Elefanti afrikan

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Elefsnti afrikan
Vargu kohor: Plioceni i mesëm-Tani
African Elephant (Loxodonta africana) male (17289351322).jpg
Elefanti i savanës afrikane në Parkun Kombëtar Kruger
Klasifikimi shkencor
Mbretëria:
Filumi:
Klasa:
Rendi:
Familja:
Nënfamilja:
Gjinia:
Loxodonta

Elefanti afrikan (Loxodonta) është një gjini që përfshin dy lloje elefantësh të gjallë, elefantin afrikan të savanës (L. africana) dhe elefantin më të vogël pyjor afrikan (L. cyclotis). Të dy janë barngrënës shoqëror me lëkurë gri, por ndryshojnë në madhësinë dhe ngjyrën e dhëmbëve të tyre dhe në formën dhe madhësinë e veshëve dhe kafkave të tyre.

Të dy llojet janë renditur si të prekshme në Listën e Kuqe të BNRN-së që nga viti 2004, dhe kërcënohen nga humbja dhe copëtimi i habitateve. Gjuetia pa leje për tregtinë e paligjshme të fildishit është një kërcënim edhe në disa shtete të ndryshme.

Loxodonta është një nga dy gjinitë ekzistuese të familjes Elephantidae. Emri i referohet smaltit të dhëmbëve të tyre në formë loze. Mbetjet fosile të llojeve Loxodonta janë gërmuar në Afrikë, që datojnë në Pliocenin e Mesëm.

Taksonomia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Përshkrimi i parë shkencor i elefantit afrikan u shkrua më 1797 nga Johann Friedrich Blumenbach, i cili propozoi emrin shkencor Elephas africanus..[1] Loxodonte u propozua si emër i përgjithshëm për elefantin afrikan nga Georges Cuvier më 1825. Ky emër i referohet smaltit të dhëmbëve molarë në formë lozeze, i cili ndryshon ndjeshëm nga forma e rrumbullakosur e smaltit molar të elefantit aziatik..[2] Një autor anonim përdori drejtshkrimin e latinizuar Loxodonta në vitin 1827.[3] Anonim u njoh si autoritet nga Kodi Ndërkombëtar i Nomenklaturës Zoologjike në 1999.

Përshkrimi[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Flokë të prekshëm të shkurtër që rriten në theçkë

Lëkura, veshët dhe theçka[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Elefantët afrikanë kanë lëkurë të palosur gri deri në 30 mm të trashë (1,2 inç) e cila është e mbuluar me flokë të rrallë me flokë të errët-kafe në të zezë. Flokët e prekshëm të shkurtër rriten në theçkë, i cili ka dy procese të ngjashme me gishtat në majë.[4] Veshët e tyre të mëdhenj ndihmojnë në zvogëlimin e nxehtësisë së trupit; përplasja e tyre krijon rryma ajri dhe ekspozon anët e brendshme të veshëve ku enët e mëdha të gjakut rritin humbjen e nxehtësisë gjatë motit të nxehtë. Theçka është një zgjatim prehensile i buzës së sipërme dhe hundës. Ky organ tepër i ndjeshëm inervohet kryesisht nga nervi trigeminal dhe mendohet se manipulohet nga rreth 40,000-60,000 muskuj. Për shkak të kësaj strukture muskulore, theçka është aq i fortë sa elefantët mund ta përdorin atë për ngritjen e rreth 3% të peshës së tyre trupore. Ata e përdorin atë për nuhatjen, prekjen, ushqimin, pirjen, pluhurosjen, prodhimin e tingujve, ngarkimin, mbrojtjen dhe sulmin.[5] Elefantët ndonjëherë notojnë nën ujë dhe i përdorin trungjet e tyre si gyp ajri.[6]

Çatajt dhe molarët[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Të dy elefantët meshkuj dhe femra afrikanë kanë çatajt që rriten nga dhëmbët e qumështit, të cilët zëvendësohen nga çatajt kur elefantët e vegjël janë rreth një vjeç. Çatajt janë të përbërë nga dentin, i cili formon struktura të vogla në formë diamanti në qendër të çatallit që bëhen më të mëdha në periferinë e tij. Çatajt përdoren për të gërmuar për rrënjë dhe hequr lëvoren nga pemët për ushqim, për të luftuar me njëri-tjetrin gjatë sezonit të çiftëzimit dhe për t'u mbrojtur nga grabitqarët. Çatajt peshojnë nga 23 në 45 kg dhe mund të jenë të gjatë nga 1,5 deri në 2,4 m të gjatë. Ata janë të lakuar përpara dhe vazhdojnë të rriten gjatë gjithë jetës së elefantit.[7]

Elefantët kanë katër molarë; secila peshon rreth 5 kg dhe matet rreth 30 cm e gjatë. Ndërsa çifti i përparmë konsumohet dhe bie në copa, çifti i pasmë lëviz përpara dhe dy molarë të rinj dalin në pjesën e pasme të gojës. Elefantët i zëvendësojnë dhëmbët katër deri në gjashtë herë gjatë jetës së tyre. Rreth 40 deri në 60 vjeç, elefanti humb molarin e fundit dhe ka të ngjarë të vdesë nga uria, një shkak i zakonshëm i vdekjes. Elefantët afrikanë kanë gjithsej 24 dhëmbë, gjashtë në secilin kuadrant të nofullës. Pllakat e smaltit të molarëve janë më të pakta në numër sesa në elefantët aziatikë.[8]

Madhësia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Elefanti afrikan është kafsha më e madhe tokësore. Lopët janë 2.2–2.6 m të larta në shpatull dhe peshojnë 2,160–3,232 kg ndërsa demat janë 3,2–4 m të gjatë dhe peshojnë 4,700–6,048 kg.[4] Pjesa e pasme e saj është në formë konkave, ndërsa pjesa e pasme e elefantit pyjor afrikan është gati e drejtë.[9] Individi më i madh i regjistruar qëndronte 3.96 metra në shpatull, dhe vlerësohet të ketë peshuar 10.400 kg. Individi më i gjatë i regjistruar qëndronte 4.21 m në shpatull dhe peshonte 8,000 kg.

Elefanti i pyllit afrikan është më i vogël me lartësi mashkullore deri në 2.5 metra.[10] Është kafsha e tretë më e madhe tokësore. Trupat e tyre të hollë mbështeten në këmbët me trup.[11]

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Blumenbach, J. F. (1797). "2. Africanus". Handbuch der Naturgeschichte [Manual i Historisë Natyrore] (në gjermanisht) (bot. Fifth)). Göttingen: Johann Christian Dieterich. fq. 125.
  2. ^ Cuvier, G. (1825). "Éléphants d'Afrique". përmbledhur nga Geoffroy-Saint-Hilaire, É.; Cuvier, F. (red.). Histoire Naturelle des Mammifères, avec des figures originales, coloriées, dessinées d'après des animaux vivans (në frëngjisht). Paris: A. Belain. fq. 117–118.
  3. ^ Anonymous (1827). "Analytical Notices of Books. Histoire Naturelle des Mammifères, avec des Figures originale, dessinées d'après des Animaux vivans; &c. Par MM. Geoffroy-Saint-Hilaire, et F. Cuvier. Livraison 52 et 53". The Zoological Journal (në anglisht). 3 (9): 140–143.
  4. ^ a b Laurson, B.; Bekoff, M. (1978). "Loxodonta africana" (PDF). Mammalian Species (në anglisht) (92): 1–8. doi:10.2307/3503889. JSTOR 3503889. Marrë më 5 gusht 2010.
  5. ^ Shoshani, J. (1978). "General information on elephants with emphasis on tusks". Elephant (në anglisht). 1 (2): 20–31. doi:10.22237/elephant/1491234053.
  6. ^ West, J.B. (prill 2002). "Why doesn't the elephant have a pleural space?". News in Physiological Sciences (në anglisht). 17 (2): 47–50. doi:10.1152/nips.01374.2001. PMID 11909991.
  7. ^ Burnie, D. (2001). Animal (në anglisht). London: Dorling Kindersley.
  8. ^ Clutton-Brock, Juliet (1987). A Natural History of Domesticated Mammals (në anglisht). fq. 208. ISBN 0-521-34697-5.
  9. ^ Grubb, P.; Groves, C. P.; Dudley, J. P.; Shoshani, J. (2000). "Living African elephants belong to two species: Loxodonta africana (Blumenbach, 1797) and Loxodonta cyclotis (Matschie, 1900)". Elephant (në anglisht). 2 (4): 1–4. doi:10.22237/elephant/1521732169.
  10. ^ "Forest elephant videos, photos and facts – Loxodonta cyclotis" (në anglisht). ARKive. 2 shtator 2006. Arkivuar nga origjinali origjinali më 24 tetor 2014. Marrë më 28 mars 2014.
  11. ^ Macdonald, D. (2001). The New Encyclopedia of Mammals (në anglisht). Oxford: Oxford University Press.