Viktoria

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Viktoria
Nickname(s): 
Shteti i Kopshtit
Në Lëvizje
Vendi për të Qenë
Shteti i Arsimit
Motot: 
Paqe dhe Prosperitet
Vendndodhja e Viktorias në Australi
Vendndodhja e Viktorias në Australi
Koordinatat: 37°S 144°E / 37°S 144°E / -37; 144Coordinates: 37°S 144°E / 37°S 144°E / -37; 144
VendiFlag of Australia.svg Australia
Kolonia e Kurorës
si Kolonia e Viktorias
1 korrik 1851
Qeveria përgjegjëse23 nëntor 1855
Federata1 janar 1901
Akti i Australisë3 mars 1986
Kryeqyteti dhe qyteti më i madhMelbourne
Administrata79 zona të qeverisjes vendore]]
Qeveria
 • TypeMonarkia kushtetuese, demokraci parlamentare
 • BodyQeveria Viktoriane
 • GuvernatorLinda Dessau
 • KryeministriDaniel Andrews (ALP)
Legjislatura Parlamenti i Viktorias

Këshilli Legjislativ (40 vende)

Asambleja Legjislative (88 vende)
Gjyqësori
Përfaqësimi federalParlamenti i Australisë
Sipërfaqja
 • Gjithsej237.657 km2 (90 sq mi)
 • Sipërfaqe tokësore227.444 km2 (90 sq mi)
 • Sipërfaqe ujore10.213 km2 (4 sq mi)
Area rank6-të
Highest elevation1.986 m (Bad rounding here6,500 ft)
Popullsia
 (Dhjetor 2021)[1]
 • Gjithsej6.559.941
 • Rank2-të
 • Dendësia28/km2 (70/sq mi)
 • Dendësia rank2-të
Emri i banorëveViktorian
Zona kohoreUTC+10:00 (AEST)
 • Verës (DST)UTC+11:00 (AEDT)
Postal code
VIC
Kodi ISO 3166AU-VIC
GSP year2019–20
GSP (A$ million)$458,895[2] (2-të)
GSP per capita$68,996 (6-të)
IZHNJ (2019)0.941[3]
very high · 4 nga 8
Faqja zyrtarewww.vic.gov.au

Viktoria (Anglisht: Victoria) është një shtetAustrali. Ajo kufizohet me ngushticën e Bassit dhe Tasmania në jug, Uellsin e Ri Jugor në veri dhe me Australinë Jugore në perëndim.

Zona që tani njihet si Viktoria është shtëpia e shumë grupeve të njerëzve aborigjenë. Kishte më shumë se 30 gjuhë aborigjene që flisnin në zonë para marrëveshjes së evropianëve në Australi. Kombi Kulin është një aleancë e pesë kombeve aborigjene që përbën pjesën më të madhe të pjesës qendrore të shtetit.[4]

Viktoria, ashtu si Queensland, u emërua pas Mbretëreshës Victoria, e cila kishte qenë në fronin britanik për 14 vjet kur u krijua kolonia në vitin 1851.[5] Pas themelimit të kolonisë së Uellsit të Ri Jugor në vitin 1788, Australia u nda në një gjysmë lindore të quajtur Uellsi i Ri Jugor dhe një gjysmë perëndimore të quajtur Hollanda e Re, nën administrimin e qeverisë koloniale në Sydney. Marrëveshja e parë britanike në zonën e njohur më vonë si Viktoria u krijua në tetor 1803 nën zv.guvernatorin David Collins në Gjirin e Sullivan në Port Phillip.

Në aspektin kulturor, Melburni ka një numër muze, galeri të arteve dhe teatrot, dhe gjithashtu përshkruhet si kryeqyteti sportiv në botë.[6][7] Melbourne Cricket Ground, stadiumi më i madh në Australi dhe Hemisferën Jugore, priti Lojërat Olimpike Verore 1956 dhe Lojërat e Komonuelthit 2006. Vendi konsiderohet gjithashtu "shtëpia shpirtërore" e kriketit australian dhe futbollit australian,[8] dhe pret finalen e madheLigës së Futbollit Australian (AFL) çdo vit, duke tërhequr turma prej afro 100,000. Melbourne Park ka pritur Australian Open, një nga katër ngjarjet e tenisit Grand Slam, çdo vit që nga viti 1988. Viktoria ka tetë universitete publike, Universiteti i Melburnit është më e vjetra që daton nga viti 1853.

Gjeografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Viktoria ka një sipërfaqe prej 227,594 km2, duke u bërë shteti i gjashtë më i madh i Australisë. Ajo kufizohet në veriperëndim me Australinë Jugore, në veri me Uellsin e Ri Jugor, dhe gjithashtu ndan një kufi detar me Tasmania në jug, përgjatë ngushticës së Bassit.

Qytetet e mëdha[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Më poshtë është një listë e qyteteve më të mëdha të Viktorias:

Klima[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Viktoria ka një klimë të larmishme pavarësisht nga madhësia e saj e vogël. Ai shkon nga gjysma e thatë e butë me verë të nxehtë në veri-perëndim, deri në të butë dhe të freskët përgjatë bregdetit. Karakteristika kryesore e tokës së Viktoria, Great Dividing Range, prodhon një klimë më të freskët dhe malore në qendër të shtetit. Dimrat përgjatë bregdetit të shtetit, veçanërisht rreth Melburnit, janë relativisht të butë.

Pozicioni më jugor i Viktorias në kontinentin australian do të thotë se është më i freskët dhe më i lagësht se shtetet dhe territoret e tjera kontinentale. Rrafshina bregdetare në jug të Great Dividing Range ka klimën më të butë të Viktoria. Ajri nga Oqeani Jugor ndihmon në uljen e nxehtësisë së verës dhe të ftohtit të dimrit. Melburni dhe qytetet e tjera të mëdha janë të vendosura në këtë rajon të butë. Muajt e vjeshtës të prillit / majit janë të butë dhe sjellin disa nga gjethet shumëngjyrëshe të Australisë në shumë pjesë të shtetit.

Temperaturat mesatare tejkalojnë 32 ° C gjatë verës dhe 15 ° C në dimër. Me përjashtim të lartësive malore të ftohta, temperaturat mujore në brendësi janë 2-7 ° C më të ngrohta se rreth Melburnit. Temperatura maksimale e Viktorias prej 48.8 ° C u regjistrua në Hopetoun më 7 shkurt 2009, gjatë valës së nxehtësisë të Australisë juglindore të vitit 2009.[9]

Alpet Viktoriane në verilindje janë pjesa më e ftohtë e Viktorias. Alpet janë pjesë e sistemit malor të Great Dividing Range, që shtrihet në lindje-perëndim përmes qendrës së Viktoria. Temperaturat mesatare janë më pak se 9 ° C në dimër dhe nën 0 ° C në pjesët më të larta të shtrirjeve. Temperatura minimale më e ulët e shtetit prej 11,7 ° C u regjistrua në Omeo më 15 qershor 1965, dhe përsëri në Falls Creek më 3 korrik 1970.[9]

Viktoria është shteti më i lagësht Australian pas Tasmanisë. Reshjet në Viktoria rriten nga jugu në verilindje, me mesatare më të larta në zona me lartësi të madhe. Reshjet mesatare vjetore tejkalojnë 1.800 milimetra (71 inç) në disa pjesë të verilindjes, por janë më pak se 280 mm (11 in) në Mallee.

Shiu është më i rëndë në Otway Ranges dhe Gippsland në Viktoria jugore dhe në verilindje malor. Në përgjithësi bora bie vetëm në male dhe kodra në qendër të shtetit. Shiu bie më shpesh në dimër, por reshjet e verës janë më të rënda. Reshjet e shiut janë më të besueshme në Gippsland dhe Rrethi Perëndimor, duke i bërë ato të dyja zonat kryesore bujqësore. Reshjet më të larta ditore të regjistruara të Viktoria ishin 377.8 mm (14.87 in) në Tidal RiverParkun Kombëtar Wilsons Promontory më 23 Mars 2011.[9]

Demografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në qershor 2019 Viktoria kishte një popullsi prej 6,594,804.[1] Zyra e Statistikave Australiane vlerëson se popullsia mund të arrijë 7.2 milion deri në vitin 2050.

Popullsia themeluese anglo-keltike e Viktorias ka qenë e plotësuar nga valët e njëpasnjëshme të migrantëve nga Evropa Jugore dhe Lindore, Azia dhe, së fundi, Afrika dhe Lindja e Mesme. Popullsia e Viktorias po plaket në përpjesëtim me mesataren e pjesës tjetër të popullatës australiane.

Rreth 72% e Viktoriasve janë me origjinë australiane. Kjo shifër bie në rreth 66% në Melburn, por rritet në më shumë se 95% në disa zona rurale në veri-perëndim të shtetit. Më pak se 1% e Viktoriasve e identifikojnë veten aborigjenë.

Gjuha[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sa i përket regjistrimit të vitit 2016, 72.2% e Viktoriasve flasin anglisht në shtëpi. Folësit e gjuhëve të tjera përfshijnë mandarinisht (3.2%), italisht (1.9%), greqisht (1.9%), vietnamisht (1.7%) dhe arabisht (1.3%).[10][11]

Shtete të binjakëzuar[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Viktoria ka katër shtete të binjakëzuara:[12]

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ a b "National, state and territory population – December 2021" (në anglisht). Zyra e Statistikave Australiane. 28 qershor 2022. Arkivuar nga origjinali më 29 qershor 2022. Marrë më 1 korrik 2022.
  2. ^ "5220.0 – Australian National Accounts: State Accounts, 2019–20" (në anglisht). Zyra e Statistikave Australiane. 20 nëntor 2020. Arkivuar nga origjinali më 17 qershor 2016. Marrë më 20 janar 2021.
  3. ^ "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 23 shtator 2018. Marrë më 2022-01-24.
  4. ^ "Archived copy" (PDF) (në anglisht). Arkivuar nga origjinali (PDF) më 12 shkurt 2018. Marrë më 11 shkurt 2018.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Archived copy si titull (lidhja)
  5. ^ House of Lords Record Office. "An Act for the better Government of Her Majesty's Australian Colonies (1850)" (në anglisht). Marrë më 23 gusht 2016.
  6. ^ "Melbourne named world's sporting capital". The Sydney Morning Herald (në anglisht). 21 prill 2016.
  7. ^ "Melbourne is rightly the world's sporting capital" (në anglisht). 30 qershor 2016.
  8. ^ "Screen Australia Digital Learning – Rules of AFL (2009)". dl.nfsa.gov.au (në anglisht).
  9. ^ a b c "Rainfall and Temperature Records: National" (PDF) (në anglisht). Zyra e Meteorologjia. Marrë më 8 qershor 2018.
  10. ^ https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/2?opendocument
  11. ^ http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~2/$File/GCP_2.zip?OpenElement
  12. ^ "International relations" (në anglisht). Parlamenti i Viktorias. Marrë më 25 gusht 2017.
  13. ^ "35th Anniversary of Jiangsu's Sister-State Relationship with Victoria" (në anglisht). Governor of Victoria. Arkivuar nga origjinali më 25 gusht 2017. Marrë më 25 gusht 2017.
  14. ^ "Aichi-Victoria 35th Anniversary of the Sister-State Relationship" (në anglisht). Japan in Melbourne. Marrë më 25 gusht 2017.
  15. ^ "Victoria's relationship with Japan" (në anglisht). Trade Victoria. 2017-01-03. Marrë më 25 gusht 2017.
  16. ^ "Victoria's relationship with Korea" (në anglisht). Invest Victoria. 2015-02-12. Marrë më 25 gusht 2017.
  17. ^ "Victoria And Sichuan Move To Become Sister States" (në anglisht). Premier of Victoria. 2015-09-26. Arkivuar nga origjinali më 25 gusht 2017. Marrë më 25 gusht 2017.
  18. ^ "Victorian Jobs To Be Created With New Sister-State Sichuan" (në anglisht). Premier of Victoria. 2016-09-24. Arkivuar nga origjinali më 25 gusht 2017. Marrë më 25 gusht 2017.

Lidhje të jashtme[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]