Slavic Studies. Harvard University Press. 3: 1–66.
Marulić is listed as examinator in 1478 and again in 1479, when one of the most distinguished sculptors and architects of Dalmatia, Andrea Alessi, appeared before him as a witness.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ "Aleši, Andrija". enciklopedija.hr (në kroatisht). 2013. Marrë më 2025-05-10.
- ↑ Walker Art Gallery. Annual Report and Bulletin of the Walker Art Gallery, Liverpool.
Andrea Alessi, architect and sculptor, was a native of Durazzo in Albania and possibly of local rather than Italian origin.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ The World and Its Peoples: Yugoslavia, Rumania, Bulgaria, Albania. Greystone Press, 1965. 1965.
Another Italian was Andrea Alessi, from Durres in modern Albania, who introduced the use of fluted pilasters...
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ "Luka Mjeda - ANDREA ALESSI". Hrvatski Fotografski Centar.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - 1 2 Zeneli, Fidan; Qerimi, Muhmet (2023-07-13). "The development of Albanian art during the Middle Age". Street Art and Urban Creativity. 9 (1): 6–9. Arkivuar nga origjinali më 14 dhjetor 2024. Marrë më 14 shtator 2025 – nëpërmjet ap2.pt.
{{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ "The Baptism of Christ". christianiconography.info.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!)