Arsimi profesional

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Arsimi profesional është arsimi që përgatit njerëzit për të punuar në profesione të caktuara, si p.sh. në tregti, zejtari, teknikë, apo në profesione të tilla si inxhinieri, kontabilitet, infermieri, mjekësi, arkitekturë etj.. Profesionet e zejtarisë zakonisht bazohen në aktivitete manuale ose praktike dhe janë tradicionalisht joakademike, por lidhen me një veprimtari ose profesion të caktuar. Arsimi profesional ndonjëherë konsiderohet si arsim karriere ose arsim teknik. [1]

Arsimi profesional mund të zhvillohet në arsimin e mesëm të lartë, si dhe në arsimin e lartë; dhe mund të ndërveprojë me sistemin profesional (zanatit). Në nivelin postsekondar, arsimi profesional ofrohet shpesh nga tregjet e specializuara, shkollat teknike, kolegjet e komunitetit, universitetet, institutet e teknologjisë / Institutet Politeknike etj.

Deri në kohët e fundit, pothuajse të gjitha aftësimet profesionale zhvilloheshin në klasë, ose në vendin e punës, me studentët të cilët mësonin shkathtësitë dhe teorinë e tregtisë nga profesorët e akredituar ose profesionistët e caktuar. Megjithatë, tani arsimi profesional në internet është rritur në popullaritet duke e bërë më të lehtë se kurrë për studentët të mësojnë shkathtësi të ndryshme tregtare dhe aftësi të tjera nga profesionistët industrial.

Modeli arsimor i Wilhelm von Humboldt shkon përtej formimit profesional. Në një letër drejtuar mbretit prusian, ai shkroi: «Ka lloje të panumërta dijesh që duhet të jenë të natyrës së përgjithshme dhe, më e rëndësishmja, një kultivim i caktuar i mendjes dhe karakterit që askush nuk mund ta lejojë të jebnë pa të. Njerëzit padyshim nuk mund të jenë artizanë të mirë, tregtarë, ushtarë apo biznesmenë nëse, pavarësisht nga profesioni i tyre, ata janë të mirë, të qëndrueshëm dhe - sipas gjendjes së tyre - qenie njerëzore dhe qytetarë të mirinformuar. Nëse kjo bazë do të shtrihet përmes shkollimit, aftësitë profesionale fitohen lehtësisht më vonë dhe një person është gjithmonë i lirë të lëvizë nga një profesion në tjetrin, siç ndodh shpesh në jetë." [2] Filozofi Julian Nida-Rümelin kritikoi mospërputhjet mes idealeve të Humboldtit dhe politikës bashkëkohore evropiane të arsimit, e cila mezi e kupton arsimin si një përgatitje për tregun e punës, si dhe argumentoi se ne kemi nevojë të zgjedhim në mes të "McKinsey" dhe Humboldtit. [3] [4]

                                                     KREU II 

                                         PËRGJEGJËSITË INSTITUCIONALE 

                                                     Neni 6 

Kuadri institucional i sistemit të AFP-së

1. Sistemi i AFP-së përbëhet dhe administrohet nga institucione publike dhe jopublike që veprojnë në nivel qendror dhe vendor, përfshirë edhe ofruesit e AFP-së.  

2. Autoritetet publike punojnë në partneritet me partnerët socialë dhe aktorë kryesorë të tjerë. 3. Ministria përgjegjëse për AFP-në, Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive dhe Agjencia Kombëtare e Arsimit, Formimit Profesional dhe Kualifikimeve janë institucionet kryesore përgjegjëse për AFP-në në Shqipëri. 4. Roli i këtyre institucioneve, në kuadër të sistemit të AFP-së, përcaktohet nga ky ligj dhe nga aktet përkatëse nënligjore.

                                                     Neni 7 

Ministria përgjegjëse për AFP-në

Ministria përgjegjëse për AFP-në ka këto kompetenca:  

a) harton politika në fushën e AFP-së, si dhe monitoron zbatimin e tyre; b) harton dhe propozon bazën ligjore e nënligjore në fushën e AFP-së; c) monitoron dhe garanton cilësinë në sistemin e AFP-së; ç) siguron burimet e nevojshme njerëzore, financiare e logjistike për funksionimin e AFP-së; d) bashkëpunon me partnerët socialë në fushën e AFP-së; dh) koordinon bashkëpunimin me institucione të tjera qendrore, të cilat janë përgjegjëse për aspekte të veçanta të AFP-së; e) miraton hapjen, riorganizimin dhe mbylljen e ofruesve publikë të AFP-së, sipas kritereve dhe procedurave të përcaktuara me vendim të Këshillit të Ministrave; ë) bashkëpunon me Qendrën Kombëtare të Biznesit në procesin e licencimit të ofruesve privatë të AFP-së; f) miraton hapjen dhe mbylljen e programeve, bazuar në kualifikimet kombëtare, të ofruara nga ofruesit publikë të AFP-së; g) miraton procedurat për njohjen e njohurive të mëparshme; gj) koordinon partnerët vendorë e ndërkombëtarë që veprojnë dhe kontribuojnë në fushën e AFP-së; h) miraton dokumentet themelore të kualifikimeve profesionale kombëtare; i) përcakton procedurat për njohjen e mësimnxënies dhe kualifikimeve profesionale të niveleve 2 deri në nivelin 5 të Kornizës Shqiptare të Kualifikimeve, përfshirë ato të përftuara jashtë vendit; j) përcakton procedurat për njohjen e kualifikimeve profesionale për profesione të rregulluara, sipas direktivave të Bashkimit Europian.

                                                      Neni 8  

Kompetencat e ministrisë përgjegjëse për arsimin e përgjithshëm

Ministria përgjegjëse për arsimin e përgjithshëm ka këto kompetenca:  

a) miraton programet e kulturës së përgjithshme në bazë të kompetencave kyçe për të nxënit gjatë gjithë jetës; b) organizon testimin dhe certifikimin e lëndëve përkatëse të Maturës Shtetërore Profesionale, nëpërmjet institucioneve të specializuara; c) organizon aftësimin e vazhdueshëm profesional për mësuesit e kulturës së përgjithshme që janë të angazhuar në AFP; ç) përcakton kriteret e përgjithshme për kualifikimin e mësuesve të lëndëve të arsimit të përgjithshëm në AFP.

                                                      Neni 9 

Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive

1. Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive, veç detyrave të tjera të përcaktuara nga ligje të tjera, është përgjegjëse për aspektet e menaxhimit që lidhen me ofruesit publikë të AFP-së. 

2. Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive është e ngarkuar me mbajtjen e një regjistri me certifikatat përfundimtare dhe me suplementet e certifikatave të lëshuara nga ofruesit e AFP-së dhe kryerjen e studimeve për gjurmimin e të diplomuarve të AFP-së. 3. Organizimi, funksionimi dhe kompetencat e Agjencisë Kombëtare të Punësimit dhe Aftësive përcaktohen me vendim të Këshillit të Ministrave.

                                                       Neni 10 

Kompetencat e Agjencisë Kombëtare të Arsimit, Formimit Profesional dhe Kualifikimeve

1. Agjencia Kombëtare e Arsimit, Formimit Profesional dhe Kualifikimeve ka këto kompetenca:  

a) harton dhe mirëmban Listën Kombëtare të Profesioneve; b) harton dhe mirëmban Katalogun Kombëtar të Kualifikimeve Profesionale për nivelet 25 të Kornizës Shqiptare të Kualifikimeve; c) harton programet kombëtare dhe materiale mbështetëse për kualifikimet profesionale të niveleve 2-5 të Kornizës Shqiptare të Kualifikimeve; ç) harton programet e kurseve të unifikuara të formimit profesional publik; d) monitoron kualifikimin e vazhduar tё personelit mёsimdhёnёs të kulturës profesionale tё ofruesve tё AFP-së; dh) harton standardet, kriteret dhe procedurat e akreditimit të ofruesve të AFP-së; e) akrediton ofruesit e AFP-së për kualifikimet profesionale të niveleve 2-5 të KSHK-së; ë) përcakton kriteret e vlerësimit dhe certifikimit për nxënësit në sistemin e AFP-së.

2. Organizimi dhe veprimtaria e Agjencisë Kombëtare të Arsimit, Formimit Profesional dhe Kualifikimeve përcaktohen me vendim të Këshillit të Ministrave. 

                                                 Neni 11 

Këshilli Kombëtar i AFP-së

1. Këshilli Kombëtar i AFP-së është organ këshillimor që krijohet dhe funksionon pranë ministrisë përgjegjëse për AFP-në. 
2. Përbërja, funksionimi dhe fusha e veprimtarisë së Këshillit Kombëtar të AFP-së përcaktohen me vendim të Këshillit të Ministrave.  

3. Funksionet, kriteret e anëtarësimit dhe modalitetet e punës vendosen bashkërisht nga të gjithë partnerët dhe përcaktohen me vendim të Këshillit të Ministrave.

                                                   Neni 12

Ofruesit e AFP-së

1. AFP-ja ofrohet nga institucionet publike dhe private.  

2. Institucionet ofruese të AFP-së janë: a) shkollat e mesme profesionale; b) qendrat shumëfunksionale të AFP-së; c) qendrat e formimit profesional; ç) institucionet e specializuara të AFP-së për grupet e veçanta; d) shoqëritë tregtare; dh) institucionet e tjera të licencuara dhe/ose të akredituara ose individët. 3. Ofruesit e AFP-së ofrojnë shërbimet e mëposhtme:

a) programe të arsimit dhe formimit profesional për të rinjtë dhe të rriturit;  

b) trajnim sipas kërkesës për ndërmarrjet; c) trajnim për aftësitë bazë, trajnim për kompetencat specifike kyçe; ç) njohjen e të nxënit të mëparshëm; d) shërbime të tjera që lidhen me profilin e ofruesit.

4. Mënyra e organizimit dhe veprimtaria e institucioneve të AFP-së, përfshirë aspektet e menaxhimit të burimeve njerëzore, përbërjen e njësisë së zhvillimit të ofruesve të AFP-së dhe zhvillimin e vazhdueshëm profesional të personelit të AFP-së, rregullohet me udhëzim të ministrit përgjegjës për AFP-në. 

                                                          Neni 13 

Bordi Drejtues i ofruesve publikë të AFP-së

1. Bordi Drejtues i ofruesve publikë të AFP-së është një organ kolegjial, i cili merr vendime për drejtimin e përgjithshëm strategjik, planifikimin e përgjithshëm dhe përdorimin e burimeve njerëzore, financiare, materiale e fizike dhe mbështetjen e aktivitetit të administrimit të ofruesve publikë të AFP-së, në përputhje me legjislacionin e zbatueshëm.  

2. Bordi përbëhet nga përfaqësues të sektorit publik dhe privat: a) dy përfaqësues të sektorit privat që lidhet me profilin e institucionit të AFP-së;

b) një përfaqësues i njësisë arsimore vendore (drejtorisë rajonale/zyrës arsimore), që mbulon institucionin arsimor publik, ofrues të AFP-së (shkollat publike profesionale); 

c) një përfaqësues i këshillit të qarkut, që mbulon institucionin arsimor publik, ofrues të AFP-së; ç) një përfaqësues i zyrës rajonale/vendore të punësimit, që mbulon institucionin arsimor publik, ofrues të AFP-së; d) një përfaqësues i personelit mësimdhënës të institucionit publik, ofrues të AFP-së; dh) një përfaqësues i nxënësve për shkollat publike të arsimit profesional ose një përfaqësues i punëmarrësve për qendrat publike të formimit profesional.

3. Bordi zgjedh kryetarin prej anëtarëve përfaqësues të sektorit privat.

4. Kriteret për pjesëmarrjen, organizimin dhe funksionimin e Bordit Drejtues të ofruesve publikë të AFP-së përcaktohen me udhëzim të ministrit përgjegjës për AFP-në. 


                                                 Neni 14 

Hapja, riorganizimi dhe mbyllja e ofruesve publikë dhe jopublikë të AFP-së

1. Hapja, riorganizimi dhe mbyllja e ofruesve publikë të AFP-së bëhen me urdhër të ministrit përgjegjës për AFP-në.  

2. Hapja dhe mbyllja e ofruesve jopublikë bëhet me miratimin e ministrit përgjegjës për AFP-në.

                                                 Neni 15 

Njësia e zhvillimit të ofruesit të AFP-së

1. Çdo ofrues i AFP-së ka njësi zhvillimi.  

2. Njësia e zhvillimit ka këto funksione: a) zhvillimin e vazhduar profesional të mësimdhënësve brenda institucionit; b) zhvillimin e kurrikulave në nivel ofruesi; c) krijimin e lidhjeve ndërmjet ofruesit dhe biznesit; ç) orientimin për karrierë të nxënësve/kursantëve; d) hartimin dhe zbatimin e projekteve zhvillimore; dh) zhvillimin e marketingut të ofruesit; e) mbledhjen e të dhënave të gjurmimit në nivel ofruesi. 3. Përbërja e njësisë së zhvillimit të ofruesit të AFP-së përcaktohet me udhëzim të ministrit përgjegjës për AFP-në, siç përcaktohet në nenin 12, pika 4, të këtij ligji

                                                       KREU III 

                                                PËRMBAJTJA E AFP-së 

                                         
                                                       Neni 16 

Kualifikimet profesionale dhe nivelet përkatëse

1. Përfitimi, njohja dhe certifikimi i kualifikimeve profesionale në Shqipëri bazohet në standardet e kualifikimeve, të cilat përmbajnë njohuritë, shprehitë dhe kompetencat që duhet të arrijë nxënësi ose kursanti.  

2. Kualifikimet profesionale përmbajnë nivelet 2, 3, 4 dhe 5 të Kornizës Shqiptare të Kualifikimeve (KSHK). 3. Kualifikimet e plota ose të pjesshme profesionale mund të përftohen nëpërmjet këtyre formave: a) ndjekjes së arsimit profesional me bazë shkollën; b) ndjekjes së kurseve profesionale, ku përfshihen edhe praktikat profesionale në ndërmarrje apo forma të tjera të mësimnxënies praktike; c) regjistrimit si nxënës, duke u punësuar në një ndërmarrje (forma e dyfishtë);

ç) njohjes të të nxënit të mëparshëm informal dhe joformal;  

d) njohjes të të nxënit të përftuar jashtë vendit; dh) formave të tjera të përcaktuara me ligj.

4. AFP-ja fillon pas përfundimit të arsimit bazë, ofrohet nga institucionet ofruese të AFP dhe është me kohëzgjatje 2 - 4-vjeçare. Sistemi i arsimit profesional ofron nivelet e mëposhtme:  

a) Me përfundimin e arsimit profesional bazë, i orientuar sipas drejtimeve të gjera profesionale, me kohëzgjatje 2 vite shkollore pas përfundimit të arsimit bazë, mund të përftohet niveli 2 i KSHK-së. Ky nivel arsimor përfundon me certifikatë të përgatitjes bazë profesionale dhe lejon kalimin në nivel më të lartë të arsimit profesional ose në tregun e punës. b) Me përfundimin e arsimit profesional, i orientuar sipas profileve profesionale për çdo drejtim profesional, me kohëzgjatje 2 vite shkollore, mund të përftohet niveli 3 dhe 4 i KSHK-së, pas përfundimit të arsimit profesional bazë. Ky nivel arsimor përfundon me certifikatën e punëtorit të kualifikuar, teknikut/menaxherit në profesionin përkatës dhe/ose me diplomën e maturës shtetërore profesionale, si dhe lejon kalimin në tregun e punës e në arsimin e lartë.

                                                       Neni 17 

Katalogu Kombëtar i Kualifikimeve Profesionale

1. Katalogu Kombëtar i Kualifikimeve Profesionale përmban emërtimet, standardet dhe dokumente të tjera kombëtare përkatëse për secilin kualifikim, në lidhje me njohuritë, aftësitë dhe kompetencat.  

2. Katalogu Kombëtar i Kualifikimeve Profesionale miratohet nga ministri përgjegjës për AFP-në.

                                                       Neni 18  

Lista Kombëtare e Profesioneve

1. Lista Kombëtare e Profesioneve hartohet dhe rishikohet nga Agjencia Kombëtare e Arsimit, Formimit Profesional dhe Kualifikimeve, në bashkëpunim me partnerët socialë.  

2. Lista Kombëtare e Profesioneve miratohet me vendim të Këshillit të Ministrave.

                                                       Neni 19 

Kurrikulat dhe programet e AFP-së

1. Kurrikulat e kualifikimeve profesionale tё nivelit 2-5 tё Kornizës Shqiptare të Kualifikimeve ndёrtohen nё formёn e kurrikulave kombëtare, tё cilat hartohen nga Agjencia Kombëtare e Arsimit, Formimit Profesional dhe Kualifikimeve dhe më pas detajohen dhe zhvillohen nё formёn e kurrikulave nё nivelin e ofruesit tё AFP-së.   

2. Formatet dhe procedurat kurrikulare të AFP-së përcaktohen me udhëzim tё ministrit pёrgjegjёs pёr AFP-në.

                                                       Neni 20 

Transferimi horizontal dhe vertikal

1. Sistemi i AFP-së lejon transferimin horizontal dhe vertikal të përfituesve të AFP-së. 2. Transferimi horizontal i përfituesve të arsimit dhe formimit profesional konsiston në transferimin e përfituesit nga një drejtim/shkollë në një drejtim/shkollë tjetër. 3. Transferimi vertikal i përfituesve të arsimit dhe formimit profesional konsiston në transferimin e përfituesit nga arsimi i mesëm profesional në arsimin pas të mesëm. 4. Kushtet dhe procedurat për transferimin horizontal dhe vertikal brenda sistemit të AFPsë përcaktohen me udhëzim të ministrit përgjegjës për AFP-në. 5. Kushtet dhe procedurat për transferimin nga arsimi i përgjithshëm në arsimin profesional dhe anasjelltas përcaktohen me udhëzim të përbashkët të ministrit përgjegjës për AFP-në dhe të ministrit përgjegjës për çështjet e arsimit.

                                                        Neni 21 

Njohja e të nxënit të mëparshëm

1. Kompetencat e përftuara nga arsimi dhe formimi profesional joformal dhe informal vlerësohen në përputhje me standardet e profesioneve për kualifikimet profesionale.  

2. Procedurat e vlerësimit e të certifikimit miratohen nga ministri përgjegjës për AFP-në. 3. Në rastet e individëve që kanë marrë një certifikatë, diplomë apo titull jashtë vendit, njësimi kryhet nga ministria përgjegjëse për AFP-në, në bazë të rregullave të miratuara nga ministri përgjegjës për AFP-në. 4. Sistemi i njohjes të të nxënit të mëparshëm joformal dhe informal rregullohet me vendim të Këshillit të Ministrave.

                                                         Neni 22 

Forma e dyfishtë e AFP-së

1. Forma e dyfishtë e AFP-së ofrohet në bashkëpunim ndërmjet punëdhënësve dhe institucioneve përgjegjëse për AFP-në.  

2. Mjedisi kryesor për përftimin e kualifikimit profesional është vendi i punës, në bazë të një kontrate ndërmjet punëdhënësit dhe nxënësit (punëmarrësit), në përputhje me dispozitat e Kodit të Punës. 3. Ofruesit e AFP-së ofrojnë mundësinë për plotësimin e kualifikimit profesional të nxënësit. 4. Kualifikimet afatgjata, të përftuara nëpërmjet formës së dyfishtë të AFP-së, janë pjesë e Kornizës Shqiptare të Kualifikimeve. 5. Për kualifikimet profesionale, të përftuara në fushën e veprimtarisë së zejeve, vlejnë dispozitat e ligjit të zejeve.

                                                         Neni 23 

Këshillimi dhe orientimi i karrierës

Sistemi i AFP-së ofron shërbime për udhëzimin, këshillimin dhe orientimin e karrierës së nxënësve dhe kursantëve të vet për të lehtësuar punësimin e tyre, në bazë të rregullave të përcaktuara nga ministria përgjegjëse për AFP-në. 


                                              

Shih edhe =[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referenca[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ ASTE. "Career and Technical Education - ASTE - aste.usu.edu". aste.usu.edu. Marrë më 2016-02-27. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ As quoted in Profiles of educators: Wilhelm von Humboldt (1767–1835) by Karl-Heinz Günther (1988), doi:10.1007/BF02192965
  3. ^ Nida-Rümelin, Julian (29 October 2009). "Bologna-Prozess: Die Chance zum Kompromiss ist da". Die Zeit (në gjermanisht). Marrë më 29 November 2015.
  4. ^ Lauglo, Jon; Maclean, Rupert (Eds.) "Vocationalisation of Secondary Education Revisited". Series: Technical and Vocational Education and Training: Issues, Concerns and Prospects , Vol. 1. Springer. (2005)

https://financa.gov.al/wp-content/uploads/2018/06/ligj-nr-15-dt-16-2-2017.pdf

https://financa.gov.al/wp-content/uploads/2018/06/ligj-nr-15-dt-16-2-2017.pdf

Lidhje të jashtme[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]