Australia Jugore

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Australia Jugore
Flamuri i Australisë Jugore
Stema e Australisë Jugore
Flamuri Emblema
South Australia in Australia.svg
Gjuha Anglisht
Kryeqyteti Adelaide
Forma e qeverisë Monarkia kushtetuese
Kryeministri Steven Marshall
Kryetarë Hieu Van Le
Sipërfaqja 1,043,514 km²
Popullsia 1,751,693
Dendësia e popullsisë 1.78 për banorë në km²
Zona kohore UTC+9:30 (ACST)
UTC+10:30 (ACDT)
Kodi i internetit TLD .au
Prefiksi telefonik +08

Australia Jugore (Anglisht: South Australia) është një shtetAustrali. Ajo kufizohet me Australinë Perëndimore në perëndim, me Northern Territory në veri, me Queensland në verilindje, me Uellsin e Ri Jugor në lindje dhe me Viktorian në juglindje. Australia Jugore ka një sipërfaqe prej 983,482 km2, ajo është shteti i katërt më i madh në Australi për nga zona, dhe e pesta më e madhe për nga popullsia. Ka gjithsej 1.7 milion njerëz,[1] dhe popullsia e saj është e dyta më e përqendruar në Australi, pas Australisë Perëndimore, me më shumë se 77 përqind të australianëve jugor që jetojnë në kryeqytet, Adelaide ose rrethinat e saj. Qendrat e tjera të popullsisë në shtet janë relativisht të vogla; Mount Gambier, qendra e dytë më e madhe, ka një popullsi prej 28.684.

Si me pjesën tjetër të kontinentit, rajoni ka një histori të gjatë të pushtimit njerëzor nga fise dhe gjuhë të shumta. Kompania Australiane e Jugut vendosi një zgjidhje të përkohshme në Kingscote, Kangaroo Island, më 26 korrik 1836, pesë muaj para se të themelohej Adelaide.[2] Megjithëse historia e saj shënohet nga vështirësitë ekonomike, Australia Jugore ka mbetur politikisht novatore dhe e gjallë nga ana kulturore. Sot, ajo është e njohur për verën e saj të shkëlqyeshme dhe festivale të shumta kulturore. Ekonomia e shtetit mbizotërohet nga industria bujqësore, prodhuese dhe minierave.

Historia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Historia e Australisë Jugore.
Ardhësit evropian me australianët aborigjenë

Dëshmitë e veprimtarisë njerëzore në Australinë Jugore datojnë që 20,000 vjet. Për më tepër, shtizat dhe mjetet prej druri janë bërë në një zonë tani të mbuluar me torfe në Jug-Lindje. Kangaroo Island ishte i banuar shumë kohë para se ishulli të ndahej nga ngritja e niveleve të detit. Pamja e parë evropiane e regjistruar e bregdetit të Australisë Jugore ishte në vitin 1627 kur anija holandeze Gulden Zeepaert, në kapitenin François Thijssen, ekzaminoi dhe hartëzoi një pjesë të vijës bregdetare deri në lindje me Arkipelagun Nuyts. Thijssen emëroi tërë vendin në lindje të Leeuwin "Toka Nuyts", pas një pasagjeri të shquar në bord; Hon. Pieter Nuyts, një nga Këshilltarët e Indisë.

Vija bregdetare e Australisë Jugore u hartua për herë të parë nga Matthew Flinders dhe Nicolas Baudin në vitin 1802, me përjashtim të hyrjes më vonë të quajtur Port Adelaide River i cili u zbulua për herë të parë në vitin 1831 nga kapiteni Collet Barker dhe më vonë u regjistrua me saktësi në 1836–37 nga koloneli William Light, udhëheqës të Ekspedita e Parë e Komisionerëve të Kolonizimit të Australisë Jugore dhe Surveyor-it të Përgjithshëm të Australisë Jugore.

Toka e cila tani formon shtetin e Australisë Jugore u pretendua për Britaninë në vitin 1788 si pjesë e kolonisë së Uellsit të Ri Jugor. Megjithëse kolonia e re përfshinte pothuajse dy të tretat e kontinentit, vendbanimet e hershme ishin të gjitha në bregdetin lindor dhe vetëm disa eksplorues të pakuptimtë hidhnin larg këtë perëndim. U deshën më shumë se dyzet vjet para se të paraqitej ndonjë propozim serioz për krijimin e vendbanimeve në pjesën jug-perëndimore të Uellsit të Ri Jugor.

Australia Jugore është i vetmi shtet australian që nuk ka marrë kurrë të dënuar britanikë. Kolonia e lumit Swan u krijua në vitin 1829, por Australia Perëndimore më vonë kërkoi punë të dënuar, dhe më 1849 Australia Perëndimore u formua zyrtarisht si një koloni penale. Megjithëse Australia Jugore ishte e përbërë e tillë që të dënuarit nuk mund të transportoheshin kurrë në Provincë, disa të dënuar të emancipuar ose të arratisur ose të skaduar bënë rrugën e tyre atje, si para 1836, ose më vonë, dhe mund të kenë qenë 1-2% të popullsisë së hershme.[3]

Klima[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pjesa jugore e shtetit ka një klimë mesdhetare, ndërsa pjesa tjetër e shtetit ka ose një klimë të thatë ose gjysmë të thatë.[4] Diapazoni kryesor i temperaturës së Australisë Jugore është 29 ° C në janar dhe 15 ° C në korrik. Temperatura më e lartë maksimale u regjistrua 50.7 ° C në Oodnadatta më 2 janar 1960, që është edhe temperatura më e lartë zyrtare e regjistruar në Australi. Temperatura minimale më e ulët ishte -8.2 ° C në Yongala më 20 korrik 1976.[5]

Edukimi[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Shkolla në Australinë Jugore ka dy nivele: shkolla fillore dhe shkolla e mesme. Shkolla fillore fillon nga mosha 7 deri në 12 vjeç, ndërsa ajo e mesme është nga mosha 13 deri në 18 vjeç. Studentët e shkollave të mesme në Australi kanë të drejtë të plotësojnë Certifikatën e Edukimit të Australisë Jugore (SACE).

Shkollat drejtohen nga qeveria (shkollat publike), ose nga shqetësimet private (shkollat private). Shumica e shkollave private drejtohen nga kishat. Arsimi publik është falas, ndërsa përderisa fondet qeveritare u sigurohen shkollave private, prindërit në përgjithësi duhet të paguajnë pagesa shtesë për vijimin e fëmijës së tyre në shkollë.

Në Australinë Jugore është e detyrueshme që fëmijët të regjistrohen në shkollë kur ata i mbushin gjashtë vjet. Të gjithë personat nën moshën 17 vjeç kërkohet të marrin pjesë në shkollim, trajnim ose punë me kohë të plotë për të paktën 25 orë në javë.[6] Sipas Aktit të Edukimit në Australinë Jugore, prindërit dhe kujdestarët janë përgjegjës për frekuentimin e rregullt të të gjithë fëmijëve në kujdesin e tyre midis moshës 6 dhe 16 vjeç.[7]

Australia ka tre universitete publike dhe katër universitete private. Tre universitete publike janë: Universiteti i Adelaides, Universiteti Flinders dhe Universiteti i Australisë Jugore. Katër universitete private janë: Torrens University Australia, Universiteti Carnegie Mellon, Shkolla e Energjisë dhe Burimeve të University College London, dhe Universiteti Cranfield.

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ "Australian Demographic Statistics, Jun 2019". 19 dhjetor 2019. Marrë më 19 dhjetor 2019. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ "Kangaroo Island Council – Welcome". Kangaroo Island Council. Arkivuar nga origjinali origjinali më 9 gusht 2010. Marrë më 10 gusht 2010. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ^ Sendziuk, P. (2012): No convicts here: reconsidering South Australia's foundation myth. In: Foster, R. & Sendziuk, P. (Eds.) Turning points: chapters in South Australian history. Wakefield Press. ISBN 978 1 74305 119 1
  4. ^ "Climate and Weather". Government of South Australia. Atlas South Australia. 28 prill 2004. Arkivuar nga origjinali origjinali më 15 mars 2010. Marrë më 6 dhjetor 2009. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ^ "Rainfall and Temperature Records: National" (PDF). Zyra e Meteorologjisë. Marrë më 14 nëntor 2009. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  6. ^ https://www.sa.gov.au/topics/education-skills-and-learning/general-information/sa-education-system
  7. ^ Education Act of South Australia, part VI Section 74-81