Dhelpra

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Dhelpra
Red Fox (Vulpes vulpes)
Red Fox (Vulpes vulpes)
Klasifikimi shkencor
Mbretëria: Animalia
Filumi: Chordata
Klasa: Mammalia
Rendi: Carnivora
Familja: Canidae
Gjinia: Vulpes
Speciet

Vulpes bengalensis
Vulpes cana
Vulpes chama
Vulpes corsac
Vulpes ferrilata
Vulpes lagopus
Vulpes macrotis
Vulpes pallida
Vulpes ruppelli
Vulpes velox
Vulpes vulpes
Vulpes zerda

Dhelpra është kafshë gjitare grabitqare, e ngjashme me qenin e me ujkun, me trup shumë të shkathët, me turi të mprehtë, me bisht të gjatë e të dendur si shtëllungë, që është shumë dinake dhe e guximshme.

Ajo jetën e saj e gjallëron në mënyrë enigmatike dhe kryesisht gjuan gjahun e saj nën errësirën e natës. Ditën e kalon e strukur në vende të dendura apo godina ose në strofullin e saj në vend të thatë, të sigurt shpesh të krijuar në shkrepa, apo gryka me bimë të dendura.

Shtimi dhe jeta[redakto | redakto tekstin burimor]

Dhelprat mbesin me barrë gjatë janarit ose shkurtit dhe pjellin nga prilli të vegjlit të cilët i rrisin në nëntokë duke i ledhatuar me dushk dhe me qimet tyre. Nga vend lindja në nëntokë për në sipërfaqe i krijojnë disa tunele. Kjo rrjetë ndërtohet e zgjerohet rregullisht dhe përdoret për disa vite me radhë. Dhelprat janë besnike ndaj vendstrehimit të tyre dhe nuk largohen shumë larg tij. Ato jetojnë të vetmuara ose në çift të përjetshëm.

Etimologji[redakto | redakto tekstin burimor]

Fjala angleze moderne "dhelpra" është e vjetër angleze, dhe vjen nga fukh Proto-gjermanike fjalë - krahasoni Fuchs gjermanisht, fauho gotik, e Vjetër foa skandinav dhe vos holandisht. Ajo korrespondon me Proto-indo-evropiane PUK-kuptimin e fjalës "bisht të saj" (krahasoni puccha sanskritisht, edhe "bisht"). Bisht shtëllungë është edhe burimi i fjalës për dhelpra në Uellsh: llwynog, nga llwyn, "bush, zabel". [1] Lituanisht: uodegis, nga uodega, "bisht", portugalisht: raposa, nga rabo, "bisht" [2] dhe Ojibwa: waagosh, nga waa, e cila lidhet me lart dhe poshtë "fryrje" ose dridhje e një kafshe ose bisht të saj. [3] Dhelprat i mashkullit janë të njohur si qentë ose reynards, femra si dhelpër femër, dhe të rinj si kits , pups, ose këlyshë. [4] Një grup Dhelprat është një "fshihem", "grup" ose "tokë".

Karakteristika të përgjithshme[redakto | redakto tekstin burimor]

Fox Fennec është e llojeve më të vogël të dhelpra. Arctic fox më bëni në borë Skelet

Në të egra, Dhelprat mund të jetojnë deri në 10 vjet, por më Dhelprat jetojnë vetëm për 2 deri 3 vjet për shkak të gjuetisë, aksidenteve rrugore dhe sëmundjeve. Dhelprat janë përgjithësisht më të vogla se anëtarët e tjerë të familjes Canidae si ujq, e mbaj poshtë tanimë, dhe qentë vendas. Reynards (Dhelprat mashkull) peshojnë mbi mesatare, 5,9 kilogram (£ 13) dhe Vixens (Dhelprat femra) peshojnë më pak, në rreth 5,2 kg (11,5 £). karakteristika Fox-si zakonisht përfshijnë një surrat të veçantë (një "fytyrë dhelpër") dhe bisht shtëllungë. Karakteristikat tjera fizike të ndryshojnë sipas vendbanim. Për shembull, dhelpra fennec (dhe lloje të tjera të dhelpra përshtatur jetës në shkretëtirë, të tilla si dhelpra kit) i ka veshët të mëdha dhe lesh të shkurtër, ndërsa dhelpra Arktik ka veshët e vogël dhe të trasha, izolues lesh. Një tjetër shembull është dhelpra e kuqe e cila ka një zhvillim të sipër tipike ngjyrë gështenjë, normalisht duke i dhënë fund me bisht të bardhë shënon. madhësive të vegjlit mund të ndryshojnë shumë sipas llojit dhe mjedisit - Fox Arktik për shembull, ka një pjellë mesatare e katër nga pesë, e deri njëmbëdhjetë si maksimale.

Ndryshe nga shumë canids, Dhelprat nuk janë zakonisht paketë kafshëve. Në mënyrë tipike, ata jetojnë në grupe të vogla familjare, dhe janë ushqyesit oportune që pre e ndjekur live (sidomos brejtësve). Duke përdorur një teknikë dhe duke praktikuar nga një moshë të re, ata janë zakonisht në gjendje të vrasin shpejt prenë e tyre. Dhelprat gjithashtu mblidhen një numër të madh të ushqimeve të tjera duke filluar nga Grasshopers për fruta dhe manaferrat.

Dhelprat janë zakonisht tepër të kujdesshëm ndaj njerëzve dhe nuk mbahen zakonisht si kafshët shtëpiake shtëpie, megjithatë, dhelpra argjendi ishte e zbutur me sukses në Rusinë pas një program 45 vjeçar edukate selektive. Kjo edukate selektiv gjithashtu ka rezultuar në tipare fizike dhe të sjelljes që janë parë shfaqen shpesh në macet shtëpiake, qentë dhe kafshët e tjera, të tilla si ndryshimet pigmentim, veshët dembel, bishta dhe kacurrela. [6]

Klasifikim[redakto | redakto tekstin burimor]

Canids zakonisht i njohur si Dhelprat përfshijnë anëtarë të përgjithshmë në vijim:

  • Alopex: dhelpra Arktik, edhe pse lista definitive gjitar taksonominë si dhe prova gjenetike vende atë në Vulpes, dhe jo si gjini u vetë.
  • Arusha: Wolf etiopiane, i quajtur gjithashtu, në mënyra të ndryshme, dhelpër apo çakall Semien Semien (edhe pse quajt kohët e fundit për të reflektuar prirje e saj biologjik me ujku gri).
  • Cerdocyon: dhelpra Gaforrja-ngrënie.
  • Chrysocyon: ujku Maned (në anglisht), aguara guazú ("dhelpër e madhe" në Guarani) dhe zorro rojizo ("dhelpra ngjyrë të kuqe," një nga disa emra të përdorura nga folësit spanjisht).
  • Dusicyon: Ishujt Falkland dhelpra
  • Lycalopex: Gjashtë Jugut specie amerikan.
  • Otocyon: bat-eared dhelpër.
  • Urocyon: dhelpra Gray, dhelpra ishull dhe dhelpra Cozumel.
  • Vulpes: Përfshirja e dymbëdhjetë lloje Dhelprat e vërtetë, duke përfshirë edhe dhelpra e kuqe, vulpes V., tibetian Sand Fox, ferrilata Vulpes dhe njerëzit e afërt të tyre më të afërt.

Gjuetia[redakto | redakto tekstin burimor]

Në gjueti ato sulmojnë brejtësit, shpezët, pa kurrizorë të mëdhenj, si dhe të vegjël të lepurit, të kaprollit dhe të kafshëve shtëpiake. Ushqimi i tyre pos mishit nga gjahu përbëhet edhe nga bimët, kokrrat dhe frutat e pemëve. Copa të mbetura nga gjahu, i rezervojnë duke i tërhequr deri tek godina e tyre.

Klasifikimi dhe llojet[redakto | redakto tekstin burimor]

Familja e kafshëve canids e njohur si dhelpëra është i përbërë nga këto lloje:

Dhelpra e kuqe[redakto | redakto tekstin burimor]

Dhelpra e kuqe është një nën lloj i dhelprave të përhapura në Evropë, Afrikë Veriore, Azi të mesme dhe veriore dhe Amerikë Veriore. Në tunda të Evro-Azisë dhe Amerikës Veriore dhelpra paraqite e zbardhur dhe karakterizohet me veshë paksa më të shkurtë se ajo e kuqja dhe ndryshe thirret edhe dhelpra e akullit.

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

Commons-logo.svg         Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me: Dhelpra